مصطفي شاه كرمي
موضوع چینش کابینه دوازدهم از سوی رئیس جمهور و افراد مورد نظر وي در اين زمينه محلي براي گمانه زني هاي مختلف ايجاد كرده است. اين مباحث زماني داغ تر و جدي تر شد كه محمدباقر نوبخت، سخنگوي دولت يازدهم در جريان نشست هفتگي خود با رسانه گفت:« در این رابطه کسانی به رئیس جمهور مشورت داده اند و می دهند و جلسات منظمی هم رئیس جمهور با مقام معظم رهبری دارند که احتمال دارد یکی از مسائل مطرح شده در این دیدارها ترکیب کابینه دوازدهم باشد.»
اين اظهارات نوبخت ممكن بودكه باعث به وجود آمدن شبهات متعددي در رابطه با «اختيار» و «استقلال رأي» رئيس جمهور در نحوه انتخاب و چينش وزراي كابينه آينده گردد؛ كه البته شد و دفتر مقام معظم رهبري هر گونه توصيه و دخالت در چينش افراد كابينه دوازدهم را تكذيب كرد. اينكه دولتمردان عمدا يا سهوا چنين بحثي را در ميان نخبگان و رسانه ها به راه انداختند، نكته اي است كه در جاي خود بايستي مورد مداقه بيشتري قرار بگيرد. چه اينكه با فرض «عمدي بودن» اين اقدام تاكتيكي از جانب روحاني و يا اطرافيانش چند حالت مفروض است. اول اينكه رئيس جمهور از طرفي افراد مورد نظرش براي احراز و تصدي وزارتخانه هاي دولت دوازدهم را افرادي مورد تاييد و وثوق رهبري نشان مي دهد. نكته دوم اينكه وي سنگ بزرگي جلوي پاي نمايندگان مجلس در «عدم اعتماد» به اين گزينه ها قرار داده است؛ چه اينكه به طريق اولي نمايندگان گزينه مورد تاييد و اعتماد رهبر انقلاب را رد كرده اند. نكته سوم اينكه با اتخاذ اين تاكتيك تمام قصور و كم كاري و يا ناكارآمدي احتمالي اين افراد در آينده را متوجه رهبري كرده است. هر چند سالها پيش مرحوم رفسنجاني كه قصد كانديداتوري رياست جمهوري را داشت با دست زدن به اقدامي مشابه، سعي داشت تا نامزدي خود را مورد تاييد و اشاره رهبري نشان بدهد و هزينه رد صلاحيت و اقدامات احتمالي مرتبط با خود را در سطح زير پا گذاشتن نظر و تاييد رهبري نشان بدهد.
اما گذشته از تمام اين مباحث، طرح و ابراز چنين اظهارتي با واكنش برخي از چهره هاي شناخته شده اصلاح طلبي، كارگزاراني و حتي تدبير و اميدي مواجه گرديد. تا جايي كه اين افراد متفق القول بودند كه روحاني باید مسئولیت هرکسی را که معرفی میکند بپذیرد و از زير بار اين مهم با پيش كشيدن پاي رهبري و احاله متظاهرانه مسئوليت خود به ايشان، شانه خالي نكند.
رهبر انقلاب فقط درباره سه وزارتخانه دفاع، اطلاعات و خارجه حساسیت دارند حجتالاسلام سیدرضا اکرمی عضو جامعه روحانیت مبارز با اشاره به چینش کابینه دوازدهم از سوی رئیسجمهور و برخی حاشیههای مطرح شده در این زمینه، اظهار داشت: من باید در این باره سه مطلب را به دلیل تجربهای که در طول فعالیت در مجلس و ریاستجمهوری و امثال آن داشتهام مطرح کنم.
اکرمی تصریح کرد: نکته اول این است که قطعاً این مساله که گفته میشود رهبری به آقای روحانی میگوید چه کسی را به عنوان وزیر بگذارید دروغ محض است و آنچه درست است این است که رهبر انقلاب درباره سه وزارتخانه دفاع، اطلاعات و خارجه یک نوع اهتمام و حساسیت دارند و میخواهند بدانند چه کسی معرفی میشود نه اینکه بگویند نسبت کل کابینه چگونه باشد.
