جوان آنلاین: فعالیتهای آستان قدس رضوی در حوزه جوانی جمعیت، تعالی خانواده و فرزندآوری، امروز به شبکهای گسترده از اقدامات فرهنگی، آموزشی، خدماتی و حمایتی تبدیل شده که در بخشهای مختلف این آستان جاری است و دامنه اثرگذاری آن فراتر از خراسان رضوی تا سراسر ایران امتداد یافته است. مرکز امور بانوان و خانواده بنیاد کرامت رضوی تنها در قالب طرح ملی «زندگی به سبک رضوی» تاکنون ۱۰۰ هزار زوج را تحت آموزش قرار داده و در سالجاری نیز ۱۰هزارو۷۰۰ زوج در مشهد آموزش حضوری دریافت کردهاند. در حوزه تسهیل ازدواج نیز اهدای ۴ هزارو۵۰۰ سری جهیزیه طی دو سال اخیر، پشتوانهای مهم برای حمایت از زوجهای کمبرخوردار بوده است. در کنار اینها، تربیت و سازماندهی ۴ هزار تسهیلگر و مروج جوانی جمعیت در سراسر کشور در قالب پویش «حسنه ماندگار»، یکی از برجستهترین دستاوردهای این مجموعه است که آستان قدس رضوی را در جایگاه یکی از اثرگذارترین نهادهای ملی در حمایت از سیاستهای جمعیتی قرار داده است.
مسئله جمعیت در ایران، طی دو دهه اخیر به یکی از جدیترین چالشهای راهبردی کشور بدل شده است؛ چالشی که کاهش نرخ باروری، پیری ساختار جمعیتی و افزایش قابلتوجه جمعیت سالمندان در ۲۰سال آینده، آن را به خطری ملموس و نزدیک تبدیل کرده است. ایران جوان دهه ۵۰ و ۶۰ امروز در آستانه دورهای قرار گرفته که بر اساس مطالعات جمعیتشناسی، جمعیت سالمندانش بیش از دو برابر خواهد شد. بیتردید مقابله با این روند، تنها یک برنامهریزی ساده نیست؛ بلکه تکلیفی ملی برای همه نهادها از جمله آستان قدس رضوی است که بهعنوان یک مجموعه فرهنگی و اجتماعی ریشهدار، نقشی فراتر از محدوده جغرافیایی خراسان دارد.
آستان قدس رضوی بنا بر تأکیدات رهبر شهید انقلاب از دهه ۸۰ درباره ضرورت اقدام مؤثر در حوزه جوانی جمعیت، مسیر ساختارمندی را آغاز کرد. این مسیر با تشکیل کارگروه جوانی جمعیت ذیل بنیاد کرامت رضوی و توسعه مرکز فوقتخصصی ناباروری بیمارستان رضوی، وارد مرحلهای عملیاتی شد؛ مرحلهای که امروز ثمرات قابل ارزیابی آن در استان و کشور قابل مشاهده است.
«بشری خامنهای»؛ تکیهگاه امید چشمانتظارها
اردیبهشت ۱۴۰۳ روزی مهم در تاریخ سلامت شرق ایران بود. روزی که بزرگترین مرکز درمان ناباروری شرق کشور با عنوان «بشری» افتتاح شد؛ مرکزی که پس از شهادت رهبر شهید انقلاب و فرزندشان در اسفند ۱۴۰۴، به «سیده بشری خامنهای» تغییر نام یافت. زیربنای این مرکز حدود ۲ هزارو۹۰۰ متر مربع است و از زمان آغاز فعالیت تاکنون، با درمان صدها زوج، به تولد فرزندان بسیاری کمک کرده است.
اما ویژگی مهم این مرکز، صرفاً امکانات درمانی آن نیست؛ بلکه نگاه انسانی و خانوادهمحور آن است. اتاقهای تخصصی عمل، آزمایشگاههای پیشرفته، بخش جنینشناسی و حضور متخصصان برجسته IVF، تنها بخشی از ظرفیتهای این مرکز است. هدف اصلی، ایجاد فضایی امن، آرام و امیدوارانه برای خانوادههایی است که سالها در انتظار فرزند بودهاند.
در کنار این اقدام درمانی، تشکیل کارگروه جوانی جمعیت در سال ۱۴۰۱ نقطه عطفی برای ورود حرفهای و ترکیبی آستان قدس رضوی به حوزه ترویج و تسهیل جمعیت بود. به گفته مدیرعامل بنیاد کرامت رضوی، همه فعالیتها در دو محور «ترویج فرزندآوری» و «تسهیل فرزندآوری» تعریف شده و متناسب با نیازهای واقعی خانوادهها تدوین میشود.
