1- وضع اقتصاد كشور خوب نيست.
2- مطابق آمار، از حدود 11/2ميليون نفر جمعيت داراي تحصيلات عالي يا در حال تحصيل در كل كشور، 5/7 ميليون نفر (51/4 درصد) غيرفعال هستند. اين يعني آنكه بيشترين درصد بيكاري موجود در كشور، بين فارغالتحصيلان دانشگاهي ديده ميشود. به عنوان مثال بهمن ماه 95، معاون وزير علوم، تحقيقات و فناوري با ارائه آماري در همين زمينه ميگويد: «امروز 50 هزار دانشآموخته بيكار در مقطع دكتري داريم كه سالانه 30 هزار نفر نيز به اين آمار اضافه ميشوند.» 3- جديدترين آمارهاي وزارت علوم ميگويد: «بيشترين سهم جمعيت دانشجويي كشور با 46 درصد مربوط به گروه علوم انساني است.» كنار هم قرار دادن مجموعه اين واقعيات، به ما ميگويد دانشجويان علوم انساني با احتمالي قريب به يقين، بيشترين سهم فارغالتحصيلان دانشگاهي بيكار را به خود اختصاص دادهاند.
اينكه توزيع جمعيت دانشجويي كشور ما به دليل عملياتي نشدن طرح مهم آمايش آموزش عالي، استاندارد، منطقي و مبتني بر نيازهاي كشور نيست، حرف درستي است. با اين حال، سؤال اين است كه آيا تمام واقعيت همين است؟ آيا به راستي جمعيت عظيم دانشجويان علوم انساني كشور همواره بايد كابوس بيكاري ببينند؟ پاسخ ساده است: ابداً! راه حل اما چيست و ما با توجه به ظرفيتهاي عظيم فرهنگي خود، چقدر در راستاي حل معضل اشتغال دانشجويان علوم انساني گام برداشتهايم؟ خواهيد گفت: چرا گودرز را به شقايق ربط ميدهي؟ اشتغال، مسئلهاي اقتصادمحور، تخصصي و جدا از فرهنگ است. فرهنگ كه نان و آب نميشود! اتفاقاً خوب هم نان و آب ميشود. سادهتر بگويم: توقع اين است كه ما به عنوان كشوري با فرهنگ غني و تمدن كهن چندهزار ساله، منبع تغذيه فرهنگي بسياري از ملل جهان باشيم و از اين راه، نان هم بخوريم.
بحث درآمدزايي از محصولات و صنايع فرهنگي در جهانِ امروز يك واقعيت است. كشورهاي مختلف با دارا بودن نگاههاي بعضاً كاملاً متفاوت به مقوله فرهنگ؛ در اين زمينه ورود كرده و سرآمد شدهاند. دكتر علي مبيني دهكردي؛ عضو هيئت علمي دانشكده كارآفريني دانشگاه تهران در همين زمينه ميگويد: «مثلاً كشوري مثل كره جنوبي تنها از طريق توليد اسباببازي تراز تجاري مساوي صادرات 3 ميليون بشكهاي نفت ما ايجاد كرده است. درآمد سالانه كره جنوبي از اين طريق به 13 ميليارد دلار ميرسد. نزديك به 25 درصد اقتصاد چين را درآمد حاصل از محصولات فرهنگي تشكيل ميدهد.» نگاه ما به فرهنگ و حوزه علوم انساني اما غالباً غيراقتصادي است. ظاهراً ما- اعم از مردم عادي و حتي مديران فرهنگي- توجيهالمسائل مفصلي هم در اين باب داريم كه روي جلد آن نوشتهايم: «كار فرهنگي بايد براي رضاي خدا باشد، نه پول!»
