محمدرضا سوري
درحالي كه اين روزها فرسودگي ناوگان حمل ونقل عمومي وبرخي از خودروهاي شخصي موجب تشديد آلودگي كلانشهرهاي كشور شده است ونوسازي آنها به يكي از دغدغه هاي مسئولان تبديل شده است، اينبار نوبت به فرسودگي 30 درصدي ناوگان دريايي رسيد تا دوباره مقامات را بر آن دارد كه اقدام به نوسازي آن كند ، موضوعي كه سبب شد تا معاون برنامهریزی و توسعه منابع سازمان بنادر و دریانوردی، از اختصاص ۸۰۰ میلیارد تومان تسهیلات ارزانقیمت برای نوسازی ناوگان فرسوده و شناورهای چوبی خبردهد.
اين دغدغه درحالي است كه تجربه ناموفق نوسازي ناوگان خودروهاي عمومي دربالا بودن سود تسهيلات در كنار نبود درآمد بالا مي تواند اين طرح را مانند نوسازي خودروها به ناكامي بكشاند، لذا جاي دارد تاقبل از اجراي اين طرح همه جوانب دراين زمينه درنظر گرفته شود.
******
از آنجا كه درحال حاضر بيشترين ناوگان دريايي كشور به صنعت شيلات تعلق دارد لذا اين مهم مي طلبد تابراي رونق آن به صاحبان اين ناوگان خدمات ويژهاي تعلق بگيرد.
معاون صید و بنادر ماهیگیری سازمان شیلات ایران دراين خصوص مي گويد:«هم اكنون ۱۱هزار فروند شناور ثبتشده و ۷۴ بندر ماهیگیری در آبهای شمال و جنوب کشور فعالند که از این تعداد، ۱۰ هزار شناور ماهیگیری در جنوب فعالیت میکنند.»
علی اصغر مجاهدی مي افزايد:« ر این میان، ۷ هزار و ۵۰۰ فروند قایق، ۳ هزار و ۱۰۰ فروند لنج و۵۴ فروند کشتی هستند. از این میان، ۸۰ درصد شناورها به همت سازمان شیلات و وزارت جهاد کشاورزی، نوسازی شده و ۲۰ درصد با مشکل فرسودگی مواجهند.»
وي ادامه مي دهد:«درحالي كه شناورهای صیادی چوبی به دلیل کاربرد میخ، چوب و پنبه، عمر مفید کمتری دارند و زودتر در دریا از بین میروند به طوري كه اين مهم موجب شده تا عمر مفید آنها بین ۱۰ تا ۱۵ سال باشد.»
به گفته وي ،اين درحالي است كه سن فرسودگی شناورهای فایبرگلاس را ۲۰ تا ۲۵ سال است.
در كناراين مزايا ، سبک و بهداشتی بودن، مصرف سوخت کمتر، قدرت مانور و دریانوردی بیشتر، کمهزینه بودن و امکان نگهداری سادهتر از ديگر مزایای شناورهای فایبرگلاس در مقایسه با لنجهای چوبی است.
* استاندارد نبودن شناورهای فرسوده
با وجود اينكه بايد همواره نوسازي ناوگان دريايي مورد نظر باشد ، اما مشكلات مالي ودرآمد اندك سبب شده تا صاحبان اين كشتي ها نتوانند اقدام به نوسازي ناوگان خودكنند.
مدیرکل پیشین تامین و نگهداری تجهیزات سازمان بنادر و دریانوردی دراين خصوص مي گويد:«از آنجا كه يكي از شروط نوسازي كشتي ها داشتن صرفه اقتصادي است لذا در صورت نبودن اين شرط صاحبان اين كشتي ها حاضر نخواهد شد تا با صرف هزينه بالا اقدام به نوسازي كشتي هاي خودكنند.»
عبدالکریم رزازان مي افزايد:«با وجود اينكه صاحبان اين ناوگان مي دانند كه كشتي هاي آنهابه شدت نياز به نوسازي دارند ، اما بالابودن سود تسهيلات ودرآمد اندك اجازه چنين كاري را به آنها نمي دهد.»
