با آغاز فصل سرما و گام گذاشتن در پاییز، بازار بخاریها از دست رفته خودشان را داغ یافتند تا باری دیگر بر اریکه خانهها تکیه بزنند و گرمابخش آن شوند. اما این بخاریهای بی گناه برای گرما بخشی به اجبار باید انرژی زیادی را صرف کنند، انرژیای که غیر قابل تجدید است و مبالغ بسیاری برای تامین آن هزینه می شود تا ما در محیطی گرم و نرم در کنار اعضای خانواده لحظات گرمی را تجربه کنیم. اما بسیاری از افراد جامعه قدر این موهبت الهی را نمیدانند و خواسته و ناخواسته حجم زیادی از انرژی را هدر می دهند.
انرژی به عنوان یکی از مهمترین عناصر تعیین کننده روابط بین المللی مد نظر بسیاری از کارشناسان است لذا بسیاری از سیاست های خارجی با توجه به این عنصر مهم و نیروی محرکه صنعت برنامهریزی میشود.
در همین راستا در برخی موارد تامین انرژی از طریق روابط دیپلماتیک و در برخی دیگر از طریق اعمال فشار و جنگ تامین میشود که در این رابطه می توان به جنگ نفت که 6 سال پیش در همسایگی ما اتفاق افتاد اشاره کرد.
به فضل الهی کشور ایران از نظر طبیعی و برخورداری از منابع انرژی در حدی قرار گرفته که نیازی به دیگر کشورها ندارد تا بخواهد بلاگردان آنها شود و یا رو در رویشان بایستد.
حال با شروع فصل سرما و افزایش مصرف انرژی خانگی موقعیتی پدید آمد تا باز به مقوله مصرف انرژی در ساختمانها توجه شود، جایی که بیش از نیمی از عمر انسان در آن سپری می شود. باید توجه داشت که نگاه موشکافانه به این مقوله مهم که میتواند تاثیر شگرفی بر آینده کشور داشته باشد، یکی از مقولههای مرتبط با این موضوع معماری و رابطه آن با میزان مصرف انرژی است.
دکتر سید مجید مفیدی، عضو هیات علمی دانشگاه علم و صنعت در تحلیل رابطه معماری با انرژی به بررسی میزان مصرف انرژی در جهان می پردازد و میگوید: اگر با یک دید کلی به میزان مصرف انرژی در جهان بنگریم به این نتیجه می رسیم که درصد بالایی از کل انرژی جهان در ساختمان مصرف می شود. ما در تحلیلهای خود باید به این نکته توجه نماییم که بحران انرژی در جهان از کجا نشات گرفته، تا از این طریق بفهمیم در چه بخشی لازم است سرمایهگذاری صورت گیرد تا بیشترین تاثیر را داشته باشد.
وی ادامه می دهد: انرژی در بخش های مختلفی مورد مصرف قرار می گیرد از جمله در بخش ساختمان. مطالعات دقیق در بخش ساختمان نشان می دهد 47 درصد انرژی جهان در بخش ساختمان 26 درصد در بخش حمل و نقل و در کل صنایع، کشاورزی و تبدیل انرژی حدود 27 درصد انرژی در حال مصرف است. اگر کل مصرف انرژی در بخش حمل و نقل و صنعت را با هم در نظر بگیریم به این نتیجه می رسیم که نصف مصرف انرژی جهان مربوط به بخش ساختمان است.
مفیدی سرمایه گذاری برای ساخت ساختمانهای متناسب و کم مصرف را بهترین راهکار برای تعدیل در مصرف انرژی معرفی کرده و میگوید: در بخش ساختمان اگر مهندسین معمار در طراحی، و مهندسین مجری در حین اجرا دقت لازم را لحاظ کنند با راهکارهایی مناسب میتوان به این هدف نایل شد.
