جوان آنلاین: مهدی فضائلی، عضو دفتر حفظ و نشر آثار رهبر انقلاب، از صدور دستور‌های لازم از سوی رهبر معظم انقلاب و فرماندهی کل قوا برای مواجهه با «تمامی سناریوها» خبر داده و می‌گوید نیروهای مسلح برای شرایطی از «جنگ فرسایشی» تا «عملیات برق‌آسا» آمادگی دارند. هم‌زمان، سردار سرلشکر مصطفی ایزدی، جانشین فرمانده کل سپاه، از جهش توانمندی نیروهای مسلح در حوزه‌های زمینی، هوایی، پدافند هوایی و دریایی سخن گفته و تأکید کرده است که بخشی از فناوری‌های مورد استفاده نیروهای مسلح در میدان به کار گرفته شده و بخش دیگری در آینده مورد استفاده قرار خواهد گرفت. نکته‌ای که بسیاری از آن به عنوان غافلگیری نیروهای مسلح برای دشمن در روز حادثه یاد کرده‌اند. کنار هم گذاشتن این دو اظهارنظر نشان می‌دهد که آمادگی دفاعی جمهوری اسلامی به یک سناریوی مشخص محدود نیست و روند ارتقای ظرفیت‌های نظامی نیز متوقف نشده است.
اظهارات فضائلی در گفت‌و‌گو با ایرنا، درباره آمادگی نیروهای مسلح برای تمامی سناریوها، در شرایطی مطرح شده که تجربه جنگ‌های اخیر بار دیگر اهمیت آمادگی دفاعی و قدرت بازدارندگی را در معادلات امنیتی منطقه آشکار کرده است. او تصریح کرده‌است که نیروهای مسلح و بخش‌هایی که وظیفه مستقیم تأمین امنیت کشور را بر عهده دارند، برای تمامی سناریوها، از جمله وقوع یک جنگ فرسایشی یا انجام یک عملیات برق‌آسا، آمادگی دارند و رهبر انقلاب و فرماندهی کل قوا نیز برای تمام این سناریوها دستوراتی صادر کرده‌اند. اهمیت این اظهارات در آن است که راهبرد دفاعی ایران را به یک شکل مشخص از تهدید محدود نمی‌کند. جنگ، در هر شکل و با هر شدتی، نیازمند آمادگی متناسب با همان شرایط است؛ از یک درگیری محدود و مقطعی گرفته تا جنگی فرسایشی و طولانی‌مدت. بنابراین، تأکید بر آمادگی برای «تمامی سناریوها» را می‌توان نشانه تلاش برای آماده نگه داشتن ساختار دفاعی کشور در برابر تغییر شرایط و اشکال مختلف تهدید دانست.
برای دفاع آماده‌ایم
در این میان، یک تفکیک اساسی نباید نادیده گرفته شود: آمادگی برای جنگ به معنای استقبال از جنگ نیست. جمهوری اسلامی ایران بر استفاده از دیپلماسی و جلوگیری از گسترش درگیری تأکید دارد، اما هم‌زمان دفاع از حاکمیت ملی و تمامیت ارضی کشور را موضوعی غیرقابل اغماض می‌داند. این دو رویکرد در تضاد با یکدیگر نیستند. دیپلماسی می‌تواند برای جلوگیری از جنگ و مدیریت بحران فعال باشد و در همان حال، توان دفاعی کشور باید به اندازه‌ای باشد که تعرض به ایران برای طرف مقابل تصمیمی کم‌هزینه تلقی نشود. از نگاه بازدارندگی نیز، اهمیت قدرت دفاعی در همین نقطه آشکار می‌شود: طرف مقابل باید بداند که آغاز درگیری الزاماً به معنای دستیابی به اهداف مورد نظر او نیست و واکنش ایران می‌تواند محاسبات اولیه را تغییر دهد.
آمادگی برای همه سناریوها
این رویکرد زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که اظهارات فضائلی را در کنار سخنان اخیر سرلشکر مصطفی ایزدی قرار دهیم. جانشین فرمانده کل سپاه پاسداران گفته است نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، به‌ویژه سپاه پاسداران، در عرصه‌های زمینی، هوایی، پدافند هوایی و دریایی «خیزش بلندی» داشته‌اند. ایزدی همچنین تصریح کرده است که نیروهای مسلح از انواع فناوری‌ها استفاده می‌کنند که برخی از آنها در صحنه مورد استفاده قرار گرفته و برخی دیگر نیز در آینده مورد بهره‌برداری قرار خواهد گرفت. مضمون سخنان ایزدی روشن است: ارزیابی توان دفاعی ایران صرفاً بر اساس ظرفیت‌هایی که در میدان‌های اخیر مورد استفاده قرار گرفته‌اند، تصویر کاملی از وضعیت موجود ارائه نمی‌دهد. بخشی از فناوری‌ها به کار گرفته شده و بخشی دیگر بنا بر گفته او در آینده مورد بهره‌برداری قرار خواهد گرفت، این همان غافلگیری است که باید در روز حادثه دشمن شاهد آن باشد. موضع سرلشکر ایزدی در کنار سخنان فضائلی درباره آمادگی برای تمامی سناریوها، یک نکته تحلیلی مهم را برجسته می‌کند: روند ارتقای قدرت دفاعی متوقف نشده است.
