محمدرضا سوري
با وجود اينكه سالانه بيش از دوميليون
زائرايراني وخارجي به منظور زيارت بارگاه ملكوتي حضرت معصومه (ص) به شهر قم سفر مي
كنند ، اما كافي نبودن اماكن اقامتي سبب شده تا بيشتر
اين مسافر مجبور شوند ساعت اقامت خوددراين شهر مذهبي را به حداقل ممكن برسانند. اين درحالي است كه با نزديك شدن به ايام نوروز
كه برتعداد مسافران افزوده خواهد شداين كمبودها مي تواند به يك معضل تبديل شود
موضوعي كه موجب شد تا فرماندار
قم اعلام كند :«با توجه به جمعيت 100هزارنفري زائراني كه درايام نوروز به قم سفرمي
كنندوجود10 هزار تخت اقامتی نمي تواند جوابگوی نيازآنها باشد لذا اين مهم مي طلبد
تا درجهت رفع اين مشكل اقدام جدب انجام بگيرد.»
*****
وجود بارگاه ملكوتي حضرت معصومه (ص)دركنار
اماكن تاريخي وفرهنگي ازجمله عواملي است كه دست به دست هم داده تا هرساله بيشاز
دومليون گردشگرخارجي وايراني به اين استان سفركنند.
فرماندار قم دراين خصوص مي گويد:«وجود گردشگری
مذهبی که شامل توریسم زیارتی، مذهبی، معرفتی و حتی گردشگری درمانی مي شود موجب شده
تا هرساله اين استانخصوصا شهر قمپذيراي تعداد قابل توجهي از زائران ايراني وخارجي
باشد.»
رضا سیار مي افزايد :«اين مهم موجب شده تا
براي خدمت رساني هرچه بيشتر به اين گردشگران زيرساختهاي مورد نيازآنها فراهم شود.»
وي ادامه مي دهد:«داشتن اقامتگاه مناسب ،
امكانات بهداشتي ودرماني وخدمات عبوري از جمله مواردي است كه بايد دراين شهر به
اندازه كافي وجود داشته باشد.»
قم شهري با مكانهاي ديدني
حرم حضرت معصومه،
مسجد جمكران ،مدرسه فيضيه ،بازار قديمي قم، درياچه حوض سلطان ، کاروانسرای دیرگچین، کاروانسرای دیرگچین
، خانه تاريخي ملا صدرا،كاروانسراهاي منظريه وطينوج ، قلعه سنگي ،دلاك ، امامزاده
عبدالله ، مدرسه غياثيه پامنار،پل دلاك،گنبد نمكي يزدان،
چندين مكان ديگر
ازجمله امكاكني هستند كه موجب شده تا هرساله تعداد قابل توجهي ازگردشگران از اين
مكانها ديدن كنند.
رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و
گردشگری قم دراين خصوص مي گويد:«وجود مراكز مختلف گردشگري اعم از زيارتي وتاريخي
سبب شده تا هرساله نزديك به دو مليون گردشگر از مناطق محتلف قم دبدار كنند.»
عيسي رضايي مي افزايد:«اين مهم مي طلبد تا
براي راختي مسافراني كه به اين شهر سفر مي كنند امكانات مورد نياز فراهم شود .»
وي ادامه مي دهد :«درحال حاضر كمبود اماكن اقامتي
موجب شده تا بيشتر مسافراني كه به قم سفر مي كنند مجبور باشند تنها چند ساعت دراين
شهر اقامت گزيند.»
کاهش ۵۰ درصدی آمار اقامت نوروزی
با تمام ويژگي هاي مذهبي ، فرهنگي وتاريخي كه مي تواند قم را مانند
مشهد مقدس به يكي از شلوعترين شهرهاي مذهبي ابران تبديل كند ، اما وجود برخي
مشكلات وكمبودها موجب شده تا دراين زمينه اتفاق خاصي براي اين شهر نيفتد.
شهر قم در نوروز امسال از ۴۰۴ هزار زائر کریمه اهل بیت(س) پذیرایی کرده. ۴۰۴ هزار زائری که حداقل یک شب را در این شهر به صبح رساندهاند و جزو
آمار اقامت در شهر قم در روزهای نوروزی محسوب میشوند. این آمار در حالی مطرح میشود
که سال گذشته عدد ۸۰۰ هزار اقامت نوروزی
برای شهر قم مطرح شده بود. کاهش ۵۰ درصدی آمار اقامت نوروزی در قم چه در آمار رخ داده باشد و چه در
واقعیت یک زنگ خطر است که باید آن را جدی گرفت.
