جوان آنلاین: هر روز میلیونها مترمکعب گاز در کشور سوزانده میشود و منابعی که میتوانست به تولید انرژی، افزایش صادرات و درآمد ملی تبدیل شود، به هدر میرود. در شش ماه نخست سال ۱۴۰۴، میزان هدررفت گازهای مشعل روزانه به بیش از ۵۶ میلیون مترمکعب رسیده و ارزش اقتصادی این حجم از گاز هدر رفته بیش از ۶ میلیارد دلار در سال برآورد میشود. این میزان هدررفت، فاصله قابل توجهی با تکلیف قانونی برنامه هفتم توسعه دارد که دولت را موظف به جمعآوری روزانه ۸/ ۴۳ میلیون مترمکعب گاز مشعل تا پایان برنامه کرده است. هدررفت گاز مشعل، ضمن آنکه خسارت اقتصادی به کشور وارد میکند، بلکه پیامدهای زیستمحیطی گستردهای نیز در پی دارد و تهدیدی برای پایداری منابع انرژی ملی محسوب میشود. ۶میلیارد دلار هدررفته گاز با دلار ۱۶۰ هزار تومان معادل ۹۶۰ هزار میلیارد تومان شد که اگر میان ۸۵ میلیون ایرانی تقسیم میشد، هر نفر سالانه ۱۱ میلیون تومان و ماهانه حدود ۹۴۱ هزار تومان دریافت میکرد.
کشورمان ایران اسلامی پهناور، با دارا بودن منابع عظیم نفت و گاز یکی از تولیدکنندگان مهم انرژی در جهان است. با این حال، هدررفت گازهای مشعل یا همان فلرینگ یکی از چالشهای جدی در بهرهبرداری از این منابع به شمار میرود. گاز مشعل، گازی است که به دلایل فنی، اقتصادی یا زیستمحیطی در زمان تولید نفت و گاز از سیستم جمعآوری خارج شده و سوزانده میشود. این فرآیند علاوه بر اتلاف منابع اقتصادی، باعث تولید دیاکسیدکربن و سایر آلایندههای زیستمحیطی میشود و نقش مستقیمی در افزایش ردپای کربنی کشور دارد.
در شش ماه نخست سال ۱۴۰۴، میزان هدررفت گازهای مشعل به شکل روزانه بیش از ۵۶ میلیون مترمکعب تخمین زده شده است. این عدد از هدف تعیین شده در برنامه هفتم توسعه که جمعآوری روزانه ۸/۴۳ میلیون مترمکعب گاز مشعل را تکلیف کرده، فاصله معناداری دارد. از منظر اقتصادی، این میزان گاز هدررفته معادل بیش از ۶ میلیارد دلار در سال است که میتوانست به تولید انرژی، توسعه صنایع پاییندستی و افزایش صادرات تبدیل شود. اتلاف این حجم از منابع، ضمن آنکه به اقتصاد کشور آسیب میزند، بلکه از منظر مدیریت منابع طبیعی و عدالت بیننسلی نیز قابل توجه است. منابع انرژی نباید بدون برنامهریزی و مدیریت صحیح هدر برود، چراکه نسلهای آینده نیز حق بهرهبرداری از این سرمایهها را دارند.
عوامل متعددی در افزایش هدررفت گازهای مشعل نقش دارند. نخستین عامل، محدودیت زیرساختهای جمعآوری گاز است. بسیاری از میادین نفت و گاز، به دلیل نبود شبکه مناسب جمعآوری، مجبورند بخش زیادی از گاز همراه نفت را بسوزانند. دومین عامل، ضعف مدیریت و هماهنگی میان شرکتهای نفتی و سایر نهادهای اجرایی است که مانع اجرای به موقع پروژههای کاهش فلرینگ میشود. همچنین، هزینههای بالای احداث و نگهداری خطوط جمعآوری گاز و کمبود سرمایهگذاری در این بخش، روند کاهش هدررفت را کند کرده است.
پیامدهای زیستمحیطی هدررفت گازهای مشعل قابل توجه است. گاز سوزانده شده در مشعلها شامل متان و سایر گازهای گلخانهای است که نقش مستقیمی در تغییرات اقلیمی دارند. متان، گازی با اثر گرمایش جهانی بسیار بیشتر از دیاکسیدکربن، اگر به جای سوزاندن، جمعآوری و استفاده شود، میتواند سهم زیادی در کاهش انتشار گازهای گلخانهای کشور داشته باشد؛ بنابراین کاهش هدررفت گازهای مشعل همزمان با بهرهوری اقتصادی، اهمیت زیستمحیطی نیز دارد.