عضو جامعه روحانیت مبارز با بیان اینکه هر اظهارنظری غیر از این کاملا دروغ است و کسی که چنین ادعایی را مطرح کند دلیل و مستندی برای آن ندارد، افزود: اگر رئیسجمهور وزرای خود را به رهبری اعلام کند و بگوید که من این افراد را در نظر گرفتهام کار عاقلانهای است چرا که روسای سه قوه طبق قانون اساسی تحت نظر رهبری کار میکنند.
وی با تاکید بر اینکه مشورت با رهبر انقلاب امری کاملا پسندیده است و به معنای اجبار و تحمیل نیست، خاطرنشان کرد: نکته سوم در این زمینه این است که 50 درصد انتخاب وزرا به عهده رئیسجمهور و 50 درصد آن به عهده مجلس است و این مجلس است که باید پس از معرفی وزرا درباره آنها مذاکره و تصمیمگیری کند.
اکرمی در پایان یادآور شد: ما باید توجه کنیم که در هنگام معرفی رئیسجمهور نسبت به وزرا چه نکاتی مطرح میشود و مجلس درباره آنها چه نظری دارد و نتیجه چه خواهد شد.
تعیین فرد برای وزارتخانه دور از شأن رهبر انقلاب استعلیمحمد بشارتی وزیر کشور دولت سازندگی با اشاره به چینش کابینه دوازدهم از سوی رئیس جمهور، اظهار داشت: برابر با اصل 110 قانون اساسی مقام معظم رهبری اختیارات زیادی دارند که قانون اساسی آنها را احصاء کرده است اما به نظر میرسد عدهای میخواهند القا کنند وزرا باید با نظر ایشان تعیین شوند.
بشارتی ادامه داد: البته اگر این اتفاق بیفتد یک کار فوقالعاده نیست چرا که اصل 110 قانون اساسی به صراحت گفته است که تعیین سیاستهای کلی نظام بر عهده رهبری است، بنابراین اگر تعیین سیاستها از اختیارات رهبر است، آیا میشود مجری قانون به دور از این اختیارات تصمیمگیری کند؟
وزیر اسبق کشور در عین حال ادامه داد: به رغم این اختیارات، رهبری دخالتی در چیدمان کابینه ندارند و صرفاً نظر خود را درباره چهار وزیر کشور، اطلاعات، دفاع و خارجه مطرح میکنند.
وی با اشاره به دوران حضورش در وزارت کشور، یادآور شد: در زمانی که بنده وزیر کشور بودم درباره استانداران احتراماً از رهبر انقلاب مشورت میگرفتم و آقا در آن زمان فرمودند که من درباره دو استان خراسان و قم نظر دارم، آن هم نه به این عنوان که بگویند چه کسی را بگذارم بلکه از بین افرادی که من در نظر گرفته بودم ایشان یک نفر را انتخاب کردند.
بشارتی بر همین اساس افزود: برای انتخاب کابینه و آن چهار وزیر نیز وضعیت به همین منوال است و لیستی از افراد برای این چهار وزارتخانه تقدیم رهبری میشود تا از بین آنها انتخاب کنند و این لیست در واقع پیشنهادات رئیس جمهور است.
وزیر اسبق کشور تأکید کرد: من اطلاع دقیق دارم رئیس جمهور درباره برخی وزرا مشورت کرده و آقا گفتهاند که من نظر نمیدهم بنابراین هر نوع اظهارنظری که مدعی میشود کلیت کابینه باید به تأیید رهبری برسد قابل تکذیب است.
وی در ادامه این گفتوگو با بیان اینکه امروز دولت تحت فشار گروهها و جناحهای مختلف قرار دارد در عین حال، گفت: این در حالی است که هیچ فشاری از سوی رهبری و دفتر ایشان وجود ندارد و آنها نه نظر میدهند، نه سفارش میکنند و نه پیغام میفرستند چراکه تعیین فرد برای وزارتخانه دور از شأن رهبر انقلاب است و انتخاب کابینه به عهده خود رئیس جمهور است.
