نويسنده:
مریم فلاح رضوانکلایی
از این رو سموم و کودهای شیمیایی از هر نوعی وارد
بازار کشاورزی شد. در آغاز بدون هرگونه نظارتی از این سموم و کودها استفاده می شد.
اما در دهه های بعد که نظارت سازمان های ذیربط کشاورزی بر مسأله نمایان شد نیز باز
هم روند استفاده از سموم و کودها سامان نیافت. آرزوی سامان یافتن این حوزه دهه ها در
حافظه تاریخی مازندرانی ها مانده و هنوز علی رغم اظهارات برخی مسئولان، سموم کشاورزی
با حجم و نوع نادرست مصرف در زیر پوست کشاورزی مازندران می لولند.
////
این روزها برنجکاران
شمالی به ویژه در مازندران مشغول کار کشاورزی هستند. اغلب آنها محصولشان را درو کرده
و برخی نیز به کشت دوم روی آورده اند. یکی از مهم ترین موضوعاتی که کشاورزان در هر مرحله از کار با آن سر و کار دارند سموم کشاورزی
و کودهای شیمیایی است. سمومی که برای دفع آفات به ویژه در آب و هوای مرطوب مازندران
استفاده می شود تا از نابودی محصول جلوگیری کند. اما مهم تر از آن نوع استفاده، میزان
استفاده، نحوه انتخاب آن و نظارت بر مجاز بودن سموم است. این روزها که برخی از برنجکاران
شمالی مشغول کشت دوم هستند، این اتفاق بیشتر موضوعیت پیدا می کند. اما ظاهراً نظارت
چندانی از جانب نهادهای مربوطه بر این موارد وجود نداشته و همچنان قصه پر غصه مصرف
بی رویه سموم در مازندران ادامه دارد.
ضعف نظارت در حوزه
مصرف سموم کشاورزی
هرازگاهي شنیده می
شود که یک کارشناس یا پژوهشگر حوزه سلامت درباره مصرف سموم در کشور به ویژه مازندران
اظهار نظر کرده و آنرا نگران کننده بر شمرده است. مردم نیز نگران این امر بوده و در
مباحثات روزمره مردم مازندران موضوع سموم کشاورزی هر روز بیشتر مورد بحث قرار می گیرد.
نگرانی هایی که در مورد امنیت غذایی مردم وجود دارد گاه در صحبت های برخی افراد خبره
این کار دیده می شود.
یک فروشنده سموم
کشاورزی که در اغلب شهرهای مازندران به این کار مشغول است، به "جوان" گفت:
برخی کشاورزان سمومی را که مربوط به یک کشت و زرع نیست استفاده می کنند تا بهتر جواب
بدهد. آنها از خطرات احتمالی این کار آگاه نیستند و نمی دانند که افزایش دوره کارنس
سموم و ماندگاری بر روی محصول چه خطرات بزرگی می تواند در بر داشته باشد. ایجاد مسمومیت
در کوتاه مدت و انواع بیماری های خطرناک در دراز مدت از پیامد های این اشتباه است.
این کارشناس سموم
کشاورزی که خواست نامش فاش نشود، افزود: این اتفاق یعنی - استفاده از سموم قوی تر برای
بهتر جواب دادن- بیشتر در صیفی جات و سبزیجات ممکن است اتفاق افتد. دوره سم در صیفی
جات یک تا 3 روز است و از نظر استاندارد اثر سم پس از 3 روز باید از بین برود. اما
سمومی که گاه در کشور ما استفاده می شود دوره 7 و حتی تا 30 روزه دارد که در این زمان
محصول برداشت شده و به دست مشتری می رسد. برخی افراد از روی ناآگاهی و برخی نیز از
روی سودجویی به چنین عملی مبادرت می ورزند که افراد سودجو برای قیمت کمتر سم به چنین
کاری دست می زنند. ضعف اصلی نیز در نبود نظارت کافی بر این حوزه است که موجب استفاده
نادرست سموم کشاورزی می شود.
