به گزارش «جوان» به نقل از ایبنا، زهرا ابوالحسنی چیمه، دانشیار پژوهشکده تحقیق و توسعه سمت در نشست «خشونت کلامی در سریالهای منتخب سیما» که به میزبانی اداره کل مطالعات رسانه و ارتباطات مرکز تحقیقات صداوسیما برگزار شد، به طرح پژوهشی خود در بررسی وضعیت بروز خشونت زبانی در مجموعههای تلویزیونی اشاره کرد و توضیح داد: سالهاست موضوع خشونت کلامی در بسیاری از بافتهای ارتباطی جای خشونت بدنی یا فیزیکی را گرفته و انسان متمدن آموخته است که چگونه خشم درونی خود را نهتنها در واژهها بریزد، بلکه گاه واژههایی انتخاب کند که ظاهر ملایم و آرامی دارند.
این زبانشناس با تأکید بر اینکه زبان یکی از شاخصهای هویتسازی است، افزود: رشد فرهنگی جامعه با زبان محقق میشود و برنامههای تلویزیونی یکی از موقعیتهایی به شمار میرود که نقش زبان در آن بسیار بارز است و با محیط زبانی یک طرفه مواجهیم که در آن تلویزیون فرستنده و مخاطب دریافتکننده پیام است.
وی با تأکید بر اینکه در جامعهای که تعامل فرهنگی و بینافرهنگی با وساطت رسانه اهمیت دارد، توجه به نقش رسانه بیشتر است، گفت: هر چند ممکن است در نگاه اول بسیاری از موارد خشونت کلامی با توجه به بافت و نوع برنامه قابلقبول به نظر برسد، اما بیشتر کاربرد آنها بر مخاطب، تأثیرگذار است. در فضایی که زبان فرهنگساز و خوب و بد جامعه در گرو فرهنگ است، توجه به زبان و رفتار زبانی یکی از مهمترین مسائل زندگی به شمار میرود.
این پژوهشگر با اشاره به اینکه در این پژوهش برای تهیه مصادیق خشونت کلامی در سریالها با بهرهگیری از ۱۰۰ پژوهش خارجی و داخلی و پنج نظریه ادب و بیادبی کلامی، جدول مصادیق خشونت کلامی در دو حوزه مستقیم و غیرمستقیم و بیادبی کلامی احصا و بر اساس آن ۹ سریال از شبکههای یک، ۲ و ۳ در سال ۱۴۰۰ بررسی شدند، توضیح داد: انواع خشونت کلامی سریالهای سیما در دو حوزه مستقیم و غیرمستقیم و اندکی در بیادبی کلامی قابل تقسیمبندی است. از شاخصهای خرد و از میان ۲۲ شاخص خشونت نیز دشنام، توهین، تمسخر، فریاد، لحن دستوری، تهدید، عصبانیت و کنایه یا طعنه بیشترین کاربرد را در سریالهای منتخب به خود اختصاص دادند و سهم نفرین و غیبت به نسبت کمتر از سایر شاخصها بودهاست. از میان این شاخصها، عصبانیت، توهین، لحن دستوری و تمسخر از مقوله کلان خشونت مستقیم و کنایه از مقوله کلان خشونت غیرمستقیم رایجترین نوع خشونت کلامی سریالهای منتخب هستند.
این زبانشناس افزود: نوع و میزان خشونت کلامی تحتتأثیر رعایت ادب و روابط قدرت است. به عنوان نمونه نوع بیادبی فرزندان با والدین در سریالهای منتخب سیمای ملی از جنس صراحت و رکگویی است و شکستن حرمتها تنها در سطح مخالفت با نظر و شیوه زندگی و تفکر والدین، بیمحلی و اجتناب از پاسخگویی است و توهین، تمسخر، دشنام، نفرین و ادا درآوردن را شامل نمیشود.
وی تأکید کرد: بار خشونت یا دستکم بیادبی کلامی در اکثر سریالهای صدا وسیما سنگین است. فرهنگ رسانه خواهناخواه، عامدانه و سهوی بر فرهنگ جامعه اثرگذار است و آن میزان که فیلم بر رفتار و خلقوخو و احساس مخاطب تأثیر میگذارد هیچ ابزار ارتباطی دیگری اثر ندارد.
این پژوهشگر افزود: فرهنگ اسلامی ایرانی ما مملو از الگوهای «قول لیّن» و کلام زیبا و گفتمان دوستانه و لطیف است. به دلیل شرایط و چارچوبهای ویژه و مسائل اخلاقی روابط رفتاری همسران آن گونه که در سریالهای غربی به نمایش گذاشته میشود در صداوسیمای ما جایی ندارد و این امر بجاست، اما توازن رفتار و گفتار در سریالهای ما به همین دلیل کاملاً به هم ریختهاست. بهعنوان نمونه خشونت کلامی بین همسران در سریالهای خارجی با ملاطفت رفتاری تعدیل میشود، اما سریالهای صداوسیمای جمهوری اسلامی فقط میتواند بخش خشونت کلامی را به نمایش بگذارد، بنابراین راه چاره در تلطیف میزان خشونت کلامی از طریق کم کردن آن، وارد کردن روابط کلامی دلپذیر و نظیر آن است.