توجه به مقوله کاهش مصرف انرژی در ساختمانها از سال 1970 یعنی همزمان با اولین بحران انرژی بعد از جنگ اعراب با اسراییل آغاز شد. در آن سالها کشورهای واردکننده انرژی به این نکته رسیدند که باید راهکاری را در بخش ساختمان ارائه کنند تا مصرف به کمترین حد خود نزدیک شود. این نظریه همچنان پا بر جاست، به نحوی که بسیاری از کارشناسان بر این باورند که بهترین راهکار برای تامین و حفظ انرژی برای نسل آینده و حل مشکل انرژی، بر طرف کردن مشکلات موجود در بخش ساختمان است. چرا که حدود 70 درصد از طول عمر آدمی در داخل ساختمانها میگذرد، که همین موضوع نشان دهنده میزان مصرف انرژی در ساختمان است.
بر اساس بر آورد شرکت ملی گاز ایران، کل گاز مصرفی کشور از تاریخ 28 شهریور تا 3 مهر در بخشهای خانگی، تجاری، نیروگاهها و صنایع معادل 2308 میلیون متر مکعب بود که از متوسط مصرف روزانه 329/ 7 میلیون متر مکعب خبر میدهد.
که از این میزان 798 میلیون متر مکعب به مصرف گاز خانگی اختصاص یافته است که این رقم بیانگر متوسط مصرف روزانه 114 میلیون متر مکعب است. این در حالی است که گاز مصرف شده در بخش خانگی در مدت مشابه سال گذشته 669(متوسط مصرف روزانه 95/ 6) میلیون متر مکعب بوده که نشانگر افزایش 20/ 4 درصدی مصرف گاز این هفت روز است.
مقایسه آمار مصرف گاز کل کشور در این هفت روز نسبت به مدت مشابه سال قبل از آنکه 2166 (متوسط مصرف روزانه 309/ 4) میلیون متر مکعب بوده، بیانگر آن است که بهطور متوسط روزانه 20/ 3 میلیون متر مکعب افزایش مصرف داشتهایم.
مقایسه آمار مصرف گاز بخش خانگی نسبت به هفته پیش از آن با مصرف 765 میلیون متر مکعب از افزایش 33 میلیون متر مکعبی (معادل 4/ 1 درصد) خبر میدهد. این در حالی است که مصرف گاز بخش خانگی هفته گذشته نسبت به هفته پیش از آن با مصرف 796 میلیون متر مکعب کاهش 31 میلیون متر مکعبی (معادل 4 درصد) داشت.
با توجه به این آمار و ارقام و روند صعودی مصرف باید به این نکته توجه داشت که اقلیم نقش بسیار مهمی را در میزان مصرف ایفا می کند به نحوی که مناطق نزدیک به استوا نیاز کمتری به مصرف انرژی برای گرمایش دارند و از سوی دیگر هر چه بر عرض جغرافیایی و یا به عبارتی فاصله از استوا افزوده و به قطب نزدیکتر میشویم میزان مصرف نیز افزایش مییابد.
در این رابطه مفیدی به اهمیت نقش عرض جغرافیایی تاکید کرد و به بحث تغییر اقلیم اشاره نمود و گفت: بر اساس آمار به دست آمده از سوی دانشمندان جهان، مساله تغییر اقلیم بیش از همه آینده بشر را تهدید میکند چرا که این مقوله میتواند مسبب ایجاد بیماریها، سیلها و تندبادهای مهیب باشد. از آنجا که بسیاری از تمدنهای بشری در کنار دریاها و رودخانهها بنا شدهاند باید مد نظر داشته باشیم این تغییرات در اقلیم میتواند به سادگی تمام دستاوردهای بشری را از بین ببرد. در این رابطه تحقیقات وسیعی از 30 سال پیش آغاز و طی آن نشان داده شد که سوزاندن سوختهای فسیلی از مهمترین عوامل به وجود آورنده تغییرات در اقلیم است. بر اثر سوزاندن این دست از انرژیها ظرفیت حرارتی جو زمین بالا رفته و باعث گردیده تا بازتابش خورشید صورت نگیرد، که همین عامل علاوه بر ایجاد سکون انرژی در سطح زمین باعث گردیده تا جو گرمای بالایی را به دست آورد؛ از مهمترین نتایج این تغییر دما میتوان به ذوب شدن یخهای قطبی و بالا آمدن سطح آبهای جهان و تغییرات فصلی غیر قابل پیش بینی اشاره نمود که از پیامدهای مهم این مساله به حساب می آید.
