پس از سالها طرح جامع شهر تهران نیازمند بازنگری است و همچنین ابقای شهردار تهران نیز با ابلاغ مصوبه منع به کارگیری بازنشستگان در حالت ابهام قرار دارد. حال شهرداری برنامه سوم توسعه را به شورا ارائه داده است. برنامه پنج ساله سوم توسعه به گفته شهردار تهران در ۱۱ فصل با تأکید بر شفافیت، مشارکتپذیری، توسعه عدالت و بهبود حکمرانی خوب شهری تدوین شده است. با توجه به وجود مشکلات اساسی همچون نبود منابع درآمد پایدار، حملونقل عمومی و ترافیک، آلودگی زیست محیطی و بافتهای فرسوده این برنامه باید در درازمدت جوابگوی این نیازها که اصلیترین درخواستهای شهروندان است باشد. به هررو ضرورت اجرایی شدن برنامه پنج ساله سوم از نکات اصلی و ضروری این برنامه است که باید برای انجام آن اهتمام ویژهای صورت گیرد تا کیفیت زندگی شهروندی ارتقا یابد. با این حال رئیس شورای شهر تهران در خصوص ارائه برنامه سوم توسعه شهری از سوی شهردار تهران گفت: یکی از مشکلات برنامهریزی در کشور برنامهریزی ویترینی و نمایشی است. به اعتقاد وی دراین خصوص یعنی عملکرد سازمان، تابع برنامه و سیاستهای آن نیست و براساس روزمرگی و مصالح ذی نفعان صورت میگیرد.
ویژگیهای برنامه ۵ ساله برنامه سوم
برنامه سوم چند ویژگی مهم و چند هدف اساسی را دنبال میکند. مهمترین مشخصه این برنامه این است که به هیچ وجه یک برنامه جامع مربوط به همه مسائل نیست، بلکه این برنامه بر موضوعات خاص و اولویتهای اصلی شهر تهران متمرکز شده است. حجتالله میرزایی معاون شهردار تهران با تشریح جزئیات برنامه پنجساله سوم گفت: برنامههای توسعهای کارکردهای متعددی دارند که مهمترین آنها ایجاد وفاق و همزبانی بین کسانی است که در یک شهر سیاستگذاری کرده یا سیاستها را اجرا میکنند. میرزایی تأکید کرد: مردم شهر تهران در نظرسنجیها و نخبگان شهری در گفتوگوهایی که با آنها انجام شده است، به طور مشترک چند موضوع را به عنوان موضوعات اولویتدار مطرح کردند که نخستین آنها موضوع آلودگی هواست. همچنین از سوی دیگر فرسودگی تن و روان شهروندان، ساختمانها و ماشینها محصول آلودگیهای شهری است که در این برنامه به جد مورد توجه قرار گرفته است.
معاون برنامهریزی شهرداری تهران دومین اولویت شهروندان را که تأثیر بسیاری در اولویت اول آنها دارد ترافیک خواند و افزود: ترافیک بیش از حد و ناکارآمدی شبکه حمل و نقل، تهران را به یک شهر ماشینمحور تبدیل کرده است، لذا حل مسئله ترافیک و شبکه حمل و نقل همگانی مسئله دیگری است که مردم شهر و نخبگان شهری آن را مطرح کردهاند.
میرزایی بیان کرد: در حقیقت اگر مسئله ترافیک و بهبود شبکه حمل و نقل همگانی شامل مترو، اتوبوسهای تندرو و... در دستور کار قرار گیرد، میتوان مشکل ترافیک و آلودگیهای ناشی از تردد خودروها را نیز کاهش داد.
وی ناایمنی و ناامنی در مقابل حوادث غیر قابل پیشبینی به ویژه زلزله و آتشسوزی را سومین موضوعی خواند که شهروندان تهرانی از آن رنج میبرند و بارها در نظرسنجیها مطرح کردهاند. معاون شهردار تهران با اشاره به موضوع نابرابری در شهر تهران به عنوان یکی دیگر از محورهای برنامه پنج ساله سوم شهر تهران افزود: یکی از واقعیتهای تلخ این است که شهر تهران با پدیده نابرابری فضایی روبهروست یعنی هم نابرابری شمال و جنوب و هم نابرابری درونی برخی مناطق مثل منطقه ۴ در آن مشاهده میشود به شکلی که وقتی از برخی نواحی جنوبی تهران به سمت شمال حرکت میکنیم گویی از شهری به شهر دیگر سفر کردهایم.
وی اعلام کرد: نابرابری در دسترسی به خدمات شهری، نابرابری در دسترسی به زیرساختهای شهری، نابرابری در دسترسی به فرصتهای شهری و همچنین نابرابری در زیستپذیری شهری کاملاً در تهران محسوس است که در این برنامه به طور جد در دستور کار قرار گرفته است. میرزایی درخصوص نظام مالیه شهر تهران در برنامه پنج ساله سوم شهرداری تهران گفت: تهران یک مالیه شهری سنتی ناعادلانه و ناپایدار دارد که به شدت وابسته به ساخت و ساز است و این امر باعث شده که با پایان یافتن ظرفیتهای ساخت و ساز در تهران، ظرفیتهای درآمدی شهرداری به شدت کاهش پیدا کند و در معرض خطر قرار گیرد. از سوی دیگر راهی هم برای تأمین مالی شهر جز تغییر الگوی فعالیت در تهران و تحول در نظام اقتصاد شهری نیست.
میرزایی افزود: اولین گام این است که هوشمندسازی محقق شود و تهران هوشمند شکل گیرد. بر پایه تهران هوشمند تعداد زیادی کسب و کار نوین میتواند شکل بگیرد که امیدواریم محیط عمومی کسب و کار نیز در طول این برنامه بهبود پیدا کند.
