در مرکز اسناد کار نظری نمی کنیم

کتاب «تاریخ‌نگری و تاریخ نگاری جنگ ایران و عراق» عصر روز سه‌شنبه 28 مهرماه با حضور علیرضا کمری گردآوردنده اثر، فرانک جمشیدی ویراستار آن، محمد درودیان کارشناس تاریخ و دکتر ابوالفضل رضوی استاد تاریخ دانشگاه لرستان نقد و بررسی شد. در ابتدای این نشست ابوالفضل رضوی مفهوم تاریخ نگری‌ را بحثی نو دانست که در ایران چندان به آن پرداخته نشده است. به گفته این عضو هیأت علمی دانشگاه لرستان «نگارش کتاب‌هایی که به مسائل نظری تاریخ توجه دارد کار ساده‌ای نیست و زمینه‌ای را می‌طلبد که در محافل آکادمیک ایران متأسفانه نشانی از آن دیده نمی‌شود و مورخان دانشگاهی کشورمان چندان سهمی در بسط این مفهوم ندارند.»وی سپس تاریخ را چنین تعریف کرد: «تاریخ به کنش جمعی انسان‌ها در گذشته می‌پردازد، یک مورخ در نگاهی ساختاری این کنش را بررسی می‌کند تا بتواند در نتیجه به برخی نیازهای امروز جامعه اعم از آکادمیک یا اجتماعی پاسخ دهد.»به گفته این استاد دانشگاه «اگر قرار باشد پژوهشی تاریخی به جامعه خدمت کند باید بتواند تلنگری در ذهن دانشگاهیان یا حتی مسؤولان و اولیای امور بزند، در این صورت می‌توان آن را اثری مناسب و مفید دانست.»وی سپس به تجربه شخصی خود اشاره کرد و افزود: «جامعه ما امروز با حال و هوای دوران جنگ فاصله دارد. علت چیست؟ تاریخ نگار جنگ باید بتواند به این پرسش پاسخ دهد.»دکتر رضوی سپس به عنوان کتاب «تاریخ نگاری» اشاره کرد و گفت:‌ «هر کس عنوان این کتاب را ببیند انتظار اثری دقیق و آکادمیک دارد، ولی در این اثر بسیاری از ملزومات پژوهشی رعایت نشده است، از جمله اینکه مفهوم تاریخ نگری و تاریخ‌نگاری در آن توضیح داده نشده است.»در ادامه جلسه نوبت به علیرضا کمری، تدوین کننده کتاب و پژوهشگر عرصه جنگ رسید تا به نقدهای مطرح شده پاسخ دهد. وی با اشاره به اینکه کتاب را برای مبتدیان ننوشته است، توضیح داد: «من مفهوم تاریخ‌نگری و تاریخ‌نگاری را تبیین نکردم چون مسأله را مفروض و مسلم گرفتم. به گمان من کسی که در این سطح به سراغ این کتاب می‌رود باید از ملزومات بحث آگاه باشد، پیش فرض من آن بود که خواننده این اثر با مفاهیم پایه‌ای علم تاریخ آشناست.» این نویسنده کتاب «تاریخ نگری» را مجموعه‌ای از مقالات، گفت‌وگوها و سخنرانی‌هایی دانست که از پیش با فرض کتاب شدن تحریر شده‌اند. به گفته وی «ما تنها می‌دانستیم که این مطالب در آینده می‌تواند در قالب یک مجموعه گردآوری شود.»در ادامه این نشست محمد درودیان، سردار دوران دفاع مقدس و عضو دفتر اسناد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ضمن تأیید گفته‌های کمری برخی نقدهای وارده را تأیید کرد و گفت:‌ «موافقم که باید در مقدمه کتاب توضیحاتی داده می‌شد. و با فرض آنکه کتاب برای مبتدیان نوشته شده نمی‌توان از زیر بار نوشتن مقدمات بحث شانه خالی کرد» وی سپس با مخاطب قرار دادن دکتر رضوی گفت:‌ شاید اشکال اساسی کار ما در تاریخ نگاری جنگ آن باشد که ما تاریخ را با نگاه شما نمی‌بینیم. البته می‌توانستیم مقدمه‌ای جامع‌تر بنویسیم و این ابهامات را برطرف کنیم.» وی سپس از تفکری یاد کرد که پشتوانه نگارش این مقالات بوده است و توضیح داد: «در مرکز مطالعات اساس کار نگاهی سنتی به تاریخ بود، یعنی تاریخ به یک واقعه نظامی تنزل یافت و برای تحریف نشدن آن هزاران صفحه سند گردآوری شد. کتاب حاضر در حقیقت مجموعه‌ای از اسنادی است که در اختیار ویراستار قرار گرفت و او تدوین کرده است. ما در مرکز اسناد داعیه کار نظری تاریخ نداریم و اگر عنوان اثر چنین شائبه‌ای در ذهن ایجاد می‌کند باید عنوان را تغییر داد. فکر می‌کنم این کتاب را باید نقد محتوایی کرد، نه نظری.»