جوان آنلاین: یک معادله نابرابر؛ در یک سوی این معادله درصد قابلتوجهی از مردم کشورمان به اندازه کافی کالری دریافت نمیکنند. همچنان که سرانه خوراکیهای مفیدی همچون لبنیات و پروتئینها و حتی میوه و سبزیجات با وضعیت اقتصادی ارتباط معناداری دارد و در حال کاهش است. در سوی دیگر این معادله، اما سالانه ۳۵ میلیون تن ضایعات مواد غذایی داریم که ارزش تقریبی آن ۱۵ میلیارد دلار است. بیشترین ضایعات غذا در ایران مربوط به نان، میوه، برنج و سبزیجات است. البته این نامعادله کم و بیش در همه دنیا وجود دارد، به گونهای که بنا به گزارش سازمان ملل شمار افرادی که از گرسنگی رنج میبرند نسبت به سال گذشته ۴۶ میلیون نفر افزایش یافته و به یک میلیارد نفر رسیده است. آمار نزدیک به یک میلیارد نفری گرسنگان در جهان در حالی است که حدود ۲ میلیارد نفر از مردم دنیا دچار چاقی و اضافه وزن هستند. این ماجرا وقتی تأملبرانگیزتر میشود که بدانیم بر اساس مطالعات و آمارهای ارائه شده هر سال ۳/۱ میلیارد تن ضایعات مواد غذایی در دنیا وجود دارد که این ضایعات معادل یکسوم کل مواد غذایی تولید شده برای مصرف انسانهاست و میتواند غذای کافی برای ۲ میلیارد نفر انسان گرسنه را در سال فراهم کند.
روز ۱۶ اکتبر مصادف با ۲۴ مهر تحت عنوان روز جهانی غذا نامگذاری شدهاست و بهانهای است برای پرداختن به وضعیت توزیع غذا در دنیا، کاهش دورریز آن و مبارزه با گرسنگی.
جمعیت یک میلیاردی گرسنگان جهان
آنطور که جلالالدین میرزای رزاز، رئیس انجمن تغذیه ایران میگوید، براساس آخرین آمار حدود یک میلیارد انسان از سوء تغذیه و گرسنگی رنج میبرند که از این میان حدود ۵۰ درصد در آسیا و ۲۵ درصد در آفریقا زندگی میکنند. در مقابل این گرسنگان، اما حدود ۲ میلیارد نفر در دنیا دچار اضافه وزن و چاقی هستند. شاخه کمک غذایی سازمان ملل متحد که بزرگترین نهاد انسانی جهان در زمینه امنیت غذایی و رفع گرسنگی است، اعلام کردهاست هنوز یکنهم جمعیت جهان غذای کافی ندارند.
طبق توضیحات وی بر اساس مطالعات و آمارهای ارائه شده هر سال ۳/۱ میلیارد تن ضایعات مواد غذایی در دنیا وجود دارد که این ضایعات معادل یک سوم کل مواد غذایی تولید شده برای مصرف انسانهاست و میتواند غذای کافی برای ۲ میلیارد نفر انسان گرسنه را در سال فراهم کند. در کشور ما نیز بر اساس بررسیهای به عمل آمده حدود ۳۰ درصد ضایعات غذا از چرخه تولید تا مصرف وجود دارد.
ارتقای کیفیت غذا راهکاری برای جلوگیری از دورریز
بر اساس گزارش سازمان جهانی خواربار و کشاورزی (فائو)، هر روز به ازای هر نفر ۱۳۴ کیلوکالری غذا در ایران به هدر میرود، یعنی سرانه هدررفت روزانه غذا در ایران ۱۳۴ کیلوکالری است. سهم ایران از کل غذایی که هر سال در جهان هدر میرود ۷/۲ درصد اعلام شدهاست. بر همین اساس ضایعات موادغذایی در ایران معادل ۳۵ میلیون تن در سال است، این درحالی است که در اتحادیه اروپا با ۲۷ کشور عضو، تنها ۹۰ میلیون تن موادغذایی درسال راهی زبالهها میشود. البته همیشه هدررفت غذا به معنای آن نیست که با غذای سالم و باکیفیتی مواجه بودهایم. گاهی اوقات کیفیت پایین غذا موجب میشود تا به ضایعات تبدیل و دور ریخته شود. احمد اسماعیلزاده، مدیر کل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت در اینباره با اشاره به آمار دورریز مواد غذایی میگوید: «در این راستا باید به سمت بهینه کردن شرایط برویم تا دور ریز به حداقل ممکن برسد. یک بحث ضایعات است و یک بحث دیگر این است که از این ضایعات استفاده شود و صنعت غذا و وزارت کشاورزی، برنامهریزی کند تا از ضایعات به نحو بهینه برای خوراک دام یا سایر مصارف استفاده کند. دغدغه ما این است که کیفیت تولید مواد غذایی افزایش یابد و دور ریز کاهشی باشد.»