جهاد کشاورزی برای
سموم ممنوعه جایگزین ندارد
این فروشنده سم در
مرکز استان مازندران ادامه داد : سمومی که در ایران خطر بالایی دارد ممنوع اعلام می
شود و کشاورزان حق ندارند از آن استفاده کنند. اما از طرف جهاد کشاورزی جایگزین مثبتی
برای آن پیشنهاد و عرضه نمی شود و کشاورزان سم پرخطرتری را جایگزین کرده و از چاله
به چاه می افتند. این ضرورت دارد که در چنین مواردی جایگزین مثبتی برای چنین شرایطی
در نظر گرفته شود. اتفاق خطرناک دیگر ضعف رعایت نکات ایمنی در سمپاشی است که در استان
ما گاهاً رعایت نشده و افراد از لباس و عینک مخصوص استفاده نمی کنند. حتی برخی افراد
در همان حین به خوردن و آشامیدن روی می آورند که بسیار خطرناک است.
وی به راهکارهای
کاهش و کنترل مصرف سموم کشاورزی نیز اشاره کرده و یادآور شد: نرم افزار رصد مصرف سموم
کشاورزی که توسط جهاد کشاورزی انجام می شود یکی از بهترین راهکارها به شمار می آید.
کلاس های آموزشی
ffs نیز
از جمله بهترین راه هاست که آموزش استفاده از سموم را توسط اساتید زبده ارائه می دهد.
اما علیرغم این پیشنهادات،
نرم افزار رصد در مازندران فعالیت چندانی نداشته و کلاس های آموزشی نیز درگستره بسیار
محدود برگزار می شود. مسئولان جهاد کشاورزی مازندران بارها عنوان کرده اند که مصرف
سموم در مازندران کنترل شده است و نگرانی درباره آن وجود ندارد.
به گفته رییس سازمان
جهاد کشاورزی مازندران کاهش مصرف سموم و استفاده صحیح و استاندار از آن، یکی از برنامههای جهاد کشاورزی است. در همین راستا در
سال 95، 113 هزار تن کود در مازندران توزیع شد در حالی که میانگین توصیه کود حداقل
180 هزار تن بوده است.
دلاور حیدرپور در
این باره به جوان گفت: میزان مصرف سموم در سال 87، 12 هزار و 300 تن در سال بود و اکنون
این میزان به 3 هزار 400 تن رسیده است که 2 هزار تن آن نیز کود گرانوله و ترکیبی از
سه کود است. مازندران یکی از دو استان پایلوت کشور برای ساماندهی سموم است و با مالکان
فروشگاههای غیر مجاز در بحث سموم برخورد میشود.
وی افزود: طرح ساماندهی
فروشگاه های سموم کشاورزی با تأمین سموم تنها از طریق نسخه پیچی مهندسان کشاورزی در
استان اجرایی می شود. با اجرای این طرح فروشگاه های عرضه سموم کشاورزی درمازندران بدون
نسخه مهندسان کشاورزی، مجاز به فروش سم به کشاورزان نخواهند شد. اجرای این طرح می تواند
از روند رو به رشد استفاده بدون ضابطه و غیر کارشناسی سموم کشاورزی و تاثیر منفی آن
برکیفیت محصول نیز جلوگیری کند. بر اساس تفاهمنامه2 جانبه بین جهاد کشاورزی و دانشگاه
علوم پزشکی این طرح به زودی در مازندران عملیاتی می شود.
وضعیت نگران کننده
مصرف سموم در مازندران
علیرغم تمامی اظهارات
مسئولان جهاد کشاورزی مازندران ، محققان این استان نظر دیگری دارند.
