نویسنده: نیره ساری
سازمان محيط زيست در طول چهار سال اخير فعاليت دولت يازدهم، آبستن رويدادها و چالشهاي تأملبرانگيزي بود و حتي در شرايط فعلي كه به روزهاي پاياني فعاليت دولت يازدهم نزديك ميشويم، همچنان توسل به خلاف واقعگويي با هدف تلاش براي تطهير اهمالكاريها، جاي شفافيت و صداقت را گرفته است.
اگرچه هواي كلانشهر تهران حداقل به بركت روزهاي تعطيل از آلودگي كمتري برخوردار بود اما همزمان با ثبتنام انتخابات دوازدهمين دوره رياست جمهوري، بعد از گذشت 21 روز از شروع سال جديد، آلودگي بر تهران سايه افكند و هواي شهر ناسالم شد و يكبار ديگر نگاهها به سمت مديريت معصومه ابتكار، رئيس سازمان محيط زيست چرخيد. معضل مهمي كه براي رفع آن، در ابتداي فعاليت دولت به پيش كشاندن بحث بنزينهاي آلوده پتروشيمي خلاصه شد، به اسم نگراني محيط زيستي اگر چه توليد بنزين پتروشيمي را به تعطيلي كشاند و واردات اين محصول را شاهد بوديم اما در نهايت آنچه به جا ماند، منافع اقتصادي حاصل از واردات بنزين بود.
البته بعد از اين هم، راهحل عملي براي برطرف كردن آلودگي هوا ارائه نشد و اغلب طرحهاي اين سازمان براي رسيدگي به معضل آلودگي هوا، كه گاهي به درجه بحران ميرسد، همواره اقدامات سطحي و مقطعي مانند تعطيلي مدارس بود؛ از اين هم بگذريم كه گاهي اوقات داعش مسئول آلودگي زيست محيطي ايران اعلام ميشد !
معضل آلودگي هوا به روزهاي تعطيل هم رسيد
اينچنين است كه اكنون عدم كار كارشناسي در حوزه محيط زيست در سالهاي تصدي ابتكار بر اين مسند كار را به جايي رساند كه مردم حتي از استنشاق هواي پاك در روز تعطيلي پايتخت هم بازماندند. اما خداحافظي با هواي سالم و پاك در كلانشهرها تنها بخش كوچكي از مشكلات عديده محيط زيستي بوده كه همواره مورد انتقاد قرار گرفته چراكه در طول سالهاي سپري شده تحت مديريت خانم ابتكار، انتقادات زيادي نسبت به نحوه مديريت وي مطرح شده است.
بروز خشكسالي، به دليل عوامل آب و هوايي و فعاليتهاي انساني، افراط در برداشت گونههاي گياهي و جانوري و خطر انقراض گونههاي منحصر به فرد، خشك شدن تالابها، مرگ تدريجي درياچه اروميه، احداث جنگل ابر، بحراني شدن وضعيت جنگلها، مراتع و زمينهاي كشاورزي، آلودگي هوا، ريزگردها، بحران آب و. . . ايران را در حلقهاي از مشكلات زيست محيطي گرفتار كرده است. اما در اين ميان حل نشدن معضل گرد و غبار در شهرهاي جنوبي كشور، بحران سيل در برخي استانها به دليل قطع بيرويه درختان، خشكسالي تالابهاي بينالمللي كشور و تخريب اراضي زيستمحيطي از جمله مهمترين و تازهترين مواردي است كه همچنان مورد نقد واقع ميشود.
تالابهايي كه مقطعي براي اعلام خبر پر ميشوند!
اين روزها بنابر شواهد و قرائن بسياري از تالابهاي كشور همچونهامون، جازموريان، هورالعظيم، شادگان و.... تا حدود زيادي دچار خشكسالي شده و آب فقط به صورت مقطعي و بر اثر بارندگي و سيلاب وارد آن ميشود اما در مقابل مسئولان سازمان محيط زيست بهدنبال ربط اين دستاورد به برنامههاي خود هستند.
