بارش باران در پاييز امسال تبديل به حسرتي تأسفبار براي نيمي از استانهاي كشور شد. نقشههاي هواشناسي از ضعيف عمل كردن جريانهاي پرفشار هوا در گذر از مسيرهاي دريايي و نداشتن توان بارش در ايران حكايت دارد. كاهش چشمگير ميانگين بارش در پاييز نهتنها نسبت به سالهاي گذشته، بلكه نسبت به چند دهه اخير باعث نگراني شده است. دكتر ناصر كرمي، اقليمشناس با انتشار آمارها و نمودارهاي مركز پايش خشكسالي و مديريت بحران سازمان هواشناسي كشور و مقايسه آماري بارش در تمام استانها، خبر از كاهش بارش در 30 استان كشور نسبت به سالهاي قبل داده است.
اين استاد دانشگاه طي سالهاي اخير از ورود اقليمي ايران به مرحله تازهاي از خشكيدگي هشدار داده و ميگويد: به گفته سازمان هواشناسي، چند ماه از فصل بارش گذشته و بر نيمي از ايران هنوز هيچ باراني نباريده است. ضمن اينكه به جز اردبيل تمام استانهاي ديگر با تغييرات منفي بارندگي مواجهاند. چند سال است كه ميگويم اين سرنوشتي تازه است و بايد فكري جدي كرد. جالب اينكه در 50 سال اخير ايران هم با كاهش بارشباران و افزايش دماي هوا مواجه بوده است. در اين مدت كشور دو درجه گرمتر شده است. تقريباً هر دهه 4/0 سليسيوس (سانتيگراد) افزايش دما براي هر سال داشتهايم. اين عامل از دلايل اصلي افزايش ميزان تبخير منابع آبي و كاهش روانآبهاي كشور هم هست.
در دو دهه اخير در تمام جهان روند گرمايش شدت داشته است و از آنجايي كه ايران در منطقه خشك و نيمهخشك كرهزمين قرار دارد، همواره در معرض بارشهاي اندك و خشكسالي بوده است.
كاهش 50 درصدي بارندگي
به گفته سايت هواشناسي و مركز پايش خشكسالي اين حرف كه پاييز امسال جزو پاييزهاي خشكي است، شكي نيست و اين پاييز را بايد در كنار پاييزهاي خشك ديگر قرار بدهيم.
به نقل از سازمان هواشناسي اعلام شده كه پاييز امسال در 67 سال اخير خشكترين پاييز است. كاهش بارندگي در پاييز مسئله جديدي نيست، اما پاييز امسال بسيار چشمگير بوده است. در خيلي از مناطق كشور مسئله كم بارشي وجود دارد.
احتمالاً كاهش بارندگيها ادامه خواهد داشت، اما از آن مهمتر مديريت منابع آب است. در صورتي كه تالابها كاملاً خشك شوند، خطر ريزگردها در اكثر استانها جدي است. وزير نيرو ميزان بارش فصل پاييز در ايران را ۲۵ درصد كمتر از مدت مشابه در سال گذشته و ۵۰ درصد كمتر از متوسط درازمدت بارشها اعلام كرد. رضا اردكانيان اين موضوع را در نشست شوراي همياران آب استان كرمان بيان كرد و گفت كه متوسط بارشها در ايران «يك سوم» ميزان جهاني است. به گفته وي، تا پايان فصل زمستان نيز پيشبيني ميشود در بهترين حالت، حدود ۱۵درصد كمتر از سال گذشته بارش خواهيم داشت. وزير نيرو «خشكي و نيمه خشكي» را جزو «طبيعت اقليم» ايران دانست و خواستار «عزم جزم» مديران ارشد و دولت براي اجراي الگوهاي موفق در مناطق دچار كمآبي در جهان از جمله طرح «همياران آب» براي صرفهجويي در مصرف آن شد. كمبود بارش در پنج استان قم، خراسانجنوبي، اصفهان، مركزي و يزد در شرايط دشوارتري قرار دارد. بر اساس گزارش رسانهها در ايران علاوه بر پيامدهاي منفي ديگر، كمبود بارش بر ميزان آلودگي هوا هم تأثيرگذار است. با كمبود بارش در سالجاري، كلانشهرها با افزايش آلودگي هوا مواجه خواهند بود.
منشأ ۷۰ درصد مشكلات كشور
اسحاق جهانگيري، معاون اول رئيسجمهوري ايران نيز روز ۱۴شهريور اعلام كرد كه دولت با كسب اجازه از آيتالله علي خامنهاي براي حل مشكل آب كشور، 8ميليارد دلار از صندوق توسعه ملي برداشت كرده است. مشكل كمآبي و استفاده بيرويه از آبهاي زيرزميني و آب شرب مدتها است كه به يكي از چالشهاي بزرگ در ايران تبديل شده است. عيسي كلانتري، رئيس سازمان حفاظت محيطزيست، اخيراً با تأكيد بر بحراني بودن مسئله آب در ايران گفت كه ۷۰ درصد مشكلات كشور از آب است و اگر اين روند ادامه يابد كشور با خطر خشكسالي و نابودي مواجه ميشود. به گفته آقاي كلانتري، اگر مصرف آب در ايران كم نشود تمدن 8 هزار ساله ايران نابود خواهد شد.
البته اينكه اين پاييز كم بارشترين پاييز در چند دهه بوده، به معناي اين نيست كه خطر خشكسالي بسيار جدي است، زيرا ممكن است در سالهاي بعد با افزايش بارش مواجه شويم. در صورتي كه چندين سال پياپي، درصد تغييرات بارندگي منفي شود، نشانه خشكسالي جدي محسوب ميشود. بنابراين اكنون مهمترين كار مديريت هوشمند منابع آب است.
