جوان آنلاین: استفاده بیش از توان اکولوژیک عرصههای طبیعی، کاهش سطح آب، فرسایش خاک و از بین رفتن مراتع، افزایش دام و چرای مفرط، کاهش بارندگی و تداوم خشکسالی از جمله عواملی است که سبب شده طی شش سال گذشته ۶۵ هزار هکتار از مجموع ۹۰۵ هزار هکتار مراتع استان همدان به بیابان تبدیل شود. در این میان، شهرستان کبودرآهنگ از مناطقی است که بالاترین میزان بیابانیشدن را به خود اختصاص داده و آمارها نشان میدهد هماکنون ۱۰ هزار هکتار از اراضی روستایی این شهرستان با بحران بیابانزایی مواجه است.
با وجود قرارگرفتن همدان در پهنهای با اقلیم سردکوهستانی، خشکسالیهای سالهای اخیر این استان را با چالشی جدی روبهرو کرده است؛ چالشی که به گفته کارشناسان، در صورت بیتوجهی میتواند روند بیابانیشدن را تشدید و بخشهای بیشتری از استان را درگیر کند. بر همین اساس، مجموعهای از راهکارها برای مهار این بحران مطرح شده است که از جمله آنها میتوان به «جلوگیری از تبدیل و تغییر نامناسب کاربری اراضی»، «تعدیل برداشت از منابع آب زیرزمینی» و «توسعه و احیای پوشش گیاهی» اشاره کرد.
خشکسالی، چرای مفرط، فرسایش
رئیس منابع طبیعی و آبخیزداری کبودرآهنگ، با اشاره به شرایط این شهرستان میگوید: «با توجه به خشکسالیهای متوالی چند سال اخیر و به دلیل عدم رعایت تناوب کشت و ورود دام به مراتع، مراتع رفتهرفته به سمت بیابانی شدن رفته است.»
ابوالقاسم علیوردی با بیان اینکه ادامه این روند نگرانکننده است، میافزاید: «در حال حاضر ۱۰ هزار هکتار از اراضی شهرستان در شرف بیابانی شدن است. روستاهایی، چون گندهجین، شاوه و خانآباد به دلیل بیابانیشدن به کانونهای ریزگرد تبدیل شده بودند.»
به گفته رئیس منابع طبیعی و آبخیزداری کبودرآهنگ، برای کاهش بیابانیشدن، کشت گونههای مقاوم به خشکسالی در دستور کار قرار گرفته است. او توضیح میدهد که کشت گیاهان دارویی آترپپلکس و داغداغان که مقاومت بالایی به کمآبی دارند، علاوه بر کمک به کنترل بحران، میتواند به ایجاد درآمد برای بهرهبرداران روستایی نیز منجر شود.
بررسیها نشان میدهد از سال ۹۷ تاکنون، ۵۰۰ هکتار پروژه بیابانزدایی در اراضی شهرستان اجرا شده است. در همین راستا، از سال گذشته کشت گونههای مقاوم به خشکسالی مانند آترپپلکس و داغداغان در روستاهای شاوه، گندهجین و خانآباد و نیز در روستاهایی، چون رامیشان و روعان انجام شد.
علیوردی با اشاره به ادامه برنامهها در مناطق دیگر میگوید: «امسال در روستای شاوه بهصورت آزمایشی هزار بوته گونه گیاهی کاپاریس کشت کردیم که در صورت نتیجهبخش بودن، سال آینده نسبت به توسعه این گونه گیاهی در این روستا و نیز در اراضی بیابانی اقدام خواهیم کرد تا در زمان قرق، منبع درآمد خوبی برای اهالی روستاهای هدف ایجاد شود.»
درآمد روستایی و مشارکت مردم
اجرای طرحهای بیابانزدایی، گاهی به دلیل محدودیتهایی که در بهرهبرداری ایجاد میکند، میتواند به کاهش درآمد برخی بهرهبرداران روستایی بینجامد. به همین علت، اهالی روستاهای شاوه، گندهجین، خانآباد، رامیشان و روعان کبودرآهنگ در ابتدا در برابر کشت گیاهان دارویی مقاومت نشان میدادند؛ مقاومتی که در نهایت با آموزشهای واحد ترویج اداره منابع طبیعی و مشاهده درآمد حاصل از فروش گیاهان دارویی، به استقبال از اجرای طرحها تبدیل شد. اکنون، اثرات مثبت پروژههای بیابانزدایی از جمله رویش دوباره مراتع و کاهش ریزگردها در این روستاها سبب شده است ساکنان محلی، علاوه بر مراقبت از قرق منطقه، مشارکت بهتری در اجرای پروژههای بیابانزدایی داشته باشند.
