ایجاد صنایع تبدیلی در روستاها از اهم راهکارهای توسعه روستایی است و بیش از گذشته ضروری است که به طور خاص به آن پرداخته شود؛ راهکاری که با فعالیتهای کشاورزی، زراعی و دامداری و حتی دامپروری ارتباطی اجتناب ناپذیر دارد و با فرآوری محصولات مورد نظر میتوان به ارزش افزوده قابلتوجهی دست یافت. حاصل زحمات جامعه کشاورز ما هدر نمیرود؛ واسطهها حذف میشود و روستاییان ما مجبور نمیشوند محصولات خود را زیر قیمت بازار عرضه کنند. بنابراین امکان آسیبپذیری محصولات کشاورزی و باغی و دامداری به حداقل ممکن میرسد و روند مهاجرت از روستا به شهر نهتنها کاهش پیدا میکند، بلکه روندی معکوس به خود میگیرد و اهالی روستا که به دلایل معیشتی مجبور به ترک روستا شدند به زادگاه خود برمیگردند و میتوان توسعه روزافزون روستایی را نهتنها در زندگی روستانشینان بلکه در شهرهای کشور هم مشاهده کرد.
مقام معظم رهبری بر ضرورت توسعه و تقویت صنایع تبدیلی تأکید دارند و در همین راستا خطاب به اعضای هیئت دولت فرمودند: «صنایع مرتبط با عرصه کشاورزی از بخشهای راهبردی محسوب میشوند که در تمامی کشورها (در راستای تقویت و توسعه آن) کمکهای ویژهای لحاظ میشود و دولت نیز باید به بخش کشاورزی مساعدت ویژهای داشته باشد، به واقع راه توسعه روستاها، ایجاد صنایع تبدیلی در روستاهاست».
وقتی که به فرموده رهبر معظم انقلاب «راه توسعه روستاها، ایجاد صنایع تبدیلی در روستاهاست» ضروری است که صنایع تبدیلی، استانداردهای لازم را داشته باشند تا با اعتمادسازی در جامعه مورد هدف، نهتنها در بازار داخلی بلکه در حوزه صادرات هم موفق عمل کنیم؛ چراکه وظیفه اصلی این صنایع، فرآوری محصولات کشاورزی روستا و تبدیل آنها به کالاهای باارزشتر است و امکان صادرات مستقیم محصولات و کالاها را به دیگر کشورها فراهم میکند و چنانچه غیر از این عمل شود نه تنها سرمایههای کشور را هدر دادیم بلکه به دست آوردن اعتماد دوباره، راهی بس دشوار و زمانبر است. اهمیت بیشتر صنایع تبدیلی را زمانی متوجه میشویم که به اهمیت و جایگاه مهم اقتصاد مقاومتی رسیدهباشیم؛ چراکه ایجاد صنایع تبدیلی در روستاها قسمتی از اقتصاد مقاومتی است که مانع وابستگی کشور به بیگانه میشود و میتوان با فراهم کردن زیرساختهای لازم و پای کارآمدن نهادهای مرتبط و مشارکت روستاییان همراه با یک برنامهریزی دقیق و هدفمند، کشور را به سمت خودکفایی سوق داد.
اما آنچه امروز در این حوزه شاهد آن هستیم حق روستاییان نیست که اگر غیر از این بود شاهد مهاجرت جوانان روستا به کلانشهرها نبودیم و البته این دلیل نمیشود که دست روی دست بگذاریم تا معجزهای رخ دهد، بلکه باید با همراهی نخبگان و اندیشمندان دلسوز و متعهد کشور تلاش کنیم تا در این حوزه هم تغییری به وجود آوریم و مسئولان و نهادهای ذی ربط با جذب و حمایت از سرمایهگذار در راستای صنایع تبدیلی، باعث توسعه کشاورزی و اشتغالزایی و در نهایت باعث توسعه روستایی و توسعه کشور شوند.
دولتمردان، وزرات صمت، جهاد کشاورزی، معاونت توسعه روستایی، صندوق توسعه روستایی، اندیشمندان و نخبگان کشور و مشارکت روستاییان نقش بسزایی در تقویت و توسعه صنایع تبدیلی دارند و قطعاً موفقیت و سرعتبخشی این مسیر مستلزم پژوهش و داشتن اطلاعات است که پژوهشگران میتوانند با شناخت دقیق روستاها و ارائه اطلاعات صحیح و جامع، کمک بزرگی به توسعه روستایی کنند؛ توسعهای که با نیازهای بروز مردم هماهنگ باشد و در عمل، کاهش بیکاری از حداقل فواید آن ذکر شود. بنابراین نباید توجه به صنایع مادر، ما را از توجه به صنایع تبدیلی غافل کند و اجازه دهیم که صاحبان صنایع بزرگ با در دست گرفتن تریبون هاو رسانهها قوانین و مقررات را به نفع خود تنظیم و تدوین کنند، زیرا ۹۰ درصد تولیدات کشاورزی ما در روستاها تولید میشود و دور از عدل و انصاف است که حاصل دسترنج این قشر زحمتکش نصیب دلالان و واسطهها شود و دور ریخته شدن مازاد محصولات یک کشاورز آنقدر گران است که آوردن این مطلب، تأسف و حسرت به بار دارد و این امید که مسئولان مربوط همتی افزون کنند و به داد جامعه روستایی برسند.
به علاوه با ایجاد صنایع تبدیلی میتوان محصولات مازاد روستاییان در حوزه کشاورزی را فرآوری و در حد گسترده تبدیل به آب میوه و کمپوت و ... کرد و تولیدات مازاد دامداری و دامپروری آنها را تبدیل به بستهبندیهای کره و ماست و کشک و دوغ با برندهای مخصوص روستا، ضمن بازاریابی، روانه بازار داخلی و حتی بازار جهانی کرد.
حتی میتوان به گونهای برنامهریزی کرد که حتی پوست دام روستاییان در همان روستا فرآوری و باعث اشتغال شود. اما همانطور که ذکر شد آنچه مهم است نخست شناخت و پژوهش درست از ظرفیتهایروستا است و علاوه بر این، تلاش جهادی مسئولان ذیربط را میطلبد تا با حمایت و پشتیبانی از سرمایهگذاران بخش خصوصی زمینه را برای ایجاد صنایع تبدیلی در روستاها فراهم کنند. دور نیست زمانی که دانشجویان و مهندسان جوان همین سرزمین با جهاد علمی و تحقق گام دوم باعث رونق و آبادانی بیشتر روستاهای کشور خود شوند و با نقشه صحیح توسعه روستایی و حمایت از صنایع تبدیلی، چشم اندازی روشن را برای نسلهای بعدی به ارمغان آورند.
*رئیس کارگروه اقتصاد اندیشکده سیاستگذاریهای عمومی