جهیزیه، آموزش و اقناع اجتماعی
در بخش تسهیل ازدواج، آستان قدس رضوی طی دو سال گذشته ۴ هزارو۵۰۰ سری جهیزیه به زوجهای کمبرخوردار اهدا کرده است؛ اقدامی که نقش مهمی در کاهش فشارهای اقتصادی آغاز زندگی دارد و از جمله مهمترین خدمات اجتماعی این نهاد در مسیر تحقق سیاستهای جمعیتی کشور به شمار میرود.
اما تسهیل تنها بخش کوچکی از فعالیتهاست. در حوزه ترویج نیز برنامههای گستردهای با محوریت فرهنگسازی، اصلاح نگرشها و تقویت امید اجتماعی انجام شده است. در این برنامهها از متخصصان حوزه سلامت، جامعهشناسی، فقه و سیاستگذاری گرفته تا اساتید دانشگاه و فعالان فرهنگی حضور داشتهاند.
یکی از مبانی جدی در این کارگروه، تکیه بر مطالعات علمی و تصمیمگیری دادهمحور است. هیچ برنامهای بدون پشتوانه پژوهشی اجرا نمیشود. از همین رو، طی سالهای اخیر فعالیتهای گستردهای برای تحلیل واقعیتهای اجتماعی و شناخت دقیق دلایل کاهش باروری در کشور انجام شده تا مداخلات فرهنگی و اجتماعی مبتنی بر واقعیتها باشد نه تصورات.
در حوزه آموزش نیز فعالیتهای شاخصی صورت گرفته است. در چهار سال گذشته، بیش از ۱۰هزارنفر از گروههای مرجع و اثرگذار جامعه - از بهورزان و مراقبان سلامت گرفته تا اساتید دانشگاه، مبلغان، مربیان و فعالان اجتماعی - دورههای تخصصی مرتبط با جوانی جمعیت را گذراندهاند. این آموزشها به دلیل اثرگذاری مستقیم این افراد بر افکار عمومی، نقشی تعیینکننده در تغییر نگرش جامعه دارد.
از گردهمایی تشکلها تا الگوهای اجرایی
فعالیتهای آستان قدس رضوی در حوزه خانواده و جمعیت، امروز منحصر به مشهد یا خراسان نیست؛ بلکه اثرگذاری آن در سطح ملی قابل مشاهده است. برگزاری نخستین گردهمایی ملی همافزایی تشکلهای مردمی جمعیت با حضور بیش از ۱۵۰مجموعه فعال، نمونهای از این نقشآفرینی است؛ گردهماییای که در سال ۱۴۰۴ در مشهد برگزار شد و هدف اصلی آن، شبکهسازی و تقویت همکاری میان مجموعههای مردمی و کانونهای خدمت رضوی بود.
مرکز امور بانوان و خانواده بنیاد کرامت رضوی نیز در جریان طرح ملی «زندگی به سبک رضوی» نقش برجستهای داشته و آموزش ۱۰۰هزار زوج طی سالهای اخیر، این مجموعه را به یک قطب اثرگذار در حوزه خانواده تبدیل کرده است.
از سوی دیگر، بسیاری از دستگاههای ملی همچون وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی یا شورای سیاستگذاری ائمه جمعه، برای تدوین مدلها و طرحهای مشترک فرهنگی به الگوهای اجرایی آستان قدس رضوی مراجعه میکنند؛ نشانهای از تبدیل شدن این مجموعه به مرجع ملی سیاستگذاری فرهنگی در حوزه خانواده است.
در سالهای اخیر اقدامات آستان قدس رضوی در مسیر اجرای قانون جوانی جمعیت نیز تقویت شده است. از حمایتهای درمانی و معیشتی گرفته تا تسهیلگری در امر ازدواج و فرزندآوری، همگی در راستای اجرای این قانون ملی بوده است.
نمونههایی مانند کانون فرزندآوری امام حسن مجتبی (ع) در منطقه میامی مشهد - که طی یک سال به ثبت ۱۱۰ تولد رسیده - مصداقهای موفقی از این همکاری و پشتیبانی است. مجموعههایی مانند «نفس مهر فرشتهها» نیز از خدمات حمایتی آستان بهرهمند هستند.
کارگروه جوانی جمعیت بنیاد کرامت رضوی امروز به یک جریان فرهنگی، اجتماعی و علمی تبدیل شده که نقش مکمل سیاستهای کلان کشور در حوزه جمعیت را ایفا میکند. این مجموعه از آموزش و توانمندسازی گرفته تا حمایت مادی، از شبکهسازی ملی تا مداخلات فرهنگی و رسانهای، همه را در یک چارچوب منسجم پیش میبرد. هدف اصلی این اقدامات، تغییر نگرش جامعه نسبت به مسئله خانواده، ایجاد امید، کاهش موانع فرزندآوری و کمک به عبور کشور از یکی از مهمترین چالشهای راهبردیاش است.
