جوان آنلاین: بیش از دو ماه است که مدارس، به دلیل جنگ تحمیلی سوم تعطیل شدند و آموزش به صورت مجازی برگزار میشود. کمتر کسی فکرش را میکرد که این وضعیت، اینقدر طولانی شود. چالشهای بسیاری در این مسیر وجود دارد؛ از عدم دسترسی عادلانه به زیرساختهای دیجیتال و شکاف آموزشی میان دانشآموزان گرفته تا نگرانیهای خانوادهها درباره تأثیرات منفی این نوع آموزش بر آینده تحصیلی و حتی سلامت روانی و اجتماعی فرزندانشان و حالا مسئولیت وزارت آموزش و پرورش بیش از همیشه سنگین شدهاست، چراکه باید تربیت آیندهسازان این مرز و بوم را از کیلومترها دورتر و از طریق اینترنت با موبایل و لپتاپ پیش ببرد، اما آیا این شیوه آموزش، میتواند پاسخگوی نیازهای واقعی دانشآموزان باشد؟! بدون شک نه.
به تازگی وزیر آموزش و پرورش صراحتاً گفته «تصمیمگیری برای بازگشایی حضوری مدارس تنها در اختیار وزارت آموزش و پرورش نیست و این تصمیم نیازمند هماهنگی کامل با سایر نهادهای دولتی و ملی است.» به گفته او، حفظ سلامت و ایمنی دانشآموزان در اولویت قرار دارد و به محض فراهم شدن شرایط، حتی اگر تنها برای یک روز، بازگشایی مدارس حضوری در دستور کار خواهد بود.
حال آنطور که به نظر میرسد، زمان بازگشایی مدارس به مجموعهای پیچیده از تصمیمات کلان و هماهنگیهای ملی وابسته است. مسیر بازگشت به آموزش حضوری، چالشهای خاص خود را دارد و هیچکس نمیتواند پیشبینی کند که این وضعیت کی به پایان میرسد. به همین منظور، «جوان» به سراغ علی فرهادی، سخنگوی وزارت آموزش و پرورش رفته و از او درباره وضعیت فعلی آموزش مجازی و اقدامات این وزارتخانه برای کاهش آسیبهای آن، جویا شدهاست.
تصمیمات برای تعطیلی مدارس بر اساس چه معیارها و ارزیابیهایی اتخاذ میشود؟
تصمیمگیری در خصوص تعطیلی مدارس، یک فرآیند پیچیده و چندوجهی است که در آن وزارت آموزش و پرورش، به عنوان یکی از ارکان اصلی، در کنار سایر نهادهای مرتبط مانند ستاد ملی مدیریت بحران، وزارت کشور و استانداریها، به طور مشترک مشارکت دارد. در این تصمیمگیریها، اولین و مهمترین معیار، «حفظ سلامت و ایمنی دانشآموزان» در برابر تهدیداتی مانند آلودگی هوا، بلایای طبیعی یا شرایط اضطراری است که در هر شرایطی اولویت نخست ماست. معیار دوم، «مدیریت بهینه منابع ملی» و هماهنگی با شرایط کلان کشور است.
اما در رابطه با موضع وزارت آموزش و پرورش باید بگویم که این وزارتخانه همواره به این باور است که «آموزش حضوری» بهترین و مؤثرترین شیوه یادگیری برای دانشآموزان است. تعطیلی مدارس تنها در شرایط خاص و به عنوان یک راهکار اضطراری برای حفاظت از جان دانشآموزان انجام میشود و به محض رفع مشکلات و موانع، بازگشایی مدارس در اولویت قرار خواهد گرفت.
ارزیابی شما از تأثیر این وقفه طولانی بر کیفیت یادگیری، (بهویژه در مقطع ابتدایی) چیست و این ارزیابی چگونه انجام میشود؟
وزارت آموزش و پرورش، به طور مستمر تأثیرات آموزش غیرحضوری را از طریق همکاری با پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش و استفاده از دادههای پایشی رصد میکند. نتایج تحقیقات نشان میدهد که اگر چه آموزش مجازی تا حدی توانسته است جریان یادگیری را ادامه دهد، اما در برخی مؤلفهها مانند «مهارتهای پایه خواندن و نوشتن»، «درک مفاهیم انتزاعی در ریاضی» و «رشد مهارتهای اجتماعی» در مقطع ابتدایی، آموزش حضوری کارآمدتر و مؤثرتر است. این ارزیابیها مبتنی بر تحلیل نتایج آزمونهای داخلی، بازخوردهای سامانههای نظارتی، گزارشهای معلمان و مقایسه تطبیقی با شاخصهای بینالمللی مانند تیمز و پرلز صورت میپذیرد.