اين مهم موجب شده تا مشکلات ناوگان هزینههای زیادی به حوزه حملونقل دریایی تحمیل میکند. در حال حاضر با توجه به کمبود شناور و فرسودگی بخش زیادی از ناوگان دریایی، برخی شناورها بهویژه شناورهای خدماتی از کشورهای حاشیه خلیجفارس اجاره میشود و این مسئله خروج ارز از کشور را به دنبال دارد. این در حالی است که همه کشورهای خارجی و حتی کشورهای منطقه، دارای شرکتهای اجارهدهنده کشتی و شناور هستند که گاهی شرکتهای ایرانی از آنها شناور اجاره و حداقل روزی ۵ تا ۶ هزار یورو بابت اجاره آنها پرداخت میکنند.
صيادان بازنده اصلي شناورهاي فرسوده
بررسي ها نشان مي دهد ، درحال حاضر آمار دقیقی از شناورهای صیادی که بزرگترین بخش شناورهای سنتی کشور را تشکیل میدهند، در دست نیست.
با اين وجود برخي از كارشناسان ، تعداد این شناورها را از ۱۰ هزار تا ۴۰ هزار شناور تخمین میزنند که بیشترین تعداد آنها، در بیش از ۷۰ بندر استان هرمزگان در حال فعالیت هستند.
هم اكنون ، مالکان شناورهای صیادی، با مشكلات بسياري روبرو هستند كه به عنوان نمونه مي توان به مشکلات ازجمله لایروبی نشدن بنادر، وجود صیادان غیرقانونی و بيمه نبودن روبرو هستند اين موضوع درحالي است كه هزینههای تامین یا نوسازی شناور، سبب شده تا نشكلات پيشروي آنها طاقت فرسا شود.
معاون مدیرکل امور دریایی سازمان بنادر و دریانوردیدراين خصوص میگوید:« در سالهای گذشته، عمدهترین سوانح دریایی مانند آبگرفتگی، شکستگی، واژگونی، آتشسوزی و غرق شدن، برای لنجهای چوبی و لنجهای صیادی پیش آمده و این حوادث، خسارتهای جانی و مالی بسیاری به دنبال داشته است.»
حسین عباسنژاد مي افزايد:«به همین دلیل در کنار تلاش برای نوسازی و تبدیل شناورهای چوبی به فلزی و فایبرگلاس، بازنگری در آییننامه ایمنی شناورها و ایجاد برخی محدودیتها برای لنجهای چوبی، در دستور کار این سازمان قرار گرفته است. »
به گفته وي در همین زمینه طرح خروج تدریجی ۲ هزار و ۸۰۰ لنج باری در برنامه چهارم و پنجم توسعه کشور با استفاده از وجوه اداره شده سازمان بنادر و دریانوردی در برنامه بوده، اما بهطور کامل اجرا نشده است، به طوري كه درحالحاضر بیش از ۵ هزار شناور صیادی سنتی، شرایط نامناسبی داشته و دچار فرسودگی هستند.
هزينه ميليارد توماني براي نوسازي
با وجود اينكه طبق آمارها حداقل 20شناورهاي ماهيگيري كشور دچار فرسودگي بوده ونياز به نوسازي دارند، اما هزينه چند ميليوني كه گاه به ميليارد تومان هم مي رسد مانعي بر سر نوسازي اين ناوگان است .
رئیس هیاتمدیره اتحادیه تعاونیهای صیادی کشوردراين رابطه مي گويد:« هزینه ساخت بدنه شناور و خرید موتور آن، حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون تومان برای متقاضی تمام میشود و با هزینه دریافت مجوز صید، میتوان گفت سرمایهگذاری در صیادی حدود ۸۰۰ میلیون تا یک میلیارد تومان برای فرد هزینه دربرخواهد داشت.»
اسحاق تندرو مي افزايد:« با توجه به این هزینههای سنگین، کسانی که برای نوسازی و خرید شناور خود با مشکل مالی روبهرو هستند، از سوی شیلات به بانکهای عامل معرفی میشوند و میتوانند تا ۹۰ درصد مخارج نوسازی، تسهیلات بگیرند.»
وي ادامه مي دهد:«از آنجا كه همه شناورهای صیادی در ایران تولید میشود، لذا به منظور حمايت از توليدات داخلي براي تهيه اين كشتي ها تسهيلات ويژه اي درنظرگرفته شده كه به متقاضيان پرداخت مي شود.»
