گرماي هواي پايتخت اين روزها به بالاي 40 درجه هم رسيده و همين امر سبب شده تا فضاهاي سبز و گياهان در مناطق شهري به آب بيشتر نياز داشته باشند. كاشت چمن و هر گونه گياه آبدوست در سطح شهر تهران ممنوع است. اما به نظر ميآيد چندان به اين توصيهها توجهي نميشود و كاشت چمن همچنان ادامه دارد و با توجه به كمبود آب در سفرههاي زيرزميني بايد براي اين مشكل كاري اساسي انجام شود
توسعه فضاي سبز براي حفظ منابع آبي يا مصرف منابع آب خام
بيترديد آب همواره به عنوان يكي از عناصر اصلي هستيبخش و زنده نگهدارنده موجودات مطرح بوده و خواهد بود. از طرفي فضاي سبز به عنوان يكي از مؤثرترين پديدههاي محيط زيست، پيوسته و در همه ادوار و با هر فرهنگ و آئيني مورد تأييد و تأكيد بوده است. از ژرفاي تاريخ تابه حال، آب به شدت مورد احترام انسان بوده و براي حفاظت و عدم آلايندگي آن ثواب و اجر الهي و براي آلودهسازي آن، گناه و معصيت قائل بودهاند. چگونه مصرف كردن آب و به عبارت ديگر مصرف بهينه آب يا مديريت بهرهبرداري از آب از نظر كمي و كيفي، با تأكيد بر آبياري فضاي سبز به لحاظ اقتصادي و حفظ ارزشهاي آن حائز اهميت بسيار است.
در آبياري فضاي سبز شهري، دو نوع انتظار از آب ميرود؛ تأمين مقدار آب و فشار آب و افزايش راندمان انتقال آب و آبياري و به عبارت ديگر مصرف بهينه آب. بر اين اساس مقدار آب يا نياز آب آبياري برحسب مقتضات اقليمي نظير درجه حرارت، تبخير، تعرق، باد، گونه گياهي و نوع آبياري (قطرهاي، باراني و...) محاسبه و راندمان آبرساني و آبياري متناسب با روش انتقال و نوع آبياري تعريف و تعيين ميشود.
چمن كاري مفيد يا پرهزينه
مسئوليت ايجاد، توسعه، حفظ، نگهداري و آبياري فضاي سبز شهرهاي متوسط تا بزرگ به عهده سازمان پاركها و فضاي سبز شهر به صورت زيرمجموعه شهرداري و براي شهرهاي كوچك مستقيماً به عهده شهرداري است و به همين ترتيب تأمين، استحصال، انتقال و توزيع آب فضاي سبز از اختيارات آن محسوب ميشود.
سالهاست كه شهرداري تهران دو بخشنامه به شهرداريهاي مناطق تهران ابلاغ كرده است. بر اساس اين بخشنامهها كاشت چمن و هرگونه گياه آبدوست در سطح شهر تهران ممنوع است. اما به نظر ميآيد چندان به اين بخشنامهها توجهي نميشود حتي از سوي مرجع صادركننده بخشنامه.
كاشت و نگهداري چمن مستلزم صرف هزينههاي سنگين و نياز آن به آب نيز بسيار زياد است. همين دو عامل باعث اعتراض و انتقاد كارشناسان و سازمانهاي تخصصي حوزه فضاي سبز كشور شد. اين انتقادها به ابلاغ دو بخشنامهاي ختم شد كه طي اين سالها بارها مورد بيتوجهي شهرداري مناطق قرار گرفته است.
عليمحمد مختاري، مديرعامل سازمان پاركها و فضاي سبز شهرداري تهران بيتوجهي به منع چمنكاري را چندان قبول ندارد و با بيان اينكه سالهاست در مناطق چمنكاري انجام نميشود ميگويد: چمنكاري از يكسو به علت هزينه بالايي كه دارد و از سوي ديگر به خاطر نياز آبيبالا به هيچ عنوان براي تهران مناسب نيست، بنابراين حذف میشود و كاهش كاشت چمن چندين سال است كه در دستور كار سازمان قرار گرفته است.
وي افزايد: استفاده از گياهان پوششي و گياهاني كه نياز كمتري به مصرف آب دارند از جمله درختان به ويژه درختاني از گونههاي گياهي مقاوم، سازگار و ماندگار با شرايط اقليمي شهر تهران در دستور كار قرار گرفته است. البته بهتر است اين گونهها از گونههاي بومي پايتخت باشند، چراكه گونههاي بومي امتحان خود را در سازگاري با شرايط اقليمي و آب و هوايي اين كلانشهر پس دادهاند.
مختاري يادآور ميشود: در اين دستورالعمل حتي چمنهايي كه در مساحت قابل توجهي در سالهاي گذشته كاشته شدهاند را نيز بايد با توسعه كاشت درخت، درختچه و ديگر گونههاي گياهي در داخل چمن كاري محدود كرد.
مجتمع نمايشگاهي شهر آفتاب كه ارديبهشت ماه امسال بهرهبرداري شد، يكي از مثالهاي نزديك بيتوجهي به اين بخشنامه است. بيشتر فضاهاي سبز اين نمايشگاه به چمن اختصاص داشت.
بر اساس اين گزارش بايد در نظر داشت كه توجه شهرداري به منابع آب خام و چگونگي مصرف اين مايع حياتي نميتواند به توسعه فضاي سبز شهري كمك شاياني كند. روند خشك شدن و از بين رفتن برخي گونههاي درختي همچون چنارها در پايتخت چندين سال است كه آغاز شده و يكي از عوامل اصلي آن از بين رفتن سفرههاي جاري آب در مسيرهاي كاشت اين درختان است كه يا به دليل ساختوسازها يا به دليل احداث و توسعه شبكه فاضلاب شهري كه آبهاي سطحي را جمعآوري ميكند، صورت گرفته است. بر اين اساس شهرداري به عنوان متولي فضاهاي سبز بايد در زمينه مصرف بهينه آب در شهر تهران كه در حال گسترش عمودي است و هر روز بر ميزان سازههاي شهري و جمعيت آن افزود ميشود، چاره اساسي بينديشد.
استفاده از گونههاي مقاوم، بهرهگيري از آبهاي سطحي براي آبياري فضاهاي سبز، توجه به اقليم محلهاي براي كاشت درختان و توسعه فضاي سبز و پرهيز از تخريب باغات به هر دليل ميتواند گام مؤثري باشد هم براي حفظ منابع آب خام و هم فراهم كردن زمينه توسعه هرچه بيشتر فضاي سبز.
از سوي ديگر لازم است تا شهرداري براي جلوگيري از مصرف آب شرب كه با قيمت بسيار بالا تصفيه و توليد ميشود در يك اقدام جهادي نسبت به آبياري باغچه جلوي منازل و حتي باغچههاي داخل مجتمعهاي بزرگ آپارتماني اقدام كند تا شهروندان از آب شرب براي آبياري اين فضاهاي سبز استفاده نكنند.
آنچه لازم است تا بدان توجه ويژهاي صورت گيرد درست مصرف كردن آب به خصوص آب خام در سطح شهر تهران است كه اقدامات خوبي از سوي شهرداري در اين زمينه آغاز شده است اما لازم است اهتمام بيشتري نسبت به اين موضوع در همه محلات شهر صورت بگيرد تا از هدررفت آب جلوگيري به عمل آيد.