با توجه به اینکه دسترسی به آموزش آنلاین برای همه دانشآموزان یکسان نیست، چه اقداماتی برای جلوگیری از تعمیق شکاف آموزشی میان گروههای مختلف در نظر گرفتهاید؟
ما آگاهیم که دسترسی عادلانه به زیرساختهای مجازی یکی از دغدغههای جدی است. برای کاهش این شکاف، راهکارهای متعددی طراحی و اجرا شدهاست.
یکی از این راهکارها، تنوع در بسترهای آموزشی است؛ به این معنا که همزمان از پلتفرمهایی مانند شبکه شاد، مدرسه تلویزیونی ایران (شبکه آموزش صدا و سیما) و تولید محتوای آفلاین استفاده میشود. همچنین برای پوشش مناطق محروم، بستههای آموزشی فیزیکی و تجهیزات هوشمند در مناطق کمبرخوردار و روستایی توزیع میشود. در این راستا، همچنین حمایتهای هدفمند انجام میشود، بهگونهای که دانشآموزان فاقد دسترسی شناسایی و با همکاری نهادهای دولتی و خیرین مدرسهساز، راهکارهای جایگزین به آنها ارائه میشود.
تعطیلی طولانیمدت مدارس چه پیامدهایی بر سلامت روانی و رشد اجتماعی دانشآموزان دارد و این ملاحظات تا چه حد در فرآیند تصمیمگیریها لحاظ شدهاست؟
سلامت روانی و تابآوری اجتماعی دانشآموزان همواره جزو پیوستهای تمامی تصمیمات کلان آموزشی است. در این راستا، وزارت آموزش و پرورش با راهاندازی سامانه «نماد» و خط مشاوره ۱۵۷۰، خدمات روانشناختی را برای دانشآموزان فراهم کردهاست. علاوه بر این، در شبکه شاد محتوای مهارتمحور در حوزه سبک زندگی تولید و به دانشآموزان ارائه شدهاست. همچنین، معلمان و مشاوران بهطور مداوم وضعیت روحی دانشآموزان را در کلاسهای آنلاین پایش میکنند. هدف ما این است که در کنار آموزش دروس، بر تقویت امید، نشاط و مهارتهای زندگی در شرایط بحران تمرکز کنیم تا دانشآموزان با تابآوری بیشتری از این دوران عبور کنند.
برای جبران عقبماندگیهای آموزشی ایجادشده، چه برنامههای مشخص و زمانبندیشدهای طراحی شدهاست؟ و اثربخشی آنها را چگونه میسنجید؟
برای جبران عقبماندگیهای آموزشی احتمالی، وزارت آموزش و پرورش برنامهای منسجم با افق زمانی کوتاهمدت و میانمدت تدوین کردهاست. از جمله این اقدامات جبرانی میتوان به اجرای طرح «حامی» برای پشتیبانی تحصیلی، برگزاری کلاسهای تقویتی هدفمند پس از بازگشایی مدارس، و بازنگری در بودجهبندی کتب درسی با تمرکز بر مفاهیم پایه اشاره کرد. برای ارزیابی اثربخشی این برنامهها، پایش مستمر از طریق آزمونهای تشخیصی آغاز سال، تحلیل نمرات مستمر و نهایی و نظارتهای بالینی مدیران و معاونان آموزشی بر فرآیند یاددهی- یادگیری در کلاسها صورت میگیرد.
با توجه به نگرانی خانوادهها در خصوص افت تحصیلی و مشکلات ناشی از مجازی شدن آموزشها، وزارت آموزش و پرورش چه راهبردی برای مدیریت تداوم این وضعیت و افزایش تابآوری نظام آموزشی در بحرانهای مشابه در آینده دارد؟
تجربه شرایط اخیر، ضرورت «توسعه زیرساختهای آموزش ترکیبی (آمیخته)» و «چابکسازی ساختار آموزشی» را بیش از پیش روشن کرد. در این راستا، راهبردهایی برای آینده در نظر گرفته شدهاست که شامل تکمیل و پایدارسازی زیرساختهای شبکه شاد، غنیسازی بانک محتوای دیجیتال کشور، توانمندسازی معلمان در سواد دیجیتال و تدوین پروتکلهای مدیریت آموزشی در شرایط اضطراری میشود تا بتوان در بحرانهای آتی سریعتر و مؤثرتر واکنش نشان داد.
