سید مصطفی شهرآیینی دبیر علمی همایش ترجمه در
حوزههای فلسفه، کلام، ادیان در آغاز به کار این مراسم با بیان
اینکه امروزه ضرورت فراگیری زبانهای بینالمللی بر کسی پوشیده نیست و با
نگاهی به برنامه درسی مدارس و دانشگاهها و نیز فراوانیِ آموزشگاههای
زبان در سطح جامعه میتوان تجسم این ضرورت را در همهجا آشکار دید،اهار
کرد: باید دید که در این فرآیند زبانآموزی و تردید و تردد میان زبان مبدأ
یعنی فارسی و زبان مقصد که بیشتر زبان انگلیسی در مدنظر است، چه چیزی عاید
فرهنگ و اندیشه فارسیزبانان و ایرانیان میشود و در قبال آنچه عایدمان
میشود، چه چیز یا چیزهایی را از کف میدهیم.
مدیرگروه
فلسفه دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی دانشگاه تبریز در بخش دیگر
سخنان با بیان اینکه البته به این دغدغههای مهم، باید سیطره فضای مجازی و
زبان حاکم بر آن یعنی انگلیسی را هم افزود که بیهیچ سامان و نظارتی بر
خرمن داشتههای زبانی و فرهنگی ما بیرحمانه تازیدن گرفته و آشکارا سرگرم
تاراج این میراث کهن و هویتبخش ما یعنی زبان فارسی است، تصریح کرد: با
نگاهی گذرا به وضعیت گفتاری و نوشتاری زبان فارسی در سطح رسانههای دیداری،
شنیداری و نوشتاری و نیز متون دانشگاهی این نابسامانی در حوزه زبان برای
هر ایرانی و فارسیزبان فرهیختهای آزارنده و جانکاه است.
وی
اضافه کرد: باید چارهای اندیشید و به آسیبشناسی این وضعیت پرداخت و
بیهیچ ادعا و سر و صدایی، در تدارک درمان و یافتن راه بهبود برآمد.
این
استاد دانشگاه تبریز تصریح کرد: با نگاهی به فرهنگ اصیل و سنت دیرپای
ایرانیـاسلامی خودمان میتوان دریافت که پیشینیان ما برای رسیدن به میراث
علمی دیگر اقوام و مللی که به زبانهای دیگر میاندیشیدند و مینوشتند، به
ترجمه آن متون دست مییازیده و این مهم را نه بهصورت فردی و در انزوا،
که بهصورت خرد جمعی و در قالب فرآیندی درازمدت پی میگرفتهاند.
وی
خاطرنشان کرد: این مهم را آشکارتر از هرجایی میتوان در نهضت ترجمه در
دوران عباسی دید که از ثمرات و برکات این نهضت هرچه بگوییم کم گفتهایم اما
در ترجمه متون باید توجه داشت که علوم انسانی از دیگر علوم برای ترجمه
شایستهتر و در عینحال دشوارتر.
شهرآیینی در
ادامه با بیان اینکه دیگر علوم به ثمردهی و باروری لازم نمیرسد اما دشواری
آن هم بهجهت باریکیهایی است که هم در آموزههای این علوم نهفته هست و هم
در نسبتی است که این علوم با نفس زبان مبدأ و مقصد دارند، یادآور شد:
ترجمه در این علوم فقط برگرداندن متن از زبانی به زبانی دیگر نیست بلکه
بیشتر از بازگردانی واژگان، بازاندیشی واژگان و بازپردازی آنها در زبان
مقصد است.
وی افزود:اگر مترجم با نویسنده متن
اصلی همداستان و همراه نشود، و در زبان خویش به بازآفرینی مفاهیم و
برابرسازی زبانی همت نگمارد، چیز چندانی از نویسنده متن اصلی به خواننده
متن ترجمهشده نمیرسد، بهگونهای که به شکلگیری آن اندیشه در زبان مقصد
بینجامد.
به گفته وی اما در میان علوم انسانی
نیز علمی که در کانون همه جای دارد، فلسفه است چنانکه گویی علوم انسانی بر
پیرامون آن میرویند و بالیدن میگیرند چنانکه "دکارت" در مقام پدر دوران
مدرن غرب، آشکارا معیار تمایز تمدن از توحش را در میان اقوام به برخورداری
و نابرخورداری آنها از فلسفه میداند.
دبیر
علمی این همایش اضافه کرد: این نه سخنی از سر پیشداوری و یکسونگری که
توصیفی است ناظر به امر واقع و با نگاهی به سیر تحول علوم انسانی جدید در
غرب راستی آن بر هر خردپیشهای آشکار میشود.
وی
افزود: با نظر به آن چه گفته شد، گروه فلسفه، کلام و ادیان شورای بررسی
متون علوم انسانی وابسته به پژوهشگاه در نظر دارد با دعوت از مترجمان علوم
انسانی از نسلهای گوناگون، نشست صمیمانهای برگزار کند و مسئله ترجمه
متون علوم انسانی به طور عام و متون فلسفی را به طور خاص از منظرهای
گوناگون مورد کاوش و بررسی قرار دهد.
مدیر گروه
فلسفه دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی دانشگاه تبریز، در بخش دیگر
سخنان خود با بیان اینکه حدود 70 مقاله به دبیرخانه این همایش ارسال شده
بود، یادآور شد: از این تعداد 16 مقاله به صورت سخنرانی ارائه و بقیه
مقالات نیز در مجموعه چکیده مقالات منتشر شده است.
عضو
هیات علمی دانشگاه تبریز گفت: در این همایش یک روزه 16 مقاله در چهار نشست
تحصصی، سیر تاریخی ترجمه، فلسفه معاصر و ترجمه، آسیبشناسی ترجمه و مباحث
نظری درباره ترجمه ارائه خواهد شد.
مدیر گروه
فلسفه دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی دانشگاه تبریز با اشاره به
محورهای این همایش نیز گفت: پیشینه تاریخی ترجمه متون فلسفی، زمینهها و
پیامدها، نقش ترجمه در غنابخشی و توانمندسازی ادبیات فلسفی فارسی، جایگاه
دانشگاهها در انتخاب و ترجمه متون، ترجمه و هرمنوتیک، ترجمه و الزامات
جهانی گفتوگو، معیارهای ترجمه برای گفتوگوهای میان فرهنگی و امکان تدوین
زبان معیار در ترجمه متون تخصصی در یکصد سال اخیر از جمله آنهاست.
به
گفته وی، ملاکهای گزینش و اولویتبندی کتاب برای ترجمه، ملاکهای اولویت
زبان مبداء در ترجمه متون، شرایط و مختصات مترجم در ترجمه متون، چرایی و
ضرورت گسترش ترجمه متون به زبان فارسی، جایگاه ترجمه در گسترش و تعمیق
اندیشه فلسفی، ضرورت تصویب ترجمه متون به عنوان پایاننامه و رسالهها
همچنین بررسی نقش ترجمه متون در مطالعات تطبیقی از دیگر محورهای اصلی این
همایش است.
گزارش فارس حاکی است، این همایش به
همت گروه فلسفه دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی دانشگاه تبریز و با
همکاری دانشگاه امام صادق، پردیس فارابی دانشگاه تهران، شورای بررسی متون
علوم انسانی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار میشود.