وی در تشریح جایگزینی منبع درآمدی شهرداری از محل ساخت و سازها گفت: واقعیت این است که برای شهرداری راهی جز کنار گذاشتن شهرفروشی نیست. در حقیقت شهر فروشی نه مطلوب و نه ممکن است. مطلوب نیست برای اینکه همه وضعیتهای نامطلوب فعلی شهر زاییده شهرفروشی گذشته است و ممکن نیست، زیرا ظرفیتهای ساخت و سازهای گذشته از بین رفته است. وی درخصوص مکمل بودن بودجهریزی سال ۱۳۹۸ و برنامه پنج ساله سوم بیان کرد: به طور ناگزیر از سال آینده نظام بودجهریزی باید منطبق با برنامه توسعهای شهر تهران باشد. نظام بودجه به عنوان ابزار اجرای برنامه باید زمینه تحقق اهداف برنامه را فراهم کند. ما همزمان با تدوین برنامه یکی از فعالیتهایی که در دستور کار قرار دادیم این بود که در قالب کارگروهی مجزا اصلاح نظام بودجهریزی را انجام دادیم تا زمانی که بودجه ۹۸ تنظیم و پیشنهاد میشود، بر اساس اصلاح نظام بودجهریزی با محوریت برنامه سوم باشد.
برنامه باید قابلیت اجرایی داشته باشد
شهردار تهران گفت: بیش از آنکه تدوین برنامه برای ما مهم باشد، اجرای آن برنامه مهم است و باید برنامهها به گونهای تدوین شود که قابلیت اجرا شدن داشته باشد. برنامه پنج ساله با توجه به محدودیتها و موضوعهایی که ممکن است در اختیار ما نباشد تدوین شده است، زیرا همیشه با فراز و فرودهایی مواجه هستیم. افشانی تأکید کرد: این برنامه بر اساس شفافیت، مشارکتپذیری، توسعه عدالت و بهبود حکمرانی خوب شهری تدوین شده و برنامه من روی ارتقای کیفیت زندگی مردم استوار است. شهردار تهران گفت: درآمدهای شهرداری مناسب است و برای اجرای برنامه پنج ساله سوم شهرداری تهران با مشکلی مواجه نیستیم. وی گفت: تلاش کردیم در این برنامه همه موضوعات را به خوبی در نظر بگیریم. در تدوین این برنامه نه تنها به برنامههای اول و دوم توجه کردیم، بلکه به سایر برنامههای کشور نیز نگاهی داشتهایم. برنامه سوم به صورت راهبردی و هدفگذاری شده تدوین شده است. ضمناً برنامه باید قابل سنجش باشد که ما این موضوع را هم در نظر گرفتهایم. شهردار تهران با بیان اینکه ما هنوز به توسعه زیرساختهای حمل و نقل نیاز داریم، افزود: باید در این راستا سرمایهگذاری انجام شود. توسعه مترو و توسعه حمل و نقل ریلی یکی از مهمترین برنامههای ما در این زمینه است.
وی در خصوص وضعیت مالی شهرداری برای اجرای برنامه سوم گفت: تهران اقتصاد بسیار بزرگی دارد ضمناً شهرداری تهران در کنار بدهیهای خود که بیش از ۵۵ هزار میلیارد تومان است.
انبوه مطالبات از شهرداری
رئیس شورای شهر تهران در خصوص ارائه برنامه سوم توسعه شهری از سوی شهردار تهران گفت: یکی از مشکلات برنامهریزی در کشور برنامهریزی ویترینی و نمایشی است یعنی عملکرد سازمان، تابع برنامه و سیاستهای آن نیست و براساس روزمرگی و مصالح ذی نفعان صورت میگیرد. رئیس شورای شهر تهران بیان کرد: اگر از حجیم کردن برنامه و افزایش تعداد احکام و تکالیف پرهیز کنیم و برنامه هوشمند و هدفمند تدوین شود طبیعی است که در یک دوره محدود و با منابع محدود قادر به اجرای بخش بزرگی از احکام نیستیم و باید پیکره فربه برنامه به چابکی تغییر کند. هاشمی با بیان اینکه واقعیت این است که مدیریت شهری با انبوهی از مطالبات مردمی، گروههای ذینفع و بدنه شهرداری مواجه است، گفت: مدیریت شهری قادر به پاسخگویی به آنها در مدت محدود نیست که باید اولویتبندی و در برنامه گنجانده شود.
محسن هاشمی رفسنجانی رئیس شورای شهر تهران درباره لایحه برنامه پنج ساله سوم شهرداری تهران اظهار کرد: قاعدتاً اعضای شورای شهر تهران در جلسات بعدی و در کمیسیونهای تخصصی این لایحه را مورد بررسی قرار خواهند داد و مطالعات لازم در این برنامه انجام خواهد گرفت. وی با اشاره به ارائه برنامه توسعه سوم شهری تهران از سوی شهرداری تأکید کرد و گفت: متوازن کردن منابع و تکالیف شهرداری و همچنین واقعبینی و عملگرایی در برنامه توسعه شهری ضروری است در نظر گرفته شود. با این حال باید توجه کرد بسیاری از اهداف برنامه برای تحقق نیازمند ابزارهای قانونی و اجرایی هستند که معمولاً به دلیل عدم پیگیری مناسب فراهم نمیشوند و نتیجتاً هدف برنامه محقق نمیشود، به طور نمونه در حوزه درآمدهای پایدار، کمتر از یک پنجم قبوض صادره برای شهروندان وصول میشود و پیشبینیهای انجام شده جهت ایجاد مکانیسم مناسب برای وصول درآمد پایدار اجرایی نشده است و همین موجب بروز کسر بودجه و اختلال در تحقق بخشی از برنامه میشود.