بشارتی، تصریح کرد: برخی میگویند ما به رئیس جمهور رأی دادهایم و یا او را معرفی کردهایم در حالی که باید رئیس جمهور را فارغالبال بگذارند چون او صرفاً در برابر مردم و مجلس مسئول است.
رئیس جمهور باید افراد انقلابی، توانمند، شجاع و مردمی را معرفی کند وزیر اسبق کشور یادآور شد: رئیس جمهور نیز باید افراد انقلابی، توانمند، شجاع، مردمی و در خط رهبری را که بر سیاستها تسلط دارند معرفی کند.
وی با تأکید بر اینکه فشارها هیچ وقت به اندازه این دوره نبوده است و بسیاری از جناحهای مختلف تحت تشکلهای بانام و بدوننام که در انتخابات اخیر آشکارا از آقای روحانی حمایت کردند به دنبال سهمخواهی هستند، افزود: چینش کابینه از اختیارات و وظایف رئیس جمهور است و رئیس جمهور باید اعضای کابینه را به مجلس معرفی کند و در آن صورت نمایندگان مختار هستند که رأی بدهند.
انتخاب کابینه به عهده «رئیسجمهور» استمحمد هاشمی رئیس اسبق سازمان صداوسیما نيز با اشاره به تشکیل کابینه دوازدهم به سابقه این موضوع در تاریخ انقلاب پرداخت و اظهار داشت: طبعا قوه مجریه یکی از قوای مهم در کشور است که رئیس آن توسط مردم به عنوان رئیسجمهور انتخاب میشود.
هاشمی افزود: بر همین اساس مردم نیز به واسطه تفکرات و تشکیلاتی که در جامعه وجود دارد و گروههای مختلف سیاسی که به شکل احزاب و تشکلها فعالیت میکنند هنگام انتخاب رئیسجمهور فعال میشوند و توقعاتی را دارند.
عضو سابق مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به انتخاب رئیس قوه قضاییه از سوی رهبر انقلاب به دلیل حساسیت و مهم بودن این جایگاه یادآور شد: قوه مقننه نیز یکی از قوای مهم کشور است که مردم نمایندگان را انتخاب کرده و نمایندگان نیز رئیس مجلس را انتخاب میکنند؛ بنابراین قوهای که مستقیما رئیس آن توسط مردم انتخاب میشود قوه مجریه است.
وی با تاکید بر اینکه به همین دلیل مردم و کسانی که به رئیسجمهور منتخب خود رای داده و از او حمایت کردهاند، توقعات زیادی از این قوه دارند، تصریح کرد: مردم درباره اشتغال، امنیت و مسائل اقتصادی و فرهنگی خود از دولتها مطالبه میکنند.
هاشمی با اشاره به انتخاب وزرا در زمان حضرت امام (ره) اظهار داشت: در زمان حضرت امام (ره) ایشان عموما مساله را به مردم واگذار کرده بودند و رئیسجمهور منتخبT وزرای خود را انتخاب و مجلس به آنها رای اعتماد میداد.
عضو سابق مجمع تشخیص مصلحت نظام با تاکید بر اینکه امام احترام زیادی برای رای مردم قائل بود و می گفت میزان رای ملت است، گفت: در سالهای بعد از حیات امام (ره) کابینههای مختلفی روی کار آمدند که اولین کابینه متعلق به مرحوم هاشمی بود، ایشان درباره انتخاب وزرا و مسائل کشور اصولاً صرفنظر از جایگاه رهبری برمبنای رفاقت و دوستی طولانی با ایشان با رهبر انقلاب مشورت میکردند اما این مشورت به معنی تعیین تکلیف از سوی رهبری نبود و الزامی برای این کار نیز وجود نداشت.
وی با بیان اینکه مرحوم هاشمی حتی درباره ترمیم کابینه خود نیز با رهبر انقلاب مشورت میکردند یادآور شد: این مشورت تکلیفی نبود که توقع یا الزامی پس از آن وجود داشته باشد و صرفاً رابطهها طوری بود که این مشورت انجام میشد و اگر آیتالله خامنهای رهبر هم نبودند آقای هاشمی در انتخاب وزرا با ایشان مشورت میکرد.
