صنعت نوین و پرسود پرورش ماهی در قفس که چندسالی است با رویکرد ایجاد فرصت تنفس برای دریا، احیای زیستگاهها و باز تولید ذخایرآبزیان دریایی مطرح شده، حالا گرفتار مشکلاتی است که فعالان این عرصه را به تنگ آورده و برای بهبود وضع، چشم امید به حمایتهای دولت دوختهاند. وجود سواحل مستعد برای پرورش میگو و برخورداری از آبهای خلیج فارس برای تولید ماهی در قفس تاکنون آنگونه که باید و شاید مورد توجه قرار نگرفته است. حالا استاندار بوشهر با اشاره به اینکه برنامهریزی برای ایجاد طرحهای پرورش ماهی در قفس به میزان ۶۰ هزار تن تا چهار سال آینده در دستور کار قرار گرفته است، از سرمایهگذاران خواسته به این استان بروند، جایی که به گستردگی دریا ظرفیت راهاندازی قفسهای پرورش ماهی دارد.
پرورش ماهی در قفس به یک صنعت جهانی تبدیل شده و براساس گزارشها بسیاری از کشورهایی که به نوعی به دریا راه دارند این شیوه نوین آبزیپروری را در دستور کار خود قرار دادهاند. با توجه به اشتغال، درآمدزایی و بازگشت سریع سرمایه، متقاضیان زیادی برای سرمایهگذاری در این بخش به میدان آمدهاند، اما با بروز مشکلات و عدم همراهی مسئولان و متولیان امر در جهت حل مشکلات، ابهامات زیادی در ادامه این راه وجود دارد. این صنعت نوپا بر خلاف صنایع دیگر برای سرِ پا ماندن به استفاده از منابع انرژی برق، منابع آب زیرزمینی و سوخت نیازی ندارد و حتی زمینی بسیار کمتر تنها برای سایت پشتیبان اشغال میکند زیرا در بستر خوان گسترده دریا اجرا میشود و محصولی که ۷۰ درصد آن به صورت ارگانیک است تولید میشود.
بوشهر صاحب طولانیترین ساحل خلیج فارس
در میان موجودات دریایی، ماهی و میگو به عنوان مهمترین و پراستفادهترین آبزیان به شمار میآیند که در سطح دنیا به عنوان یکی از غذاهای پرمصرف در سفرهها قرار دارند. با اینکه در سالهای اخیر اقدامات و تلاشهایی در جهت توسعه آبزیپروری در مناطق مختلف کشور و بهخصوص بوشهر و هرمزگان انجام شده است ولی میزان تولید آبزیان با ظرفیتهای ممتازی که وجود دارد، متناسب نیست. با اینکه در حال حاضر بخش زیادی از ماهی و میگوی مصرفی در کشور از طریق صید و صیادی تأمین میشود، اما در سطح دنیا از شیوههای پرورشی برای تولید آبزیان استفاده میشود.
مزیت بوشهر نسبت به استانهای دیگر این است که طولانیترین ساحل خلیج فارس را دارد، بخش زیادی از میگوی پرورشی کشور در این منطقه تولید میشود ولی در زمینه تولید ماهی پرورشی تاکنون اتفاق خاصی نیفتاده است. حالا استاندار بوشهر از حمایتهایشان از سرمایهگذاران در بخش آبزی پروری گفته و با بیان اینکه این صنعت یکی از مهمترین ظرفیتها برای سرمایهگذاری در استان است ادامه داد: «طرحهای پرورش ماهی در قفس مزایای بسیار زیادی دارند؛ یکی از آنها این است که برای اجرای آن در خلیج فارس نیازی به انتقال آب نیست چراکه در نقطه خاص و عمق مناسب اجرا میشوند.»
احمد محمدیزاده با تأکید بر اینکه بخش اعظمی از ظرفیتها در خلیج فارس تاکنون آنگونه که شایسته است مورد توجه قرار نگرفته، خاطرنشان کرد: «در پرورش ماهی در قفس نیازی به ایجاد زهکشی و تخلیه نیست و خروجی توسط دریا و جریانات زیرآبی انجام میشود و نیازی به هوادهی نیز نیست و دریا عملیات ورود و خروج و هوادهی را انجام میدهد. همچنین این کار نیازی به انرژی و برق ندارد و با روشهای جدید میتوان باکتریها و آبزیان را جذب قفسها کرد که برای تغذیه ماهیها استفاده میشود.»
