متأسفانه باورهای غلطی که در مورد مواد مخدر و پدیده اعتیاد وجود دارد. از سوی دیگر اطلاعات معتبر و صحیح در مورد این پدیده معمولاً به صورتی است که مردم عادی کمتر به آن دسترسی دارند. این باورها نه تنها بیمار بلکه خانوادههای آنان را نیز با مشکلات زیادی مواجه میسازد و در بسیاری از موارد باعث تشدید مصرف آنان و عدم مراجعه به موقع برای درمان میشود. این تصور از معتاد که معتادان افرادی بیسواد و از اقشار پایین جامعه هستند تصور صحیحی نیست. این باور از آنجا نشئت میگیرد که دلیل اعتیاد انسانها، ناآگاهی و فقر انسانها تصور میشود. اکثر افرادی که دچار وابستگی و سوءمصرف هستند و هنوز اعتیاد آنها شدت نیافته یا از اعتیاد آنها زمان چندانی نگذشته و هنوز منابع حمایتی آنها مانند خانواده و شغل نسبتاً سالم ماندهاست، سعی میکنند مشکل را بپوشانند. حقیقت آن است که در شرایط خاص جهان امروز، اعتیاد محدود به هیچ گروه خاصی نیست.
اعتقادات مذهبی، معنوی و ایمان میتواند مانع بروز و ابتلا به بسیاری از آسیبهای روانی- اجتماعی شود، ولی این بدان معنی نیست که هر کسی که مبتلا به اعتیاد شد لزوماً بیایمان، بیاعتقاد و لامذهب است. بسیاری از معتادان با اعتقادات خود توانستهاند ترک کنند و دوباره به جامعه برگردند، از سوی دیگر بسیاری از درمانهای خاص اعتیاد با استفاده از اعتقادات و ایمان معتادان برنامهریزی و اجرا میشود.
ذکر صفاتی مانند: معتادان افرادی لاابالی، بیمسئولیت، ضعیف و بیاراده هستند ناشی از پدیده اعتیاد است، نه شخصیت فرد معتاد یعنی پس از آنکه فرد دچار اعتیاد شد به علت شدت بیماری و شدت تخریبی که بیماری ایجاد میکند، قادر نیست به وظایف و مسئولیتهای خود عمل کند، جلوی مصرف خود را بگیرد و در کوششهای مختلفی که برای ترک انجام میدهد با مشکل روبهرو میشود، ولی این خصوصیات با شخصیت واقعی فرد متفاوت است.
بسیاری از افراد به علت ترس از پدیده اعتیاد برای خود و خانوادهشان مایلند که جامعه خالی از معتاد باشد، این افراد باور دارند که وجود معتاد در نزدیکی آنها میتواند زمینه را برای بروز اعتیاد در آنها و خانوادهشان فراهم کند.
البته این گفته به معنی این نیست که وجود معتاد در خانواده یا نزدیکان تأثیری بر دیگر اعضا خانواده یا جامعه ندارد بلکه صحبت بر سر این است که همجواری و همسایگی با این افراد تنها علت اعتیاد نیست و اعتیاد عوامل مختلف زیادی دارد، حذف معتادان به تنهایی چاره پیشگیری از اعتیاد نیست.
اعتیاد به مواد مخدر یکی از عوامل اصلی شیوع بیماریهایی مثل ایدز و هپاتیت است وجود بیماری ایدز و شیوع آن در میان معتادان تزریقی زمینه دیگری برای نگرشهای منفی مردم نسبت به معتادان ایجاد کردهاست. اگرچه بیماری ایدز در میان معتادان تزریقی به دلیل اشتراک آنها در وسایل تزریق بیشتر از جمعیت عادی است، ولی این بدان معنی نیست که همه معتادان مبتلا به ایدز هستند. در نتیجه معتادان و افرادی که دچار مصرف، سوءمصرف و وابستگی به مواد شدهاند در همه اقشار و گروههای مختلف دیده میشوند. اعتیاد دارای دلایل و علتهای دیگری است، به جز بیایمانی، ضعیف بودن، لاابالیگری و بیمسئولیتی بیمار. اگرچه ایدز در میان معتادان تزریقی شایع است، ولی همه معتادان مبتلا به این بیماری نیستند، اعتیاد بیماری پیچیدهای است و علل مختلف شخصی، خانوادگی، روانی و اجتماعی دارد. تصور آن که مصرف مواد فقط در نتیجه نداشتن ایمان، اراده، شخصیت قوی، بیسوادی و فقر ایجاد میشود، اشتباه است.
* رئیس پلیس مبارزه با مواد مخدر تهران