آزمونی برای توان دفاعی ایران
دو جنگ اخیر نیز از همین منظر اهمیت دارند. در جریان این درگیری‌ها، بخش‌هایی از توان موشکی، پهپادی، پدافندی و سایر ظرفیت‌های دفاعی کشور مورد استفاده قرار گرفت و در مقابل، نقاط ضعف و آسیب‌پذیری‌هایی نیز آشکار شد. تجربه جنگ را نمی‌توان صرفاً با میزان تسلیحات به‌کارگرفته‌شده سنجید. یکی از نتایج مهم هر درگیری نظامی، شناخت نقاط قوت و ضعف و اصلاح ساختار‌های دفاعی برای مواجهه با تهدید‌های بعدی است. از این منظر، جنگ اخیر می‌تواند مرحله‌ای از روند ارتقای توان دفاعی ایران تلقی شود؛ روندی که فضائلی نیز بر ادامه آن تأکید کرده است.
فضائلی در بخش دیگری از گفت‌و‌گو با ایرنا تأکید کرده است که نیروهای مسلح و دانشمندان بخش دفاعی به‌صورت بی‌وقفه در حال ارتقای توانمندی‌های خود هستند و وضعیت توانمندی‌های کشور نسبت به زمان آغاز جنگ افزایش یافته است. بنابراین، اگرچه تجربه میدان اهمیت دارد، اما ارزیابی ظرفیت دفاعی آینده ایران صرفاً بر اساس عملکرد گذشته کافی نیست. بخشی از توانمندی‌های موجود به میدان آمده، بخشی دیگر بنا بر اظهارات مسئولان نظامی هنوز مورد استفاده قرار نگرفته و هم‌زمان روند توسعه و ارتقای ظرفیت‌های دفاعی نیز ادامه دارد. یکی از پیامد‌های تحولات نظامی اخیر، تغییر محاسبات درباره هزینه تعرض به ایران است. در سال‌های گذشته نیز از سوی مسئولان کشور تأکید شده که حمله به ایران نمی‌تواند به معنای یک اقدام کم‌هزینه و بدون پاسخ تلقی شود. این مسئله البته به معنای نادیده گرفتن آسیب‌ها و هزینه‌های جنگ نیست. اتفاقاً شناخت نقاط ضعف و آسیب‌پذیری‌ها، بخشی از فرآیند ارتقای توان دفاعی است. اما در سوی دیگر، توانایی پاسخ و استمرار توسعه ظرفیت‌های دفاعی می‌تواند محاسبه طرف مقابل را پیچیده‌تر کند. از همین رو، سخنان فضائلی را باید در امتداد روندی چند دهه‌ای دید؛ روندی که بر خوداتکایی، توسعه ظرفیت‌های بومی و تقویت مؤلفه‌های مختلف قدرت دفاعی استوار بوده است. تجربه دو جنگ اخیر نیز بخشی از ثمرات این روند را در میدان آشکار کرد.
بازدارندگی بدون توقف
آنچه از مجموع اظهارات فضائلی و ایزدی به دست می‌آید، صرفاً یک هشدار نظامی نیست بلکه تصویری از روندی مستمر در حوزه دفاعی کشور است. فضائلی از دستور رهبر انقلاب برای آمادگی در برابر همه سناریوها سخن می‌گوید و ایزدی از فناوری‌هایی سخن می‌گوید که بخشی از آنها در میدان استفاده شده و بخش دیگری در آینده مورد بهره‌برداری قرار خواهد گرفت. اولی بر گستره سناریو‌های تهدید تأکید دارد و دومی بر استمرار توسعه ظرفیت‌های مقابله با تهدیدها. در چنین چارچوبی، آمادگی دفاعی ایران را نمی‌توان صرفاً واکنشی به یک بحران مقطعی دانست. سخن بر سر حفظ ظرفیتی است که بتواند در برابر تغییر شرایط و اشکال متفاوت تهدید، امکان واکنش را حفظ کند. این همان نقطه‌ای است که میان قدرت نظامی، دیپلماسی و امنیت ملی پیوند برقرار می‌شود. دیپلماسی می‌تواند برای جلوگیری از جنگ و مدیریت بحران به کار گرفته شود، اما قدرت دفاعی نیز تضمین می‌کند که امنیت کشور صرفاً به محاسبات و تصمیم طرف مقابل وابسته نباشد. مجموع این مواضع را می‌توان در یک گزاره خلاصه کرد: جمهوری اسلامی ایران آغازگر جنگ نیست، اما برای دفاع در برابر هرگونه تعرض به حاکمیت ملی و تمامیت ارضی خود آماده است.