وی در ادامه می گوید: در کشورهای کمتر توسعه یافتهای مثل ما حدود 60 درصد انرژی در ساختمان مصرف میشود. اگر ما بخواهیم از یک سو با مساله انرژی و از سوی دیگر با مساله تغییر اقلیم برخوردی مناسب داشته باشیم میبایست به بناهایمان بیش از پیش توجه نماییم. اگر ما به ساخت بنا توجه بیشتری داشته باشیم و انرژی را از طریق منابع تجدید پذیر تامین کنیم و از این طریق صرفه جویی را در ساختمانها فراهم کنیم بسیاری از مشکلات آینده بشر را مرتفع نموده ایم.
استاد دانشگاه علم و صنعت با بیان اینکه چیزی حدود 35 درصد از سبد مخارج خانوادهها مربوط به مصرف انرژی است، گفت: اگر انرژی از خورشید تامین گردد به سادگی بسیاری از مخارج خانواده تقلیل خواهد یافت و از این طریق هم به اقتصاد خانواده و هم در سطح کلان به اقتصاد کشور کمک شایانی خواهد شد.
وی به استفاده از انرژیهای پاک توسط نسلهای گذشته اشاره نموده و میگوید: حتی اگر سوختهای فسیلی مفت به دست ما برسند عاقلانه نیست که ما ازآنها استفاده کنیم؛ چرا که زیانهای جبران ناپذیری با استفاده از آنها به طبیعت وارد میگردد.
حدود 40 تا 45 درصد انرژی در منازل صرف گرمایش و سرمایش میشود و حدود 25 درصد نیز صرف روشنایی و 30 درصد انرژی نیز از طریق در و پنجرهها اتلاف میگردد؛ چرا که بنا نمیتواند به طور صد در صد غیر قابل نفوذ باشد. اگر ما بخواهیم در مصرف انرژی تعدیل داشته باشیم باید اقدامات وسیعی را برای جایگزینی انرژی های غیر فسیلی در زمینه سرمایش و گرمایش ساختمان انجام دهیم و همچنین برای نورپردازی بناهایمان سعی کنیم در طول روز از نور طبیعی استفاده کنیم، که لازمه آن استفاده از طرح های مناسب در این زمینه می باشد.
مفیدی افزود: در معماری بومی ساختمانها برای ایجاد آسایش طراحی شده بودند و این خود نکته بسیار مهمی است که مهندسان معمار آن را مد نظر قرار دهند. ما میبایست از معماری بومی خود بیش از پیش استفاده نماییم همان طور که امروز بادگیرهای ما نه به عنوان المانی از گذشته و با همان شکل و طرح بلکه با مواد و مصالح جدید در فرمی جدید در بسیاری از کشورهای غربی به خصوص آمریکا برای سرمایش و تهویه ساختمان مورد استفاده قرار میگیرد. من در کشور آمریکا حدود 22 استاد معمار را میشناسم که عمر خود را در بسط و گسترش این شیوه در ساختمانها گذاشته اند که این خود نشان دهنده جایگاه بادگیرها و اهمیت آنها در سطح جهان است و این در حالی است که ما از چنین علم بومی بهره ای نمی بریم.