ساكنان روستاهاي اطراف تالابهامون كه هنوز خانه و كاشانه خود را ترك نكردهاند از وضعيت بسيار نامناسب معيشتي و سلامتي رنج ميبرند و عمده دليل مشكلات پيش آمده را مبتني بر بيكاري و خشك شدن تالاب هامون عنوان ميكنند. به طور مثال ساكنان روستاهاي اطراف هامون گفتهاند: تاكنون هيچ يك از مسئولان سازمان حفاظت محيط زيست يا دولتيها به محل سكونت آنها كه در نزديكي تالاب خشك شده هامون قرار دارد، پا نگذاشتهاند و از درد و رنج ساكنان اين مناطق خبر ندارند.
اين در حالي است كه چند وقت پيش، پس از سخنان رئيس سازمان محيط زيست در شوراي اداري خوزستان مبني بر آبگيري 62 درصدي تالاب هورالعظيم، نماينده اهواز در مخالفت با سخنان خانم ابتكار گفته بود: كجاي تالاب ماهيگيران دارند صيد ميكنند؟! پدر من نزديك هور زندگي ميكند، كجاي هور آب دارد كه ما نميدانيم؟
شواهد و نظرات كارشناسان و مسئولان، گوياي آن است كه سازمان حفاظت محيط زيست در چهار سال دولت يازدهم به دستاوردي در حوزه تالابها دست نيافته و با خشك شدن اين تالابها، زندگي، سلامت و معيشت مردم اين مناطق با نهايت سختي و فقر همراه شده است.
تخريب اراضي زيستمحيطي از سوي دستگاههاي دولتي
همچنين تخريب اراضي زيستمحيطي از سوي دستگاههاي دولتي معضل ديگري است كه نمايندگان مجلس آن را مطرح كرده و به ساختار نظارتي سازمان حفاظت محيطزيست مرتبط ميدانند.
عضو كميسيون آب، منابع طبيعي و كشاورزي مجلس با انتقاد از تخريب و تصرف اراضي محيط زيست از سوي دستگاههاي دولتي اعلام كرده است: دولت بزرگترين مخرب محيط زيست است كه با سدسازي، جادهسازي و تغيير كاربريها اقدام به اين عمل ميكند.
وي با تأكيد بر ضرورت ساختار نظارتي سازمان حفاظت محيطزيست گفته است: تا زماني كه سازمان حفاظت محيطزيست زيرمجموعه دولت باشد، تخريبها ادامه دارد.
اين نماينده مجلس ضمن انتقاد از اين مسئله كه سازمان محيط زيست به عنوان يكي از زيرمجموعههاي دولت، موظف به نظارت بر عملكرد دولت در حوزه محيطزيست است، ميگويد: همين مسئله باعث ميشود كه اين سازمان در مقابل دولت وظايفي از جمله همكاري و برآورده كردن انتظارات وزارتخانهها را بر عهده داشته باشد.
هرچند كه دولت يازدهم خود را «دولت محيط زيست» عنوان كرده بود تا اينگونه بر طبل اهميت به معضلات محيط زيستي بكوبد اما غافل از اين بود كه حل چالشهاي زيست محيطي در سايه سياسيكاري تحققپذير نخواهد بود، چراكه سياسيكاريهاي ابتكار اولين انتقادي بوده است كه همواره به مديريت وي مطرح ميشود؛ مسئولي كه بايستي به وضعيت محيط زيست كشور رسيدگي كند، بيش از آنچه كه لازم بوده توجه خود را به مسائل حاشيهاي و بيارتباط به حوزه كاري خود جلب كرد و امروز در پايان دوره چهار ساله فعاليت دولت، با توسل به خلاف واقعگويي و رد قول و قرارهاي ابتدايي، سعي در تطهير اهمالكاريها دارد.
باسلام