تجربه دو جنگ اخیر بخشی از توان دفاعی و تهاجمی ایران را آشکار کرد؛ اما به گفته مسئولان نظامی، همه ظرفیت‌ها به میدان نیامده است. اکنون نیز اظهارات فضائلی درباره صدور دستور برای تمامی سناریوها و سخنان ایزدی درباره وجود فناوری‌هایی که بخشی از آنها در آینده مورد استفاده قرار خواهد گرفت، نشان می‌دهد که فرآیند ارتقای آمادگی دفاعی همچنان ادامه دارد.
نمای نزدیک
سپاه: دوران تهدید بی‌هزینه به پایان رسیده‌است
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در بیانیه‌ای به مناسبت دومین سالگرد عملیات وعده صادق ۲ تأکید کرد: «وعده صادق ۲» نه‌تنها مجازاتی سخت برای پاسخ به تجاوزات و جنایات دشمن در سکوت مرگبار مجامع جهانی، بلکه پیامی روشن به دشمنان ملت رشید و عظیم‌الشأن ایران به ویژه رژیم پلید و گرگ‌صفت صهیونیستی بود که: «دوران تهدید بی‌هزینه به پایان رسیده است و هر تعرضی پاسخی پشیمان‌کننده و دردناک در پی خواهد داشت».
به گزارش سپاه نیوز، در بخشی از این بیانیه آمده‌است: «وعده صادق ۲» نه تنها مجازاتی سخت برای پاسخ به تجاوزات و جنایات دشمن در سکوت مرگبار مجامع جهانی، بلکه پیامی روشن به دشمنان ملت رشید و عظیم‌الشأن ایران به ویژه رژیم پلید و گرگ‌صفت صهیونیستی بود که: «دوران تهدید بی‌هزینه به پایان رسیده است و هر تعرضی پاسخی پشیمان‌کننده و دردناک در پی خواهد داشت».
در ادامه بیانیه سپاه تصریح شده‌است: این عملیات راهبردی با هدایت و تدبیر سپهبد پاسدار شهید محمد باقری «نماد عقلانیت نظامی و طراح موازنه بازدارندگی»، فرماندهی شجاعانه و الهام‌بخش سپهبد پاسدار شهید حسین سلامی «علمدار میدان و پرچمدار اقتدار انقلاب و گفتمان مقاومت» و «نبوغ فنی و اقتدار تهاجمی» سردار سرافراز سرلشکر پاسدار شهید امیرعلی حاجی‌زاده و «درایت عملیاتی و روحیه جهادی» سردار رشید سرلشکر پاسدار شهید محمود باقری، قدرت موشکی ایران را با شگفتی‌هایش به رخ دشمن صهیونی و حامیان آن به ویژه حاکمان تبهکار کاخ سفید کشید.
در پایان به ملت شریف، قهرمان و تاریخ‌ساز ایران و ملت‌های یاری‌بخش جبهه مقاومت در منطقه اطمینان می‌دهیم سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در سایه تمسک به میراث فکری و عملی امامین کبیر و شهید انقلاب و تبعیت از رهنمود‌های حکیمانه رهبر عظیم‌الشأن انقلاب اسلامی و فرماندهی کل قوا حضرت آیت‌الله امام سید مجتبی حسینی خامنه‌ای (مد ظله العالی)، در بلندای صلابت و قاطعیت و اشراف اطلاعاتی بر دارایی‌ها و مناطق آلوده به حضور دشمن امریکایی صهیونی، دست بر ماشه، آماده پاسخگویی قاطع، فوری، دردآور، پشیمان‌کننده و مرگبارتر از عملیات وعده صادق ۲ به هرگونه تهدید، تجاوز، تعرض یا خطای محاسباتی احتمالی اردوگاه شیطان بزرگ و پیاده‌نظام‌های حقیر منطقه‌ای آنان است.