به گفته این مسئول، «برگشت سود و سرمایه در این طرح سه ساله است و یک سرمایهگذاری پربازده، پرسود و اقتصادی به شمار میآید.»
محمدزاده با اشاره به برنامهریزی صورت گرفته برای ایجاد طرحهای پرورش ماهی در قفس به میزان ۶۰ هزار تن تا چهار سال آینده تأکید کرد: «در حال حاضر ظرفیت تولید در استان حدود ۷ هزار تن است. این طرحها میتواند علاوه بر نقش مهمی که در زمینه صادرات و درآمدزایی برای کشور داشته باشد محلی مناسب برای تولید غذا نیز محسوب میشود». استاندار بوشهر از سرمایهگذاران خواست به این استان بروند و تأکید کرد که به گستردگی این دریا ظرفیت داریم و میتوانیم قفسهای پرورش ماهی را ایجاد و استفاده کنیم.»
شکوفایی طرحها در گرو تأمین نیازها
بهرهبرداری بیش از ظرفیت منابع آبزیان دریایی با استفاده از روشها و ادوات صید مخرب در دهههای اخیر باعث کاهش ذخایر دریایی، تخریب زیستگاهها و صیدگاهها و افزایش هزینههای صیادان بنادر جنوبی به ویژه در استان بوشهر شد، به همین دلیل کارشناسان از سال ۱۳۸۰ در کشور تلاش کردند با استفاده از طرح پرورش ماهی در قفس و ایجاد فضای لازم برای اجرای این طرح فرصتی برای بازسازی ذخایر و تنفس دریا فراهم آورند. آنطور که حامد رضایی رئیس گروه پرورش ماهی در قفس اداره کل شیلات استان بوشهر گفته: «محصول تولیدی در این صنعت هم مصرف داخلی و هم زمینه صادرات دارد طوری که یک مجموعه ۵۰۰ تنی با سرمایهگذاری ۱۶ میلیارد تومان ۳۵ میلیارد تومان سود با خود میآورد.»، اما حالا چالشهای تأمین بچه ماهی، نبود زمینهای ساحلی برای ایجاد مجتمعها و سایتهای پشتیبان، تنشهای صیادان و پرورش دهندگان و محدودیت سرمایهگذاری دولتی از جمله مهمترین مسائل و مشکلات صنعت پرورش ماهی در قفس است که گریبان فعالان این عرصه را در استان بوشهر گرفته است. هم اکنون انواع ماهیهای سیباس، هامور و سیبریم در همسایگی ما در کشورهای ترکیه، امارات متحده عربی و عربستان پرورش مییابد و پایین بودن هزینه تولید در ایران آن را برای صادرات قابل رقابت با همسایگان کرده است.
نباید فراموش کنیم که مشکلات پرورش ماهی در قفس یکی دو تا نیست. کمبود کارشناس متخصص در دامپزشکی، نداشتن آزمایشگاه، دارو و واکسن از دیگر گرفتاریهایی است که باید مرتفع شود.
سازمان شیلات ایران میتواند با استفاده از تجربه کشورهای دیگر اقدام به برگزاری دورههای آموزشی مهم و قابل توجهی برای کارشناسان این بخش کند زیرا این صنعت نیازمند سرمایهگذاری افرادی است که در استانهای جنوبی و شمالی با دریا و ماهی آشنایی داشته باشند.
اتفاق خوب در بوشهر این است که رئیس جهاد دانشگاهی بوشهر اعلام کرده با تکمیل طرحهای فناورانهای که در دست اجراست، این استان قطب تولید و تکثیر بچهماهی کشور خواهد شد.
علی احمدیزاده با اشاره به وارداتی بودن کل بچهماهیها برای پرورش ماهی در قفس ادامه داد: «در حال حاضر بچه ماهی مورد نیاز از طریق کشورهای هند، استرالیا و تایلند وارد میشود که تکمیل این طرح کشور را از واردات بچه ماهی بینیاز میکند. همچنین تولید غذای زنده آبزیان همچون آرتمیا، روتیفر و جلبک نیز به عنوان یکی دیگر از برنامههای مهم این مرکز است و برنامهریزی صورت گرفته برای تولید و پرورش ۲۰۰ هزار تن ماهی در قفس میتواند نیازهای کشور را تأمین کند.»