هاشمی با اشاره به دولت اصلاحات و تاکید رهبر معظم انقلاب مبنی بر نظر داشتن بر روی سه وزیر یادآور شد: ایشان فرموده بودند که من درباره این سه وزراتخانه حساس هستم و توقع این بود که رئیسجمهور با ایشان مشورت کند و البته مشورت هم میکرد.
عضو سابق مجمع تشخیص مصلحت نظام با بیان اینکه تا جایی که من اطلاع دارم موارد تکلیفی بسیار جزئی بوده و بیشتر جنبه مشورتی داشته است، گفت: من درباره دولت آقای احمدینژاد اطلاعی ندارم و نمیدانم چه رابطهای با رهبری داشته و آیا به فرمایشات ایشان گوش میکرده است یا خیر؟
وی در ادامه با اشاره به دولت روحانی، دولت اول او را شبیه دولت مرحوم هاشمی دانست و یادآور شد: تا جایی که من شنیدهام و دفتر رهبری نیز اطلاعیه داد، حساسیت رهبر انقلاب نسبت به همان سه وزیر اطلاعات، خارجه و دفاع است که البته وزیر ارشاد هم به آن اضافه شده است چرا که مسائل فرهنگی بسیار حائز اهمیت است. اما نظر ایشان در همین حد حداقلی است و اینگونه نیست که رهبر انقلاب بخواهد کابینه را تشکیل دهد و انتخاب کابینه به عهده رئیسجمهور است.
هاشمی تصریح کرد: البته یکی از دلایلی که این بحث حساس شده و شایعات نیز به آن دامن میزند برخی برنامههای صدا و سیما است که به صورت القایی سعی دارند وانمود کنند که رهبری میخواهند این کار را انجام دهند در حالی که دفتر رهبری اطلاعیه دادند و تاکید کردند که ایشان جز درباره دو یا سه وزیر نظر نمیدهند.
وی در پایان تصریح کرد: متاسفانه برخی افراد دایههای مهربانتر از مادر در کشور مشکلاتی را ایجاد میکنند که هزینه آن را رهبری باید بپردازند.
مطرح كردن چنين موضوعاتي جفای به رهبری و قانون استجهانبخش خانجانی عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی پیرامون اطلاعیه دفتر رهبر معظم انقلاب در مورد عدم دخالت ایشان درجریان انتخاب اعضای کابینه دوازدهم، اظهار داشت: رهبری در تمام ادوار در رابطه با برخی از اعضای کابینه نظراتی داشتهاند که همه رؤسای جمهور آن را مدنظر قرار دادهاند.
وی با تاکید بر اینکه نباید به این سمت برویم که مسئولیتهای خود را به راس حاکمیت انتقال دهیم و برای مثال بگوییم رهبری در مورد این وزرا نظر داشتند، تصریح کرد: چون این به نوعی هم مسئولیت رهبری را افزون میکند و هم خطاهای وزرا را به نام رهبری مینویسد و طبق قانون اساساً چنین چیزی مطرح نیست.
خانجانی با بیان اینکه رهبری همواره بررعایت ساختارهای قانونی و مرّ قانون تاکید داشته و دارند، خاطرنشان کرد: انتقال مسئولیتها در فضای اجتماعی و سیاسی به رهبری اصلا درست نیست و رئیسجمهور باید از اختیارات خود استفاده کند و افرادی را که فکر میکند بر اساس منافع ملی و نگاه به آینده کشور و افکاری که او را انتخاب کردهاند، انتخاب کند.
عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی ضمن بیان اینکه رئیسجمهور باید مسئولیت انتخاب افراد را بپذیرد و به مجلس بگوید بر اساس مشی خود و انتخاب مردم این افراد را شایسته برای خدمت میدانم، گفت: اگر مجلس هم به این افراد رای نداد باید مسئولیت این افراد را باید بپذیرند. اینکه مجلس بگوید رهبری اشاراتی داشتند یا رئیسجمهور بگوید رهبری نظرشان این بود، به نوعی فضای جامعه را درمسیری نادرست قرار میدهد و زمینه اینکه افراد از زیر بار مسئولیتهای خود شانه خالی کنند رافراهم می کند.