وی با بیان اینکه برای آسایش انسان به راحتی می توانیم از محیط کمک بگیریم، گفت: ما میبایست بناهایمان را با شناختی که از محیط داریم طراحی کنیم به نحوی که شالوده و مفاهیم محیط را در بر داشته باشد. یکی از نمونه های تطبیق ساخت با محیط را می توان در روستای ماسوله دید به نحوی که این روستا با قرار گرفتن در یک شیب جنوب شرقی توانسته در طول روز بیشترین میزان انرژی را از خورشید دریافت کند و تا حد قابل توجهی از گرمای به دست آمده استفاده نماید.
کارشناسان و معماران ما امروزه در معماری خود بحثی به نام معماری نور روز را لحاظ نمیکنند چرا که دانش آموختگان این رشته بسیار کم هستند. استاد معماری می بایست دانشجویان دکتری را ترغیب نماید تا تحقیقاتی را در این زمینه انجام دهند تا از این طریق از نور خورشید در طول روز برای ساختمان بهره بیشتری ببریم. در جهان امروز ساختمانهایی وجود دارند که نه تنها تمام مصرف انرژی خود را تامین میکنند بلکه مازاد انرژی تولیدی شان را به شبکه سراسری منتقل میکنند و در پایان هر ماه مبلغی را بابت این تزریق انرژی از دولت دریافت می دارند. این ساختمانها به ساختمان های zero energy building معروف می باشند. در کالیفرنیا حدود 15 درصد از ساختمانها به این شکل کار میکنند و تمام انرژی خود را تامین می نمایند.
باید به این نکته توجه داشت که ساختمان های 130 متری آمریکا نسبت به انگلیس با زیر بنای ساختمانی حدود 60 متر مصرف بسیار کمتری را به خود اختصاص می دهند به طوری که می توان گفت چیزی حدود 40 درصد ساختمانهای آمریکا نسبت به ساختمان های انگلیس انرژی کمتر مصرف می کنند. ما می توانیم با استفاده از تکنولوژیهای به کار رفته در این ساختمانها مصرف انرژی در ساختمان های خود را که 4 برابر مصرف جهانی است و یا در نگاهی دیگر4 برابر استاندارد جهانی را به خود اختصاص داده به حداقل کاهش داد و خود را به استانداردهای جهانی نزدیک نمود.
در پایان می بایست توجه نمود که ایران بیشترین میزان مصرف گاز را در بخش خانگی داراست در حالی که در کشورهای توسعهیافته بیشترین میزان مصرف گاز به بخش صنعت اختصاص دارد. در همین راستا مجلس شورای اسلامی در نظر دارد برای کاهش مصرف در بخش خانگی بیست ریال به ازای هر متر مکعب افزایش قیمت را تصویب نماید.
نمایندگان هدف از ارائه این طرح را کنترل میزان مصرف گاز در بخش خانگی میدانند و معتقدند برای آنکه سهم گاز مصرفی در بخش خانگی کاهش یابد نیاز به استفاده از ابزارهای قیمتی احساس میشود.
ایران بیشترین میزان مصرف گاز را در بخش خانگی داراست در حالی که در کشورهای توسعه یافته بیشترین میزان مصرف گاز به بخش صنعت اختصاص دارد. سال گذشته و سال قبل از آن برای حل بحران کمبود گاز در روزهای سرد و اوج مصرف گاز بسیاری از صنایع برای گازرسانی به بخش خانگی قطع شد. طبق پیشبینیها امسال نیز در روزهای سرد سال ایران با کمبود گاز مواجه خواهد بود. نمایندگان مجلس بر این اعتقادند که افزایش قیمت گاز میتواند تا حدی به حل بحران مصرف گاز در کشور کمک کند.
این طرح از سال 85 همواره مطرح بوده و هر ساله به تصویب مجلس رسیده است. اعضای کمیسیون انرژی پیشبینی میکنند طرح افزایش بیست ریالی قیمت گاز در سالجاری نیز به تصویب نمایندگان برسد. در طرح پیشنهادی نمایندگان پیشبینی شده است منابع حاصل از این مصوبه برای گازرسانی به روستاها مورد استفاده قرار گیرد.