بر همين اساس، حناي كارآفريني و درآمدزايي در حوزه فرهنگ، غالباً براي برنامهريزان و دانشجويان حوزه علوم انساني ما نيز رنگي ندارد كه فرهنگ را چه به پول؟ مگر كسي به اين چيزها هم پول ميدهد؟ بله، كسي به اين چيزها پول نميدهد، ما ولي همين روزها دانسته يا ندانسته، براي كسب رضاي خدا، مهر و تسبيح چيني ميخريم تا معنويت نمازهايمان بالاتر برود ولي مواظبيم تا يك وقت به سمت درآمدزايي در حوزه صنايع فرهنگي و خلاق نرويم! اين در حالي است كه برخلاف تصور عامه، فعاليت در حوزه صنايع فرهنگي، تنها آورده اقتصادي ندارد. دكتر دهكردي با اشاره به فعاليتهاي چين در همين زمينه ميگويد: «اينها به غير از اينكه دارند كار اقتصادي و درآمدزايي ميكنند؛ همزمان در حال صادركردن فرهنگ خود به تمام دنيا هستند و ما تا مادامي كه صنايع فرهنگي قوي و درآمدزا ايجاد نكنيم، هم ضرر اقتصادي ميكنيم و هم با پذيرفتن محصولات فرهنگي بيگانه و ارزشهاي همراه با آن؛ در حال استحاله فرهنگي خواهيم بود.» همه اينها در حالي است كه فرهنگ ايراني- اسلامي ما غنيترين فرهنگ است و خيلي از پتانسيلهاي بالقوه فرهنگي ما ميتواند تبديل به محصولات فرهنگي شود. ظرفيت بالقوه ديگري كه خاص فرهنگ اسلام ناب محمدي(ص) است و ميتواند باعث رونق اقتصادي اين صنعت شود، ارتباط وثيق ارزشهاي فرهنگي ما با فطرت انساني- با هر دين و آيين- است. چنانكه به عنوان مثال، فيلم يوسف پيامبر(ع) به عنوان فرآوردهاي از همين فرهنگ، توسط بيش از 70 كشور خريداري ميشود! عدم توجه مديريت آموزش عالي، وزارت صنعت، پاركهاي علم و فناوري و مراكز رشد به اين ظرفيت عظيم اما باعث شده است ما هنوز لوازم مدرسه فرزندانمان را نيز با عكسهاي مرد عنكبوتي تزئين كنيم! معضل اساسيتر در اين حوزه اما باز هم عدم اطلاع و توجه اساتيد و فارغالتحصيلان حوزه علوم انساني به ظرفيتهاي عظيم موجود در اقتصاد فرهنگ است.
مسئولان نيز با آنكه استاد برگزاري همايش هستند! در اين حوزه حتي همايش چنداني برگزار نميكنند تا حداقل توجه افكار عمومي، سرمايهگذاران، دانشجويان و اساتيد علوم انساني و فعالان فرهنگي كشور را به اين مهم جلب كرده، به گفتمانسازي در اين حوزه ورود كنند. سازمان تجاريسازي فناوري و اشتغال دانشآموختگان جهاد دانشگاهي البته اخيراً گام هر چند اندكي در اين زمينه برداشته و همزمان با پنجمين نمايشگاه نوآوري و فناوري ربع رشيدي تبريز اقدام به برگزاري رويداد استارتاپي صفاتك (كارآفريني در صنايع فرهنگي و خلاق) از مجموعه رويدادهاي كارآفريني جهاد دانشگاهي در تاريخ 21 الي 23 آبان و در محل نمايشگاه بينالمللي تبريزكرد. بنا بر اعلام مسئولان، اين رويداد كارآفريني ترويجي و با رويكرد آموزشي بود. در اين رويداد مشاوران و مربيان با تخصصهاي كسب و كار، فناوري اطلاعات، صنايع خلاق، گرافيك و رايانه و كارآفريني جهت ارائه خدمات مشاورهاي و آموزشي تخصصي به شركتكنندگان حضور يافته و در نهايت سه تيم و ايده برتر ارزيابي، داوري و معرفي شدند.
علاوه بر اين، در جريان اين رويداد دانشجويان و افراد علاقهمند و صاحب ايده در زمينه صنايع خلاق و فرهنگي گرد هم جمع ميشوند و ضمن اشتراكگذاري طرحها و ايدههاي خلاقانه خود، شبكهسازي و تيمسازي، مهارتهاي كارآفريني و فرايند اجراييسازي يك ايده تا كسب و كار و راهاندازي يك استارتاپ نوپا را در عمل آموخته و با كمك، مشاوره و نظارت مربيان متخصص رويداد ايده نوآورانه خود را توسعه ميبخشند. رويدادهايي از جمله «صفاتك»، اگرچه عالي و اميدواركننده است، با اين حال، حل معضل ركود و بيخبري در عرصه صنايع فرهنگي كشور، همتي همگاني و ملي ميطلبد. كوتاه سخن آنكه؛ معضلات موجود در اين حوزه اگر به درستي شناسايي و حلاجي شوند، فارغالتحصيلان حوزه علوم انساني ميتوانند با آموزش مهارتهاي تخصصي بازار اين عرصه، بزرگترين پشتوانه اقتصاد كشور باشند.
