آنها که گیلان را فقط با بخشهای شرقیاش نمیشناسند و غربیترین قسمت ساحل آن یعنی بندر آستارا را تجربه کردهاند، خوب میدانند که چه بهشت کوچکی در این نقطه از ایران خوابیده است. همجواری بندر مرزی آستارا با دریای خزر و ارتباط آن با گردشگری دریایی و تأثیرات آن در امرار معاش زندگی مردم این شهرستان ساحلی باعث شده است این منطقه از گیلان مورد توجه ویژه بومیها نیز باشد و سعی میکنند به هر روش ممکن از آن و محیطزیست پیرامونش محافظت کنند بهخصوص انواع صدفهای دریایی و گوش ماهیهای بزرگ و کوچک رنگی که همانند نگین، سواحل آستارا در گیلان را آراستهاند و جملگی سوغات دریای خزر بوده و نیازمند حفاظت هستند. حفاظت از صدفهایی که حالا با حمله کارخانجات صدفکوبی رو به نابودی رفتهاند و شاید روزی برسد که فقط نامی از آنها باقی بماند.
شهرستان مرزنشین و ساحلی بندر آستارا با ۳۴۴ کیلومتر مربع وسعت در شمال غربی استان گیلان واقع شده است و ۵/۱۸ کیلومتر نوار ساحلی دارد. این شهرستان مرزی که با کشور جمهوری آذربایجان راه زمینی، ریلی و دریایی دارد و با بهرهمندی از سواحل زیبای دریای خزر همواره از ظرفیتی کم نظیر برای توسعه گردشگری دریایی برخوردار بوده است و با وجود بیتفاوتی مسئولان ذیربط در طول سالهای گذشته به این حوزه، این کمکاری مسئولان را دریای خزر به عهده گرفته و در فصول مختلف سال با آرامش و سخاوت خود به تأمین معیشت مردم منطقه و مهیا کردن بستری مناسب برای گردشگری کمک کرده است.
تا چند سال پیش سواحل دریای خزر و به تبع آن ساحل آستارا مملو از صدفهایی بودند که زیبایی خاصی به محل اتصال آب و خشکی میبخشیدند و حالا کاهش ناگهانی آنها بهویژه در طول پنج سال گذشته این سؤال را در اذهان به وجود آورده که چطور امکان دارد صدفهایی که طی قرنها در ساحل دریا انباشته شدهاند به این سرعت کمیاب و حتی نایاب شوند.
صدفها را با خاکش میبرند
وقتی کمی به این طرف و آن طرف نظر میافکنیم رد پای کارخانجاتی را میبینیم که کارشان صدفکوبی است. همانهایی که با هدف تهیه پودر صدف برای مرغداریها تأسیس شدهاند. اما با ادامه این روند، هم پوسته صدفها در ساحل کم میشود و هم خاکبرداریهای پی در پی منظره دلخراشی از بهرهبرداریهای ناآگاهانه انسان از طبیعت را به تصویر میکشد. در آستارا این کارخانجات جزو مهمترین آلایندههای زیست محیطی به شمار میآیند. تا سال ۱۳۶۵، هجده کارخانه تولید پودر صدف در آستارا فعال بود، اما به تدریج با کاهش ذخایر طبیعی صدف ۱۳ کارخانه تعطیل شد و در حال حاضر فقط پنج واحد فعالند که آنها نیز در تهیه صدف با مشکل روبهرو هستند و هر ساله با کاهش تولید مواجهاند.
شاید شنیدن خبر غیر فعال شدن کارخانجات صدفکوبی خیلی خوشایند باشد، اما باید بدانیم که تمام آنها به خاطر تمام شدن صدفها دست از کار کشیدهاند و در کلامی دیگر، صدفی نمانده که کوبیده شود. این کارخانهها با تراکتورهایی که برای حمل صدف در اختیار دارند، صدف خود را به صورت مخلوط با شن و ماسه برداشت میکنند که عملاً باعث تخریب سواحل آستارا میشود. متأسفانه با مجوزهای بدون کارشناسی که در گذشته برای احداث کارخانجات صدفکوبی در شهرستان آستارا صادر شد، طی سالهای گذشته خسارت بسیاری از طریق این کارخانجات به محیط زیست و سواحل زیبای آستارا وارد شد.
در آستارا هم مثل تمام نقاط دیگر کشور مأموران اداره حفاظت محیطزیست وجود دارند و گشتزنی میکنند، اما مثل شکارهای غیرمجاز و بریدن درختان بیزبان و از بین بردن مراتع، اینجا هم در تمامی فصول میتوان به وضوح برداشت کنندگان غیرمجاز صدف را در ساعتهای مختلف روز مشاهده کرد.
هزاران ظرفیت با هزاران درد
گردشگری دریایی یکی از پردرآمدترین بخشهای گردشگری است که در استان گیلان به حلقه مفقوده این صنعت تبدیل شده است و در این رابطه آزادسازی حریم دریا، مشخص شدن متولی خاص ساماندهی دریا، داشتن ساحل پاک، رعایت اخلاق طبیعتگردی دریایی و استفاده بهینه از همه پتانسیلهای سواحل که صدفها و گوش ماهیهای باقیمانده از جمله ظرفیتهای موجود صنعت گردشگری دریایی هستند. در همین رابطه رئیس اداره حفاظت محیطزیست آستارا با اشاره به گردشگری و چالشهای زیست محیطی آن میگوید: حفاظت از محیطزیست نه تنها به عنوان جزء تفکیک ناپذیر توسعه پایدار بلکه به عنوان یکی از نیازهای نسل امروز و نسلهای آینده مورد پذیرش و تأکید قرار گرفته است.
محمدرضا روشنی با یادآوری اهمیت آگاهی فرهنگی، زیست محیطی و ترویج احترام به طبیعت و حفظ و حراست از زیست بوم ادامه میدهد: معتقدیم میتوان از طبیعت و موقعیت ممتاز شهرستان مرزی بندر آستارا برای تقویت معیشت مردم و اشتغالزایی بهتر با حفاظت از محیطزیست و منابع طبیعی استفاده کرد. حفظ محیطزیست و منابع طبیعی خط قرمز ماست و حتماً باید مؤلفههای یاد شده رعایت شوند. مستعد بودن آستارا در میزبانی مسابقات ورزشی مختلف ساحلی از جمله ظرفیتهای ممتاز شهرستان مرزی بندر آستاراست که اگر امکانات مناسب برای آن ایجاد شود بدون شک درآمدهای بسیاری نصیب مدیریت شهری خواهد کرد.
البته نباید فراموش کرد اگر از زیباییها و ظرفیتهای ساحل آستارا میگوییم حتماً باید دردهایش را هم در همه ابعاد ببینیم. به عنوان نمونه ورود فاضلابهای خانگی از طریق رودخانه به دریا، انبوه زباله گردشگران، پهن شدن بساط دستفروشان، مزاحمتهای فالگیرها و گدایانی که معمولاً مهاجرانی از استانهای دیگر هستند، چهره سواحل آستارا را مخدوش کرده است.
