طي روزهاي اخير بانك جهاني گزارشي از نرخ رشد جمعيتي كشورهاي دنيا منتشر كرده كه وقتي به ايران ميرسد، نشان ميدهد در سال ۱۳۳۲ نرخ رشد جمعيت در اين كشور حدود ۷ درصد بوده و در سال ۱۳۹۲ به عدد 1/5 كاهش پيدا كرده است. اين آمار علاوه بر بانك جهاني، بر اساس گزارشهاي داخلي نيز مورد تأييد است.
كاهش نرخ رشد جمعيت حقيقتي است كه در هياهوهاي اقتصادي كشور گم شده و با اينكه هر از گاهي به آن پرداخته ميشود اما كاملاً مشخص است هيچ برنامه و ارادهاي براي جلوگيري از اين روند وجود ندارد؛ مسئلهاي كه ايران را به سمت سالخوردگي جمعيت پيش ميبرد و نميتوان براي آن روزهاي خوشي را متصور بود.
تا همين شش سال پيش وروديهاي دانشگاه ايران حدوداً 1/5 ميليون نفر بود اما الان ۸۷۰ هزار نفر در كنكور شركت ميكنند.
اين اتفاق در شرايطي به وقوع ميپيوندند كه كارشناسان معتقدند اگر قيد افزايش جمعيت را بزنيم و بخواهيم همين جمعيت فعلي و در همين عدد موجود باقي بماند، بايد نرخ رشد جمعيت 2/1 باشد؛ عددي كه طي سالها پايين آمده و به نقطه بحراني رسيده است. بر اساس گزارشهاي يك سازمان مردمنهاد، نرخ رشد جمعيت در سال ۱۳۷۲ به عدد مطلوب رسيده بود ولي كاهش جمعيت همچنان ادامه پيدا ميكرد.
هرچند مسئله جمعيت را بايد با توجه به شرايط گوناگون كه به كيفيت زندگي مردم مربوط است، بررسي كرد اما وقتي سياستهاي ابلاغي رهبر معظم انقلاب در اين زمينه را مورد بررسي قرار ميدهيم متوجه ميشويم كه نكات مهمي در اين سياستها وجود دارد؛ نكاتي كه بخشي از آن مربوط به سياست افزايش جمعيت و ۱۳ بند آن متوجه كيفيت، سلامت، سالخوردگي، تحكيم خانواده، محيط زيست، جذب مهاجران ايراني خارج از كشور و امثال آن است.
اما مسئله مهم در اين زمينه اين است كه علاوه بر اجراي سياستها، بايد به موفقيت سياستها نيز نظر داشت. اين موفقيت مستلزم شناخت درست نسبت به تحولات جمعيتي است. همچنين بايد نسبت به شرايط موجود و اهدافي كه قرار است به آنها دست يافت نيز واقع بين بود.
از طرف ديگر با قبول اين اصل كه در حال حاضر جمعيت جوان و مولد كشور رو به كاهش است نميتوان نشست و دست روي دست گذاشت، بلكه بايد براي جمعيت پيري كه در آينده نزديك وارد جامعه خواهند شد، نيز فكري كرد.
با اين تفاسير و با توجه به اينكه طي پنج دهه گذشته در كل دنيا از انفجار مواليد صحبت ميشد و حتي كتابهايي تحت عنوان بمب جمعيتي به رشته تحرير درآمد و حتي آينده دنيا را در اثر افزايش جمعيت در مخاطره ميديدند اما حالا در كشورهاي غربي رويكرد ۱۸۰ درجه تغيير كرده است و فضاسازيها كاملاً به سمت افزايش جمعيت پيش ميرود. در حال حاضر در كشورهاي غربي كه با كاهش باروري روبهرو هستند، مسئلهاي با عنوان زمستان جمعيتي مطرح ميشود و جالب اينكه ايران را به عنوان يكي از كشورهايي كه با كاهش باروري روبهرو است، مثال ميزنند.
به هرحال و به استناد گزارش سازمان ثبت احوال كشور، در سال 93 يك ميليون و ۲۷۰ هزار تولد در كل كشور به ثبت رسيد. اين رشد مواليد كه نرخ 2/3 را نشان ميداد ميتوانست روند قابل توجهي باشد. البته بر اساس همين گزارش از سال ۹۱ بارقه اميدي در ميزان رشد نرخ جمعيت ايجاد شده بود كه اميد ميرفت كاهش باروري در سالهاي گذشته را جبران كند، اما در سال ۹۴ دوباره رشد مواليد كاهش يافت. كاهشي كه اگر براي جلوگيري از آن برنامهاي ارائه نشود، حداقل بايد براي ساماندهي و حمايت از سالمندان در سالهاي آتي كاري كرد.