از سوی دیگر، کاهش هدررفت گازهای مشعل فرصتهای اقتصادی متعددی را ایجاد میکند. با جمعآوری گاز، امکان تولید برق، گاز مایع، محصولات پتروشیمی و سوختهای جایگزین فراهم میشود که میتواند بخش قابلتوجهی از نیازهای داخلی را تأمین کند و زمینه صادرات محصولات با ارزش افزوده بالاتر را فراهم آورد. در نتیجه، هدررفت گاز نه تنها اتلاف منابع است، بلکه مانع ایجاد فرصتهای اقتصادی جدید نیز میشود.
دولت با درک اهمیت این موضوع، هدررفت گاز مشعل را در دستور کار هفتگی خود قرار داده و بر اجرای پروژههای کاهش فلرینگ نظارت میکند. این اقدامات شامل سرمایهگذاری در خطوط جمعآوری، توسعه زیرساختهای پالایشگاهی و افزایش هماهنگی میان وزارت نفت، شرکتهای بهرهبردار و نهادهای نظارتی است. با این حال، گزارشهای رسمی نشان میدهد که وضعیت فعلی همچنان از اهداف برنامه هفتم عقبتر است و نیاز به تسریع در اقدامات اجرایی وجود دارد.
در بخش قانونی، برنامه هفتم توسعه کشور تکالیفی روشن برای دولت تعیین کرده است. جمعآوری روزانه ۸/۴۳ میلیون مترمکعب گاز مشعل تا پایان دوره برنامه، هدفی است که تحقق آن مستلزم اجرای مستمر و دقیق پروژههای کاهش هدررفت است. فاصله میان وضعیت واقعی و اهداف برنامه، نمایانگر ضعف در اجرای طرحها، کمبود سرمایهگذاری و چالشهای مدیریتی است. کاهش این فاصله نیازمند هماهنگی بین دستگاههای دولتی، اصلاح فرآیندها و بهرهگیری از تکنولوژیهای نوین در جمعآوری و استفاده از گاز است.
از منظر راهبردی، مدیریت هدررفت گاز مشعل بخشی از امنیت انرژی کشور است. هر مترمکعب گاز هدررفته به معنای کاهش منابع در دسترس برای مصارف داخلی و صادرات است. در بلندمدت، ادامه روند فعلی میتواند تراز انرژی کشور را تحت تأثیر قرار دهد و فرصتهای اقتصادی را محدود کند. علاوه بر این، کاهش هدررفت گاز مشعل به جذب سرمایهگذاری داخلی و خارجی در بخش انرژی کمک میکند، زیرا سرمایهگذاران علاقهمند به بهرهبرداری از منابع پایدار و بهینه هستند.
علاوه بر پیامدهای اقتصادی، کاهش هدررفت گاز مشعل پیامدهای اجتماعی و محیطزیستی مهمی دارد. کاهش آلودگی هوا، کاهش انتشار گازهای گلخانهای و حفظ منابع انرژی برای نسلهای آینده از جمله مزایای مستقیم مدیریت صحیح گاز مشعل است. با توجه به تغییرات اقلیمی و فشارهای بینالمللی برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای، هر اقدام عملی برای جمعآوری و استفاده بهینه از گاز میتواند نقش مهمی در تحقق اهداف زیستمحیطی کشور داشته باشد.
پیگیری مداوم دولت و تأکید رئیسجمهور بر هفتگی بودن بررسی موضوع نشان میدهد که بخش اجرایی کشور اهمیت ویژهای به این مسئله میدهد. جلسات مستمر، گزارشدهی منظم و تخصیص بودجه برای پروژههای جمعآوری گاز مشعل، نشان از تلاش دولت برای کاهش هدررفت دارد. این اقدامات اگر با سرعت و دقت اجرا شوند، میتوانند فاصله میان وضعیت موجود و اهداف برنامه هفتم توسعه را کاهش دهند و منابع ملی را به شکل بهینه حفظ کنند.
با توجه به اهمیت اقتصادی، زیستمحیطی و اجتماعی موضوع، ضرورت دارد که سیاستهای جامع برای کاهش هدررفت گاز مشعل تدوین و عملیاتی شود. این سیاستها میتواند شامل افزایش سرمایهگذاری در زیرساختهای جمعآوری گاز، توسعه فناوریهای کاهش فلرینگ، افزایش شفافیت و نظارت و ایجاد انگیزههای مالی برای شرکتهای بهرهبردار باشد. چنین رویکردی منابع ملی را حفظ میکند و فرصتهای اقتصادی جدید و اشتغالزایی در بخش انرژی ایجاد خواهد کرد.
در نهایت، کاهش هدررفت گاز مشعل به معنای حفظ سرمایه ملی، ارتقای بهرهوری اقتصادی، کاهش فشار بر محیطزیست و افزایش امنیت انرژی کشور است. اجرای سریع و دقیق برنامههای جمعآوری گاز، هماهنگی بین دستگاهها و استفاده از فناوریهای نوین، تنها راه برای تحقق این اهداف است.
