جوان آنلاین: سیســــتان وبلوچستان سالهاست با سیلابهای ناگهانی و مخرب دستوپنجه نرم میکند؛ سیلابهایی که در نبود زیرساختهای مناسب، به جای آنکه فرصتی برای احیای منابع آبی باشند، خسارتهای سنگینی برجای میگذارند. اکنون، اما اجرای عملیات گسترده پخش سیلاب در ۴ هزار هکتار از دشت سیستان، امید تازهای برای تقویت سفرههای آب زیرزمینی، کاهش فرسایش خاک و بهبود وضعیت کشاورزی در این استان کمآب ایجاد کرده است.
ناتوانی در کنترل سیلابهای فصلی در استان سیستانوبلوچستان همواره موجب وارد شدن آسیبهای جدی به زیرساختها شده است. این در حالی است که مهار سیلابها میتواند علاوه بر تغذیه مصنوعی آبهای زیرزمینی، منبعی قابل اتکا برای تأمین آب شرب و کشاورزی باشد. مهار روانابهای ناشی از بارندگی در دشتها و مناطق بیابانی، همچنین نقشی مهم در حفظ خاک و بهبود کیفیت آن ایفا میکند. به گفته معاون فنی ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان، عملیات پخش روانابهای سیلاب اوایل امسال اکنون در سطح ۴ هزار هکتار از دشت سیستان در حال اجراست.
اقلیم خشن، بارندگی کم و پراکنش نامنظم
سیستانوبلوچستان یکی از خشکترین استانهای کشور است و فقر منابع آبی آن، کشاورزی را با چالش جدی مواجه کرده است. میانگین بارندگی سالانه استان حدود ۷۰میلیمتر است؛ با پراکنشی بسیار نامنظم. بیشترین بارشها در شهرستانهای خاش و زاهدان رخ میدهد (حدود ۱۲۰میلیمتر در سال) و کمترین میزان در زابل، با میانگین ۵۱میلیمتر ثبت میشود. تأثیر همزمان جریانهای جوی متعدد از جمله بادهای شبهقاره هند و بارشهای موسمی اقیانوس هند، در کنار فشار زیاد عرضهای متوسط و گرمای شدید، موجب بروز رگبارهای سیلآسا در برخی فصول سال میشود. نبود زیرساختهای کنترلی کافی، این بارشها را به سیلابهایی مخرب تبدیل میکند.
این در حالی است که ذخیره و مهار همین بارشهای فصلی میتواند منبعی ارزشمند برای تأمین آب شرب و کشاورزی باشد. بهویژه با توجه به شرایط کمآبی کشور، سرمایهگذاری در جمعآوری روانابها نهتنها ضروری، بلکه اقتصادی نیز هست.
برنامههای گسترده منابع طبیعی
سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری سیستان و بلوچستان برنامههای متعددی را برای کنترل سیلابها تدوین و اجرایی کرده است.
حسین سرگزی، معاون فنی این سازمان، با اشاره به وسعت بالای عرصههای طبیعی استان میگوید: «حدود یکمیلیون و ۴۰۰ هزار هکتار جنگل پراکنده و بیش از ۵ میلیون و ۶۰۰ هزار هکتار عرصه بیابانی بخش عمده مساحت استان را تشکیل میدهد.»
او تأکید میکند که به دلیل این گستردگی، اجرای پروژههای اصلاح، احیا و مدیریت مراتع، جنگلها و بیابانها اجتنابناپذیر است و ادارهکل منابع طبیعی این پروژهها را در کنار سایر دستگاههای اجرایی دنبال میکند. در سال گذشته و امسال، عملیات پخش سیلاب در بیش از ۴ هزار هکتار از شمال استان اجرا شده است. همچنین پروژههای اصلاح و احیای مراتع، احداث هلالیهای آبگیر، کنترل رواناب، و بذرپاشی در مراتع میانی همزمان با فصل بارشها یا پیش از آن انجام شده تا هم سیلابها کنترل شوند و هم از هدررفت آب و فرسایش خاک جلوگیری شود.
سرگزی همچنین میگوید که طرحهای حاکمیتی همچون مدیریت چرا، کنترل دام، جلوگیری از تصرف اراضی و حفاظت از عرصههای طبیعی، بهطور مستمر در حال اجراست.
بهبود خاک، تغذیه سفرهها، افزایش تولید
به گفته کارشناسان منابع طبیعی، طرحهای آبخیزداری نقش کلیدی در جلوگیری از سیلاب، کنترل فرسایش خاک و کاهش خسارت به اراضی کشاورزی دارند. آبخیزداری درواقع فرایند شناخت و برنامهریزی برای بهرهبرداری معقول از منابع یک حوضه آبخیز است بدون اینکه به محیطزیست آسیب برسد. از مهمترین نتایج این اقدامات میتوان به مواردی همچون افزایش نفوذ آب در خاک، تغذیه سفرههای آب زیرزمینی، کاهش فرسایش بادی و آبی، تقویت پوشش گیاهی طبیعی و کشاورزی و بهبود معیشت و شرایط اقتصادی جوامع محلی اشاره کرد. اقداماتی که در نهایت میتوانند آیندهای پایدارتر برای استان خشک و کمآب سیستانوبلوچستان رقم بزنند.
