ثمره یکسال از پس تذکر رهبر معظم انقلاب خطاب به مسئولان در رابطه با لزوم بازسازی ساختار فرهنگ و رسانه کشور ذیل سند «طرح کلان ومعماری ساختار فرهنگ و رسانه کشور» تا کنون راهاندازی یک سایت اینترنتی است که بیشتر ساختاری شبیه گرفتن نظر مخاطبان دارد و آرشیوی مملو از سخنرانیهای متنوع مسئولان مختلف مبنی بر لبیک تریبونی به این تذکر راهبردی و استراتژیک است؛ رویهای هیجانی در بین برخی مسئولان که بعد از اشارات و تذکار ایشان درباره موضوعات مختلف در اوج سینوسی قرار میگیرد و چندی بعد فوارهوار سقوط میکند.
اوضاع نهچندان بسامان فرهنگی و ساختارهای مؤثر در آن که طی سالیان اخیر رو به وخامت هم گذاشته، باعث ایجاد نگرانیهایی در بین دلسوزان انقلاب و در رأس همه آنها رهبر انقلاب شدهاست. فضای آسیمهسر و تشویشآفرین فرهنگی در سطوح مختلف و متنوع کشور ریشه در نگاه سادهاندیشانه مسئولان گذشته و فعلی دارد و عملکرد سطحی، ضعیف و قبیلهگرایانه در برهههای مختلف زمینه نضجگیری و ریشه دواندن افسارگسیخته این اشتباهات را تسریع کردهاست. گستره موسع و فراگیر بحث ساختارهای فرهنگی بخشها و دستگاههای زیادی را در خود جای میدهد که عملکرد نامنظم و غیرهماهنگ هر کدام از آنها باعث میشود پیشران فرهنگی یا دچار اعوجاج و انحراف شود یا از کار بیفتد. اتفاق نامیمون و توجیهناپذیری که در بین مسئولان و مدیران با روی کار آمدن دولتهای مختلف به صورت امری علنی قابلمشاهده و رصد است. احتمالاً از مهمترین دلایلی که باعث شد رهبر انقلاب شخصاً به میدان بیایند و در رابطه با لزوم اصلاح ساختار فرهنگ تذکر و هشدار بدهند، همین اقدامات اشتباه مسئولان در حوزههای مختلف است چه اینکه گاهی این ناهماهنگیها و دوباره کاریها گاهی صدها بار تا مرحله اختراع دوباره چرخ تکرار میشد! البته قطعاً گزارههای دیگری مانند بحث نفوذ، جریانات مسموم خارجی و داخلی رسانهای و طراحیهای چند لایه دشمنان در کنار جنگ هیبریدی دهها ساله آنها علیه انقلاب و ارزشهای تمدنی ایرانی اسلامی در ابراز این تذکر مستتر است لکن آنچه بیشتر از همه دارای اثرگذاری است، عملکرد عناصر و مدیران میدانی است که به عنوان بازوهای اجرایی و حلقه وصل بین حاکمیت و جامعه مشغول نقشآفرینی و پیادهسازی منویات و مانیفست دستگاههای درون نظام هستند.
تذکر اصلاحی رهبری
رهبر معظم انقلاب روز ششم شهریور سال گذشته در دیدار با مسئولان دولت منتخب و تازهنفس سیزدهم، استراتژی و رویکرد اصلی و روشنی درباره لزوم حرکت دولت جدید در عرصه فرهنگ و رسانه و نیز نیاز ساختار فرهنگی به اصلاح، تغییر و ترمیم مطرح کردند. ایشان در این جلسه که نخستین دیدار با رئیسجمهور منتخب و اعضای هیئت دولت سیزدهم بود مسئله احیای اعتماد و امید مردم به دولت را بسیار مهم خواندند و فرمودند: «در مسئله فرهنگ و رسانه، به گمان بنده، ساختار فرهنگی کشور نیاز به یک بازسازی انقلابی دارد. ما مشکل داریم در ساختار فرهنگی کشور و یک حرکت انقلابی لازم است. البته «حرکت انقلابی» یعنی خردمندانه و عاقلانه. معنای «انقلابی بودن» بیهوا حرکت کردن و بیحساب حرکت کردن نیست. [حرکت]انقلابی باید باشد، بنیانی باید حرکت بشود، در عین حال برخاسته از اندیشه و حکمت باشد. فرهنگ واقعاً زیربنا است؛ خیلی از این خطاهایی که ما در بخشهای مختلف انجام میدهیم، ناشی از فرهنگ حاکم بر ذهن ما است.»