دانشیار دانشگاه و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم کشاورزی ساری در این باره
با بیان اینکه برنج و مرکبات مازندران در رأس توجه است، به "جوان" گفت: در
مازندران بالای 120 هزار هکتار مرکبات و 200 هزار هکتار برنج کشت می شود و متأسفانه
وضعیت مصرف سموم کشاورزی در مازندران ارقام بالایی را نشان می دهد. در کنار این، متأسفانه
نحوه استفاده از سموم در مازندران نیز روش چندان درستی نداشته و گاه دیده می شود که
زمانبندی استفاده رعایت نمی شود.
محمدرضا دماوندیان
افزود: از سال های دهه 1960 به بعد که پیامدهای مصرف سموم کشاورزی خود را نشان داد،
تازه کارشناسان فهمیدند که باقیمانده سموم در دریا، خاک، طبیعت و حتی بدن انسان باقی
می ماند. در مازندران نیز مصرف سموم شیمیایی برای نخستین بار در سال 1332 بر روی مرکبات
مورد استفاده قرار گرفت. سال ها بعد در سال 1362 طرحی تحقیقاتی بر روی مادران شیرده
در مازندران و گیلان انجام شد که در شیر آنان سم د.د.ت وجود داشت. در مجموع باید گفت
معایب مصرف سموم شیمیایی بیش از مزایای آن است.
وی با اشاره به برخی
توجیه ها درباره شرایط آب و هوایی مازندران برای مصرف سموم، تصریح کرد: برخلاف تصور
عامه که گمان می کنند آب و هوای مازندران به دلیل رطوبت نیازمند مصرف بیشتر سموم برای
دفع آفات و امراض گیاهی است، باید گفت اتفاقاً به دلیل تنوع زیستی بالایی که در مازندران
وجود دارد نیاز به مصرف سم در محصولات کشاورزی این استان بسیار کمتر از مناطق دیگر
است. چون اکوسیستم مازندران پایدارتر است و گیاهان به تعادل زیستی رسیده اند. اگر در
مازندران مدیریت درستی صورت گیرد می توان امیدوار بود مصرف سموم به صفر برسد.
پیامدها و آینده
مصرف سموم شیمیایی
این استاد دانشگاه
درباره پیامدهای مصرف سموم گفت: همه مهره های زنجیره طبیعت در این روند آسیب می بینند
اما در نهایت ضربه آخر به انسان ختم می شود و نوک پیکان صدمات متوجه انسان است. شاید
عنوان شود که سموم تولید شده شرکت های معتبر زیانی ندارد اما به واقع اینگونه نیست.
سموم بی شناسنامه و تقلبی نه تنها آفت را نمی کشد بلکه به طبیعت و انسان نیز زیان می
رساند. اما سموم شرکت های معتبر آفت را می کشد اما خسارتش به طبیعت برجا می ماند. برخی
از شرکت ها در تبلیغات شان عنوان می کنند که سموم تولیدی آنها انتخابی بوده و فقط آفت
را می کشد و به جای دیگر صدمه نمی زند. در صورتی که این ادعا کاملاً نادرست است و سموم
به همه زنجیره طبیعی و انسانی صدمه وارد می کنند.
دماوندیان آینده
این دغدغه بزرگ را به حمایت های مسئولان وابسته دانسته و اظهار داشت: روش های ارگانیک
مبارزه با آفات به دلیل نبود حمایت های مسئولان استان به جایی نرسیده است. تاکنون چیزی
به تولید انبوه و استفاده گسترده نرسیده و در حد تزهای دانشگاهی و پژوهشی است. دلیل
آن نیز علاوه بر هزینه تولید بالا و نبود حمایت دستگاه های مرتبط به فرهنگ موجود استفاده
از سموم باز می گردد. باید کشاورزان و کارشناسان آموزش به این باور برسند که از سموم
ارگانیک استفاده کنند. اگر دستگاه های مربوط حمایت کنند می توان امیدوار بود با تولید
سموم خوب که کارایی داشته و قیمت مناسبی داشته باشد استفاده از این سموم نهادینه شو
