ایران ۲۶ اثر ثبت جهانی ملموس دارد که در این زمینه اصفهان دو ثبت مستقل و دو ثبت مشترک را به خود اختصاص داده است. همچنین در بخش میراث ناملموس، اصفهان ثبتهای جهانی زیادی دارد. با این تفاسیر در مورد نصف جهان باید گفت فرونشستهایش به جایی رسیده که تهدیدی جدی برای آثار تاریخی آن عنوان شده و این در شرایطی است که در حالت عادی مرمت بناهای تاریخی اصفهان به ۵ هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد و سال گذشته فقط ۳۰ میلیارد تومان اعتبار به آنها اختصاص یافت. اما طی روزهای اخیر وقتی وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به اصفهان رفت و با فعالان این عرصه دیدار داشت، آنها قبل از هر چیز ابتداییترین نیازهایشان یعنی رفع مشکلات بیمه و مالیات را پیش کشیدند. نکته جالب توجه در این نشست این بود که بخش میراث فرهنگی و گردشگری نصف جهان که نامش با توریست و صنایع دستی و آثار تاریخی گره خورده، هنوز متولی ندارد و معلوم نیست چه کسی مسئول پیگیری مصوبات و تصمیمات این جلسه خواهد بود.
اگر طی دهههای اخیر فقط یکدرصد حرفها و قولها و گفتههای مسئولان در مورد میراث فرهنگی و گردشگری عملی میشد، حال و روز این حوزه بهتر از این بود. بارها شنیدهایم «اثر مربوط به هر شهر باید تبدیل به یکبرند جهانی شود»، «در تأمین مواد اولیه صنایع دستی باید راهی برای ارائه مواد اولیه ارزانتر به هنرمندان صنایع دستی پیشبینی کرد»، «برای بازگشت آثار هنری و تزئینی به سبد خرید مردم کاری شود»، «باید به سمت کاربردی کردن بخش بزرگی از صنایع دستی و صادرات آن حرکت کرد»، «مشکلات بیمه و مالیات فعالان این حوزه باید به سرعت رفع شود»، «باید راههای ورود گردشگر خارجی و برنامهریزی برای مسافرت ایرانیان و بازدید از بناهای تاریخی در دستور کار باشد» و باید و باید و بایدهای دستوریدیگر.
اما در عمل هیچ اتفاقی نمیافتد و کمبود اعتبارات سرپوشی میشود برای تمام کم کاریها.
این یک حقیقت است که تمام حوزههای گردشگری، میراث، آثار تاریخی و صنایع دستی مشکلات زیادی دارند و اگر بهانه کرونا را کنار بگذاریم، باید اعتراف کنیم، سالهاست این بخشها در استانهای مختلف کشور با چالشهای زیادی مواجه هستند.
۱۰۰ سال زمان برای مرمت آثار
جالب است بدانیم بخش میراث فرهنگی و گردشگری استانی مثل اصفهان که نامش با توریست و صنایع دستی و آثار تاریخی گره خورده، هنوز متولی ندارد.
موضوعی که وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در سفرش به اصفهان در مورد تعیین تکلیف و انتصاب مدیرکل آن گفته: «مدیرکل میراث فرهنگی اولین پاسدار و حافظ میراث فرهنگی در استان خواهد شد. به دنبال بهترین گزینهای هستیم که در شرایط حال حاضر اصفهان بتواند سیاستها و راهبردهای ما را اجرا کند. انشاءالله مدیرکل خوب و شایسته با هماهنگی استان در روزهای آینده معرفی خواهیم کرد.»
وضعیت مرمت مجموعه آثار و ابنیه تاریخی در هیچ استانی شایسته این سابقه تمدنی نیست و باید فکر اساسی برای آن کرد.
بر همین اساس، حال و روز آثار تاریخی اصفهان هم اصلاً خوب نیست و اگر با این شرایط پیش برود شاید اثری از آنها باقی نماند.
بودجه و اعتباراتی که برای مرمت آثار این استان در نظر گرفته میشود، بیشتر به یک شوخی یا بهتر بگوییم بازی کردن و هدر دادن بیتالمال شبیه است.
در اصفهان ۲ هزار بنای تاریخی وجود دارد و در سال ۱۳۹۵ بود که برآورد میزان اعتبار مرمت آنها صورت گرفت.
پنج سال پیش گفتند این ابنیه ۵ هزار میلیارد تومان بودجه میخواهد تا روی پایشان بایستند. این در حالیست که اعتبار اصفهان در حوزه مرمت در سال گذشته ۳۰ میلیارد تومان بود.
وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی اعلام کرده در جلسهای که با رئیسجمهور داشته گزارشی از وضعیت اسفناک ابنیه تاریخی و میراث فرهنگی و گرفتاریهایی که در حوزه مرمت وجود دارد به ایشان ارائه کرده و آقای رئیسی نیز با اطلاعات خوبی که دارند، همراهی کامل با درخواستها را داشته و قرار شده در بودجه ۱۴۰۱ نسبت به سالهای گذشته بودجه مرمت افزایش قابل توجهی داشته باشد.
عزتالله ضرغامی درباره مسئله فرونشست در آثار تاریخی اصفهان هم گفت: «متأسفانه خشکسالی و سایر پدیدههای جوی اثرات مختلفی روی این آثار که یکی از حوزههای تأثیرپذیر میراث فرهنگی هستند، گذاشته است. در سفری که به اصفهان دارم آخرین وضعیت فرونشست در آثار تاریخی را بررسی خواهم کرد. بخشی از کار که به ما مربوط میشود، سعی میکنیم در حد توان انجام دهیم، به عنوان مثال استحکام بخشی به بناهای تاریخی از اهمیت زیادی برخورداراست.»
وی درباره وضعیت گذر آقانورالله نجفی تأکید کرد: «موضوعات مشابه مثل انجام برخی فعالیتهای عمرانی و خدماتی در شهرها با قوانین میراث فرهنگی تعارضاتی پیدا میکند، مسئله جدیدی نیست. اما موضع ما حفظ میراث فرهنگی به عنوان هویت و شناسنامه ملت است. بنابراین اصولاً معامله نمیکنیم و قوانین کارشناسی خود را در حفظ میراث فرهنگی انجام خواهیم داد.»
۲۰۰ رشته هنری در حال انقراض
در سفر وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به اصفهان و هنگام بازدیدهایش، نماینده مردم این شهر در مجلس شورای اسلامی هم ایشان را همراهی میکرد.
مهدی طغیانی با بیان اینکه در اصفهان چهار موضوع ریشهدار و مهمِ هنر، صنایع دستی، گردشگری و میراث فرهنگی مطرح است و سهم مهمی در کشور دارد، گفت: «۲۰۰ رشته هنری در این استان وجود دارد که بسیاری از آنها در حال انقراض بوده و هیچ کاری برای حفظ آنها انجام نشده. حتی دانشگاه هنر اصفهان هم که وظیفه نجات هنر استان را دارد، برنامهای ارائه نکرده در حالیکه دانشگاه هنر وظیفه مهمتری نسبت به دانشگاه صنعتی دارد.»
وی با بیان اینکه «هنرمند و هنر متولی ندارد و همیشه بین وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت میراث فرهنگی دعوا است» تأکید کرد: «هنرمند درجه یک کشور، در زیرزمین خانه خود کار میکند و کارهای خود را به فروش میگذارد. این باعث تأسف است. صنایع دستی، گردشگری و میراث فرهنگی اصفهان یک دنیا کار دارد. میراث فرهنگی در معرض نابودی است، منطقه سه اصفهان در حال فرو ریختن است.»