وی با تاکید بر اینکه قطعاً رئیسجمهورمحترم چنین اظهاراتی را مطرح نکردهاند، تصریح کرد: اینکه برای مثال بعضی افراد این را مطرح کنند که نظر رهبری بر ماندن فلان وزیر است، جفای به رهبری و قانون است.
عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی با بیان اینکه مشورتهای بین رئیسجمهور و رهبری باید صورت گیرد، گفت: این مشورتها در طول ادوار ریاست جمهوری و هم در زمان آقای موسوی، مرحوم آیتالله هاشمی رفسنجانی و آقایان خاتمی و احمدینژاد انجام میشد.
وی ادامه داد: اینکه در جامعه تسری دهیم که این کابینه با نظر رهبری بسته شده، خوشایند نیست و سلامت قانون ومسیر آن را تحتالشعاع قرار میدهد. همچنین نه برای شأن و منزلت رهبری و نه برای اختیارات رئیسجمهور درست است.
خانجانی با تاکید بر اینکه رئیسجمهور هرکسی را معرفی میکند باید مسئولیت آن را بپذیرد و بگوید من این افراد را انتخاب کردهام، گفت: طبیعتا رئیسجمهور چه با رهبری و چه با رؤسای قوا و سایرافراد و جریانات سیاسی مشورت میکند ولی آنچه رئیسجمهور معرفی میکند مسئولیتش بر عهده خود رئیسجمهور است و نباید آن به نام رهبری ثبت شود که فردا اگر فلان وزیر عملکرد غلطی داشت بگویند دلیل این عملکرد ضعیف معرفی رهبری بوده است.
ما امیدواریم که رئیسجمهور کابینهای توانمند و پرانرژی تشكيل بدهدهمچنين در همين رابطه محمدجواد حقشناس رئیس جبهه اصلاحطلبان ، با اشاره به اطلاعیه دفتر مقام معظم رهبری پیرامون عدم دخالت ایشان در جریان انتخاب کابینه دوازدهم اظهار داشت: من معتقدم که ما باید اظهاراتمان را مبتنی بر بیانیه رسمی دفتر رهبر انقلاب صورت دهیم.
وی افزود: همه استنادها باید به بیانیه دفتر مقام معظم رهبری باشد و آقای روحانی در روند تشکیل کابینه همچون دولت یازدهم با مشورت رهبری علیالقاعده عمل خواهند کرد ولی این به معنای سلب مسئولیت از رئیسجمهور نیست.
رئیس جبهه اصلاحطلبان خاطرنشان کرد: همانگونه که رئیسجمهور برای چینش کابینه با احزاب و مجلس مشورت میکند و همچنان که در دورههای پیشین نیز توسط روسای جمهور قبل صورت میگرفته مشورت با رهبری نیز باید صورت بگیرد.
حقشناس با تاکید بر اینکه مسولیت معرفی کابینه با رئیسجمهور است تصریح کرد: ما امیدواریم که رئیسجمهور کابینهای توانمند پرانرژی و با نگرش و دیدگاههایی که به مطالبات عمومی پاسخ دهد صورت دهند و برنامههای آقای روحانی که در سفرهای انتخاباتی جامعه عمل بپوشاند.
وی تاکید کرد: آقای روحانی باید وزرای پاشنه کشیدهای را در کابینه انتخاب کند و پس از 4 سال گلهمند نباشد که چرا وزرا برنامهها را عملی نکردند.
کابینه آقای روحانی نزدیک به نگاه اصلاحطلبان خواهد بودمجید محتشمی دبیرکل حزب اصلاحطلب آزادي با اشاره به ترکیب کابینه دوازدهم و چینش آن از سوی رئیسجمهور اظهار داشت: طبیعی است که رئیسجمهور منتخب مردم که 14 مرداد سکان ریاستجمهوری را به عهده خواهد داشت برای کابینهاش قطعاً مشورت گستردهای را با اصلاحطلبان و اصولگرایان معتدل انجام خواهد داد و با آنها رایزنی میکند.