بنا برآماری که کمیته اسکان ستاد تسهیلات
نوروزی استان قم ارائه میدهد از ۴۰۰ هزار مسافری که در
نوروز امسال در قم اسکان داشتهاند، ۱۰۰ هزار و ۸۲۱ تن در واحدهای اقامتی استان از جمله هتل، هتل آپارتمان، مهمانپذیر و
خانه مسافر اسکان یافتند. ۱۷۱ هزار و ۹۲۳ تن در مدارس قم و ۶۶ هزار و ۲۶۹ تن در سایر مراکز اقامتی از جمله مهمان سراهای ادارهها، خوابگاههای
دانشجویی، سالنهای ورزشی و اقامت گاههای موقت و ۶۴ هزار و ۴۹۲ تن در چادرها اسکان
پیدا کردند.
دراين ميان يکی از چالشهای همیشگی میزبانی
نوروزی مردم قم، اندک بودن ساعات ماندگاری مسافر در شهر است که موجب شده رسوب
اقتصادی ورود سالانه ۲۰ میلیون گردشگر به
شهر قم اندک باشد.
اعداد درباره میزان ماندگاری مسافر در قم
مختلف است اما تقریباً همه بر این موضوع توافق دارند که میزان ماندگاری مسافر در
قم کمتر از ۲۴ ساعت است و این
موضوع در واقع یک نمره منفی در کارنامه گردشگری استان قم ثبت کرده است.
مشكلاتي ازاين دست موجب شدتا سعید شیرکوند،
معاون سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور در نخستین جلسه ستاد اقتصاد
مقاومتی استان قم به صراحت بگوید که «قم صنعت گردشگری ندارد.»
وی معتقد است تنها با رفت و آمد مسافر و
زائر صنعت گردشگری ایجاد نمیشود بلکه امکانات رفاهی، تفریحی و اقامتی در شهر قم
شکل بگیرد و روشها در پذیرایی از زائران تغییر کند. از دیگر موضوعاتی که وی نسبت
به آن انتقاد داشت، اسکان موقت مسافران در مکانهایی مانند مدارس، زائرسراها،
پادگانها و ... بود که موجب متضرر شدن بخش خصوصی در صنعت گردشگری میشود.
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
استان قمداين رابطه مي گويد:« در عرصه اقتصاد
گردشگری نباید بخشهای دولتی دخالت کنند تا بخش خصوصی که مالیات و عوارض میدهد،
بتواند کار را پیش ببرد.»
عیسی رضایی نقص زیرساختها در حوزه گردشگری
را به عدم همراهی بانکها در این زمینه مربوط میداند ومي افزايد:« این عدم همکاری
موجب شده چندین پروژه ناتمام گردشگری نیمه کاره بمانند و سرمایههای بسیاری هدر
برود.»
وي ادامه مي دهد:« عرصه گردشگری در قم در
سالهای ۹۴ و ۹۵ از تسهیلات بانکهای استانی حتی یک ریال سهم نداشته و اگر تسهیلات
صندوق توسعه ملی در اواخر سال گذشته به کمک بخش خصوصی نمیآمد، وضعیت توسعه
زیرساختهای اقامتی وخیمتر میشد.»
به گفته مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و
گردشگری استان قم، در سال ۹۵ در حوزه
گردشگری ۱۰ پروژه به بهره
برداری رسیده که ۱۱۵ میلیارد تومان
سرمایه گذاری به دنبال خود داشته و ۸۹۱ نفر
اشتغال و ۴۹۱ تخت اما این کافی نیست
چرا که تمام ظرفیتهای تختهای اقامتی در شهر قم به ۱۱ هزار نفر نمیرسد و این در حالی است که برخی شبها نیاز مسافران بیش
از ۶۰ هزار تخت بوده است.
به گفته كارشناسان درحال حاضر ،35 واحد هتل، ۲۷ واحد هتل آپارتمان، ۵۵ واحد
مهمانپذیر، ۱۷۰ خانه مسافر و ۹۷ واحد مجتمع بین راهی و پذیرایی با ظرفیت ۱۱ هزار تخت اقامتی و پذیرایی در قم در عرصه گردشگری فعالیت میکنند که
رونق کسب وکار این واحدها و توسعه زیرساختهای اقامتی نیازمند فراهم کردن شرایط
گردش اقتصادی منطقی در این واحدها است. هتلسازی و هتلداری هزینه بسیاری دارد و
اگر قرارباشد دستگاههای دولتی با امکانات عمومی در این عرصه وارد شوند، جایی برای
نفس کشیدن بخش خصوصی باقی نخواهد ماند.
گرانی و کمبود مراكز اقامتي درقم
كمبود وگراني مراكز
اقامتي مسافران قم از جمله دلايلي است كه نقش مهمي در كاهش مدت زمان اقامت مسافران
در شهر قم دارد.