اين درحالي است كه شرايط نامناسب براي ماهيگيري ودرآمداندك موجب شده تا رقبتي براي هزينه كردن دربين بيشتر صاحبان اين شناورها وجود نداشته باشد.
نگاهي به ساير مشكلات
هم اكنون لايروبي نشدن بنادر در كنار هزينه بالاي بيمه نسبت به درآمد پايين صاحبان شناورها از جمله مشكات موجود است .
رئیس هیاتمدیره اتحادیه تعاونیهای صیادی کشوربا بيان اينكه حدود ۸۰ درصد بنادر صیادی کشور نیاز به لایروبی و مجهز شدن به تجهیزات بندری دارند،دراين خصوص مي گويد:« هعنوان نمونه در بندر صیادی دیر که بزرگترین بندر صیادی کشور است و بیش از ۲۰۰ شناور صیادی در آنجا فعالیت میکند، با مشکلات لایروبی روبهرو هستیم و بندرگاه نیاز جدی به لایروبی دارد. در این زمینه دولت باید بودجه لازم برای لایروبی و رسیدگی به بنادر صیادی را در اختیار سازمانهای شیلات و بنادر و دریانوردی قرار دهد تا گامهای اساسی در زمینه لایروبی این بنادر برداشته شود.»
تندروبا اشاره به اين معضل مي افزايد:« گل و لای کف اسکلهها و جزر و مد، مانع پهلوگیری شناورهای صیادان میشود. از سوی دیگر اگر آتشسوزی پیش آید، به دلیل اینکه شناور نمیتواند جابهجا شود، زیان هنگفتی هم به بندر و هم به شناور وارد میشود.»
وي با اشاره به اينكه بیتوجهی شناورداران حوزه صیادی به بیمه، موجب شده آنها اقدام به بیمه صوری برای کسب مجوز کنند که این مسئله، مشکلات و خسارتهایی را برای آنها در زمان وقوع حوادث به وجود میآورد.ادامه مي دهد:« بهعنوان نمونه نرخ یک شناور ۶۰۰ میلیون تومان است، اما صیادان فقط تا ۱۰۰ میلیون تومان شناورهای خود را بیمه میکنند و به همین دلیل پس از وقوع سانحه، نمیتوانند هزینه کامل خود را دریافت کند. »
به گفته رئیس هیاتمدیره اتحادیه تعاونیهای صیادی کشور، در زمینه حل مشکلات بیمهای صیادان اقداماتی در دست انجام است و با توافق انجام شده با یکی از بیمهها، قرار است بهزودی همه صیادان بهطور یکپارچه زیرپوشش بیمه مسئولیت حوادت، بیمه تکمیلی شناورها و بیمه عمر قرار گیرند.
۸۰۰میلیارد تسهیلات برای نوسازی
فرسودگي وناايمن بودن شناورهاي صيادي در كنار ناتواني صاخبان آنها براي نوسازي از جمله دلايلي بود كه موجب شد تا دولت براي جلوگيري از حوادث ناشي از اين موضوع تسهيلات ويژه اي را دراين خصوص به تصويب برساند.
معاون برنامهریزی و توسعه منابع سازمان بنادر و دریانوردی دراين خصوص مي گويد:«از آنجا كه نوسازي ناوگان كشتي راني از برنامه هاي مهم اين سازمان است لذا به منظور نوسازي ۸۰۰ میلیارد تومان تسهیلات ارزانقیمت برای نوسازی ناوگان فرسوده و شناورهای چوبیدراختيار صاحبان آنها قرار گرفت .»
منصور آرامی مي افزايد:« اين تسهيلات در قالب اعتبارات کمیته وجوه اداره شده، مبلغی در بانکها از محل منابع داخلی سازمان سپردهگذاری شده است، تا بتوان به متقاضیان تسهیلات ارزان قیمت ارائه داد.»
وي ادامه مي دهد:« اين تسهيلات با هدف توسعه لجستیک، گردشگری دریایی و مسافرت دریایی است تا ناوگان فرسوده و شناورهای چوبی در قالب این طرح ساماندهی و بازسازی شوند.»