سخنرانی مدیران و دیگر هیچ!
محمدمهدی اسماعیلی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی اولین مسئولی بود که در این رابطه اظهارنظر رسانهای کرد و از اهالی فرهنگ، هنر و رسانه درخواست کرد نظرات راهبردی و ایدههای کاربردی خود را در موضوعات نقد وضع موجود و بیان مبانی تحول در ساختار فرهنگی، اصول موازین و محدودههای تحول، الزامات و اولویتهای تحول و بازسازی انقلابی در ساختارها، خروج از وضعیت رهاشدگی و انفعال در حوزه فرهنگ، متناسبسازی ساختارهای فرهنگی با پیشرانهای فناوریهای نرم و ظرفیتهای جدید فرهنگی، رسانهای و اجتماعی، تسهیل فعالیتهای فرهنگی و زمینهسازی برای حضور و مشارکت حداکثری عناصر و تشکلهای مردمی و جهادی در عرصههای فرهنگی ارائه دهند.
پس از اسماعیلی چهرههای دیگری از بین مسئولان دولتی و مدیران دستگاههای حاکمیتی از حجتالاسلام قمی، رئیس سازمان تبلیغات اسلامی تا بسیاری از ائمه جمعه و جماعت به این تذکر رهبری لبیکهای تریبونی اعلام کردند، اما متأسفانه هر چقدر از آن ایام فاصله گرفتیم بسامد سخنرانیها و واکنشها کمتر شد تا جایی که گمان میرود همانند برخی مباحث مهم و راهبردی دیگر به سرنوشت یادآوری سالانه و تقویمی مبتلا شود. شاهد این مدعا تنها دستاورد مشهود آن یعنی راهاندازی یک سایت با گرافیک و طراحی آوانگارد، اما خالی از محتواهای مفید و به سرانجام رسیدهاست؛ مثلاً وقتی کاربر به قسمت «طرح کلان و معماری ساختار فرهنگ و رسانه کشور» در بخش اسناد ملی آن مراجعه میکند (در کنار بخش «سند ملی مسجد (رهیافتی به تحول و ارتقای مساجد کشور در گام دوم انقلاب اسلامی» به عنوان دو گزاره اصلی آن)، او را به صفحهای راهنمایی میکند که شامل سه بخش مشتمل بر «بازنویسیها، گزارش و پیشنهادها و نظرات» است. نکته جالب اینکه در بخش گزارشها و پیشنهادها ۲۱ مورد ثبت گزارششده که هیچکدام از آنها برای کاربر قابلرؤیت نیست و او صرفاً میتواند پیشنهادش را تایپ کند! دقیقاً مانند بخش نظرات مخاطبان سایتهای اینترنتی و نه بیشتر؟!
بها یا بهانه!
همه میدانیم که انقلاب اسلامی یک انقلاب ذاتاً فرهنگی است و هرگونه تحقق اهداف و آرمانهای انقلاب اسلامی در گرو پیشرفتهای عظیم فرهنگی در نظام جمهوری اسلامی است. با وجود تلاشهای فراوانی که طی ۴۲ سال گذشته برای اعتلای فرهنگ اسلامی- ایرانی صورت گرفته، و توفیقات غیرقابلانکاری که انقلاب در این عرصه داشته است، در حال حاضر شرایط فرهنگی کشور با نقاط مطلوب فاصله چشمگیری دارد و بخش مهمی از این فاصله ناشی از ناکارآمدی نظام فرهنگی است، بهطوری که در شرایط کنونی، بحث تحول اساسی در ساختار فرهنگی کشور به امری اجتناب ناپذیر تبدیل شدهاست. روشن است که تغییر و اصلاح ساختارهای فرهنگی نیازمند اقدام انقلابی و حضور میدانی مسئولان است وگرنه راهاندازی یک سایت آن هم بعد از یکسال از گذشت دغدغه و فرمایشات رهبر انقلاب منجر به کسب توفیق نمیشود. واقعیت این است که کار فرهنگی کردن به خصوص اگر قرار باشد اصلاح ساختارهای فرهنگی کشور صورت بگیرد با لبیکهای تریبونی و هیجانی میسور نمیشود، چه اینکه «بهشت را به بها میدهند نه بهانه!»