ارتباط اقتصاد و تغذیه
صرفنظر از ضایعات غذایی و آنچه راهی سطلهای زباله میشود، اما در کشور ما هم مانند بسیاری از نقاط دنیا بخشی از جامعه هم به غذای سالم و کافی دسترسی ندارند. به طور نمونه سیدهادی موسوی نیک، مدیر کل سابق مطالعات رفاه اجتماعی وزارت تعاون، پیش از این گفته بود ۵۷ درصد ایرانیان متوسط ۲ هزارو ۱۰۰ کالری در روز دریافت نمیکنند. امری که البته تورم ۵۱ درصدی مواد خوراکی در آن نقش بسزایی دارد و موجبشده تا اقلام پروتئینی همچون گوشت قرمز و گروههای غذایی دیگر مانند لبنیات و حتی سبزیجات در سبد غذایی اقشار متوسط و ضعیف جامعه کاهش یابد.
احمد اسماعیلزاده، مدیر کل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت هم با اشاره به نقش تعیینکننده «قیمت» بر دسترسی به غذا میگوید: «موضوع دیگر مرتبط با امنیت غذایی این است که مواد غذایی از نظر قیمتی به گونهای باشد که به راحتی در دسترس مردم قرار گیرد که این امر هم مربوط به وزارت صمت، سازمان حمایت از تولیدکننده و مصرفکننده، وزارت رفاه و وزارت جهاد کشاورزی است.»
وی درباره الگوی مصرف مواد خوراکی در جامعه هم اینگونه توضیح میدهد: «در مورد روغنها هم میدانیم که نوع چربی مصرفی در جامعه مطلوب نیست؛ زیرا متأسفانه مقدار زیادی اسید چرب اشباع و اسید چرب ترانس مصرف میشود. در مورد مصرف لبنیات، میوه و سبزیجات نیز مصرف نسبت به نیاز کمتر است.»
برنامهریزی ارتقای ۲۵ درصدی مصرف لبنیات تا ۱۴۰۵
وضعیت مصرف لبنیات هم در کشور اصلاً خوب نیست و این مسئله بیماریهایی نظیر پوکی استخوان را افزایش دادهاست.
اسماعیلزاده در اینباره میگوید: «اگر بر اساس آمارهای جهانی نگاه کنید در کشورهای غربی مصرف لبنیات بسیار بالا است و همین موضوع هم گاهی باعث دردسر شدهاست که به افزایش دریافت کالری دامن میزند، اما مشکل در کشور ما این است که مصرف لبنیات کم است.»
وی با اشاره به اینکه نیاز به لبنیات در گروههای سنی مختلف از ۲ تا ۴ واحد متفاوت است، میافزاید: «لبنیات منبع غنی تأمین کلسیم، پروتئین و ویتامین B۲ است که اگر از طریق لبنیات تأمین نشود یا مجبور هستیم مکملهای غذایی دریافت کنیم یا باید سایر مواد غذایی را در حد زیادی مصرف کنیم که بتوانیم نیاز خود به این مواد را تأمین کنیم.»
به گفته اسماعیلزاده مصرف لبنیات در کشور ما متأسفانه به اندازه یک واحد در روز است، این در حالی است که نیاز ما در کشور مصرف روزانه دو تا سه واحد لبنیات است. این نیاز در کودکان و افراد سالمندی که مبتلا به پوکی استخوان هستند و زنان باردار و شیرده اهمیت دو چندان دارد.
وی با اشاره به برنامه وزارت بهداشت برای میگوید: «در وزارت بهداشت برای ارتقای مصرف لبنیات، برنامه افزایش مصرف لبنیات را تدوین کردیم که با همکاری شورای عالی سلامت و امنیت غذایی پیش میرود. هدف نهایی این برنامه این است که بتوانیم از سال۱۴۰۲ تا سال ۱۴۰۵ مصرف لبنیات را در کشور حداقل ۲۵ درصد ارتقا دهیم. برای دستیابی به این هدف دو استراتژی انتخاب کردیم که یکی آموزش و یکی افزایش دسترسی است.» اسماعیلزاده میافزاید: در بخش آموزش، هم در مدارس و هم در مراکز جمعی و رسانهها از طریق شهرداریها اقدام میکنیم و با همکاری شورای عالی سلامت و امنیت غذایی دست به دست هم دادهایم تا بتوانیم اهمیت مصرف لبنیات را برای تمام گروههای سنی روشن کنیم تا مردم از هزینههایی که برای غذا میکنند، بخشی را به مصرف لبنیات اختصاص دهند. از سوی دیگر تأکید ما روی برقرار شدن برنامه شیر مدرسه است که خوشبختانه با خبرهایی که میرسد این برنامه هم امسال آرام آرام آغاز میشود.