دراین بین هنوز
اما جای خالی آموزشهای حرفهای مهمانداری و تکریم زائران در 35 هتل، 27 هتل
آپارتمان، 55 مهمانپذیر، 170 خانه مسافر و 97 واحد مجتمع بین راهی و پذیرایی قم به
شدت احساس میشود که این همه گویای آن است که قم در مدیریت و نظارت بر همین ظرفیت
موجود نیز دچار اشکالات اساسی است که شاید یکی از علل درجازدن در ژهارسال گذشته
باشد در حالی که استانها و شهرهای همجوار رشد قابل ملاحظهای در حوزه گردشگری
بویژه اماکن اقامتی داشتهاند.
به گفته برخي از كارشناسان گردشگري ،قیمت
یک شب اقامت در هتل چهار ستارهای در قم که با اغماض زیاد میتوان آن را 4 ستاره
نامید، برابر با قیمت یک شب اقامت در هتل 5 ستاره استانداردی در مشهد مقدس است
که در نوع خود یکی از بهترینهای منطقه است.
این تفاوت قیمت و خدمات در شهری است که به
گفته مسئولان به سختی نیازمند اماکن اقامتی است و در ایام نوروز یا نیمه شعبان با
10 هزار تخت فعال با مشکلی در اقامت روبرو است که به گفته معاون استاندار قم همه
برای آن اقامه عزا میکنند.
معاون هماهنگی امور زائرین استانداری قم که
یکی از متولیان اصلی و سیاستگذار امور زائرین است، خود با گلایه از کمبود امکانات
و زیرساختهای رفاهی، تفریحی و گردشگری در استان قم میگوید: این امکانات هیچ
سنخیتی با تأمین نیازهای بالای 20 میلیون مسافر و زائر استان ندارد و نگران کننده
است.
یونس عالی پور از نبود یک منظومه مدیریتی
شهرهای زیارتی - مذهبی در کشور خبر میدهد و میگ افزايد:« این درحالی است که این
نوع مدیریت در شهر مذهبی مانند واتیکان به چشم میخورد.»
عراقي ها بالاترين
گردشگران كشورهاي مسلمان
دربين گردشگراني كه هرساله ازبين كشورهاي مسلمان
براي زيارت حرم حضرت معصومه (ص)به شهر قم سفر مي كنند عراقي ها داراي بالاترين تعداد
هستد.
معاون استاندار قم دراين
رابطه مي گويد:« سالانه بیش از یک میلیون و 700 هزار نفر مسافر شهروندان عراقی به
قم میآیند كه اين خود داراي آمارقابل توجهي است.»
یونس عالی پور مي افزايد:«از آنجا كه گردشگری
مذهبی که شامل توریسم زیارتی، مذهبی، معرفتی و حتی گردشگری درمانی است امکان کسب
درآمد و رشد و توسعه بینظیری را برای شهری مانند قم فراهم میکند که متاسفانه
توجه لازم به آن صورت نمیگیرد.»
وي ادامه مي دهد:« ازآنجا كه براساس سند مصوب و بررسی شده آمایش سرزمینی قم گردشگری
مذهبی باید در رأس برنامههای اقتصادی استان باشد، لذا این بدان معناست که دغدغه
اصلی استان، نبايد تولید صنایعی مانند فولاد، کشاورزی و ذوب آهن باشد و باید زمینه
رشد و توسعه گردشگری فراهم آید.»
تنها 10هزار تخت اقامتی
درحالي كه تعداد هرساله بالايي از مسافران
به شهر قم سفر مي كنند، با اين وجود تعداد اندكي تخت براي اقامت آنها وجود دارد.
فرماندار
قم دراين خصوص مي گويد:« براي اسکان مسافران
نوروزی با کمبودهایی مواجهایم. در این راستا 10 هزار
تخت اقامتی در قم جوابگوی حضور زائران در نوروز نیست در حالی که در برخی از روزهای
نوروز پذیرای 100 هزار زائر و مسافر هستیم.»
رضا سیار مي افزايد:« در حال حاضر ظرفیت های فعلی در اسکان جوابگو نیست و قم به 15 برابر
بیشتر از ظرفیت های فعلی به تامین تخت های اقامتی و ظرفیت های گردشگری نیاز دارد.»
وي ادامه مي دهد:« براي اسکان زائران در ایام نوروز تأمین زیرساختهای لازم امری ضروری
است و نمی توان اسکان زائران در اماکن مذهبی را جزء آمار در اسکان به شمار آورد و
در این باره اندیشیدن تمهیدات ضروری لازم است.همه امکانات باید در شان مسافر
و زائر باشد و نمی توان نسبت به حضور مهمان و زائر در قم بی تفاوت بود.»