محتشمی با بیان اینکه این رایزنی و مشورت دلیلی نمیشود که افراد مختلف بتوانند در رئیسجمهور و تصمیم او نفوذ کنند، افزود: طبیعتاً رهبر انقلاب هم که جایگاه اول را در کشور دارند میتوانند طرف مشورت آقای روحانی باشند.
دبیرکل حزب آزادی تصریح کرد: با شناختی که ما از آقای روحانی داریم او مشورت میکند اما درنهایت خود تصمیم خواهد گرفت که از چه کسی در کابینهاش استفاده کند.
وی همچنین به لزوم مشورت رئیسجمهور با مجلس، قوه قضائیه، ائتلافها و فراکسیونهای داخلی مجلس اشاره کرد و گفت: کابینه آقای روحانی نزدیک به نگاه اصلاحطلبان خواهد بود.
این گمانهزنیها ساخته و پرداخته بعضی از اطرافیان آقایان وزرا است
حسن رسولی عضو هیات مدیره بنیاد باران و بنیاد امید ایرانیان با اشاره به اطلاعیه اخیر دفتر رهبر انقلاب پیرامون عدم مداخله ایشان در انتخاب اعضای کابینه دوازدهم، با بیان اینکه همانند سنوات گذشته این دوره هم در آستانه تعیین ترکیب هیات دولت در فضای سیاسی و رسانهای کشور شاهد اظهار نظرات، تحلیلها و گمانهزنیهای گوناگون هستیم، گفت: اصل این رویداد این اهمیت را دارد که افکار عمومی از طرق گوناگون به این موضوع بپردازند و طبعا پس از انتخابات و تعیین رئیسجمهور انتخاب، معرفی و کسب رأی اعتماد همکاران ایشان از مجلس به عنوان رویداد مهم سیاسی و اجرایی کشور مورد توجه افکار عمومی است.
وی با بیان اینکه اظهارنظر دفتر رهبری تا حدودی در زمینه برخی گمانهزنیها پیرامون گفتوگوهای رد و بدل شده بین رهبر انقلاب و رئیسجمهور پس از برگزاری انتخابات نقل قولهای سلبی و ایجابی از سوی رهبر انقلاب روشنگری کرد، گفت: در این اطلاعیه به طور مشخص و براساس روال همیشگی به سه وزارتخانه دفاع، اطلاعات و خارجه با توجه به اختیارات و مسئولیتهای رهبری براساس قانون اساسی اشاره شد که تصمیمگیری رئیسجمهور درمورد این سه وزراتخانه براساس برعهده داشتن وظایف خاص حاکمیتی، با هماهنگی و اخذ نظر مشورتی رهبری صورت میگیرد.
رسولی ادامه داد: همچنین درمورد وزارتخانههای فرهنگ و ارشاد اسلامی، آموزش و پرورش و علوم، تحقیقات و فناوری نیز در این اطلاعیه اشاره شد که رهبری در این حوزهها به دلیل سر و کار داشتن با امّهات مسائل فرهنگی، تربیتی و آموزشی کشور دارای حساسیت هستند.
وی افزود: این اطلاعیه دفتر رهبری درمورد سایر وزارتخانهها موضعی را اتخاذ نکرده و طبعا خارج از این شش وزاتخانه، مسئولیتها و اختیارات متوجه شخص رئیسجمهور است و این اختیار به ایشان مسئولیت پاسخگویی به افکار عمومی، پایگاه سیاسی و انتخاباتی، مجلس و سایر مراجع نظام را گوشزد میکند و در عین حال به دلیل مسئولیتی که متوجه ایشان است، اختیار مطلق نیز طبق قانون به رئیسجمهور داده شده است.
رسولی با تاکید بر اینکه باید از برخی گمانهزنیها در شرایط کنونی پرهیز شود تصریح کرد: برخی از این گمانهزنیها ساخته و پرداخته بعضی از دستگاههای اجرایی و اطرافیان و ستادهای شخصی بعضی از آقایان وزرا است ولی در عین حال باید منتظر بمانیم تا ببینیم رئیسجمهور چگونه نسبت به این رسالت مهم اقدام خواهد کرد.
