چند سالي ميشود كه اردوهاي راهيان نور تنها مختص كاروانهاي اعزامي از سوي نهادهاي رسمي يا دولتي نيست. حالا ديگر بسياري از مردم كشورمان راههاي منتهي به مناطق عملياتي خصوصاً جنوب را به خوبي ياد گرفتهاند و با توجه به امكانات اقامتي و رفاهي كه در اين مناطق فراهم شدهاست، سفري امن و ارزان را براي خود و خانوادههايشان مهيا ميسازند. اين مسئله داراي نكات مثبت و منفي است كه با توجه به اتمام دور نوروزي راهيان نور كه پيك كاري اين اردوها نيز به شمار ميرود، نگاهي كوتاه به «سفر شخصيها» به راهيان نور مياندازيم.
***
اينجا شلمچه است. نقطه عطف راهيان نور و به حتم معروفترين مكان زيارتي اين سفرها كه تقريباً تمامي بازديدكنندگان مناطق عملياتي دفاع مقدس به خوبي با آن آشنايي دارند. پيش از ورود به دالاني كه در مركز ماكت دژ نوني شكل تعبيه شده و با پرچمهاي سرخ تزئين شده است، ترمينال اتوبوسكاروانهاي اعزامي قرار دارد. در ايام نوروز و چند روزي قبل از آن (تقريباً از 20 اسفند ماه به بعد) آن قدر اتوبوس در اينجا جمع ميشود كه يكي از مشكلات زائران پيدا كردن وسيله نقليهشان از ميان انبوه وسائل نقليه موجود است. اما كمي آن طرفتر از اتوبوسها، اتومبيلهاي شخصي به تعداد قابل توجهي به چشم ميخورند.
در نگاه اول، وجه تمايز مسافراني كه از اتوبوس نهادهاي رسمي پياده ميشوند با مسافران اتومبيلهاي شخصي، نوع پوشش آنهاست. بد يا خوب، كاري با آن نداريم. نكته ملموس تنوع در پوشش شخصيها است كه به وضوح ديده ميشود. اين طرف، مسافران خانم كاروانهاي رسمي، غالباً با پوشش چادر هستند. يكدست مشكي كه در پهنه دشت شلمچه جلوه خاصي مييابند، اما شخصيها حتيالامكان از تنوع بيشتري برخوردار هستند.
«آنها نيز با اعتقاد آمدهاند و گرما و گرد و خاك اينجا را به جان خريدهاند تا ذرهاي از حماسهآفريني رزمندگان را به نظاره بنشينند، وگرنه اين دشت بيآب و علف كه ديدن ندارد.» اينها بخشي از سخنان حاجابراهيم نعمتي 65 ساله و اعزامي از كاروان خراسان رضوي است كه به نظرش سفر شخصي مردم كشورمان به مناطق عملياتي دفاع مقدس محاسن بسياري دارد و باعث جذب سليقههاي مختلف بهآرمانهاي شهدا و امام ميشود. اما در كنار نعمتي، خانم معصومه حبيبي 54 ساله قرار دارد كه به نظر او بايد همان تذكرات و تأكيدات فرهنگي كه در كاروانهاي رسمي به زائران گفته ميشود، به مسافران شخصي نيز گفته شود تا برخي از آنها حجاب خود را در اين مكان مقدس بيشتر رعايت كنند.
حبيبي ميگويد: وقتي به زيارت مكانهاي مقدسي چون حرم امام رضا(ع) يا حرم حضرت معصومه(ع) ميرويم، خانمهايي كه چادر ندارند در ورودي حرم به آنها چادر داده ميشود تا داخل حريم اهل بيت(ع) همه با حجاب برتر يعني چادر حضور پيدا كنند، به نظر من در يادمانهاي عملياتي دفاع مقدس هم بايد همين مورد لحاظ شود. يعني با تذكر لساني به اين عزيزان بگوييم كه اينجا هم مكان زيارتي مقدس است و لااقل اينجا كمي بيشتر مراعات كنند. در كاروانهاي رسمي معمول زائر با هر سليقهاي رعايت جمع و جو را ميكند، اما غالباً اين مسافران شخصي هستند كه كمتر به اين نكات توجه ميكنند.
در گفت و گو با چند تن ديگر از زائران متوجه ميشويم كه اغلب آنها طرز فكر خانم حبيبي را بيشتر ميپسندند، اما اين واهمه را دارند كه حتي تذكر لساني باعث رنجش خاطر اين مسافران شود و از حضور در چنين مكانهايي زده شوند. به قول مهرداد سليمي زائر 34 ساله: «ما براي وصل كردن آمديم». اين دانشجوي ارشد رشته تاريخ ميگويد: به نظر من همين كه سليقهها و آدمهاي مختلف را در اينجا ميبينيم، به بركت خون شهداست وگرنه چرا بايد يك خانم يا آقا با ظاهر خاص به اين بيابان بيايد. جاذبه شهدا آنها را به اينجا كشانده و ما بايد از اين موضوع خوشحال باشيم. درست است كه بهتر بود رعايت اين مكان مقدس را بيشتر ميكردند، اما به شخصه همين كه ميبينم يك دختر خانم دهه هفتادي يا حتي دهه هشتادي كه چيزي از جنگ نديده و نميداند به اينجا ميآيد، اميدوار ميشوم كه در آينده جاذبه خون شهدا، او را از دوستداران ولايت و نظام اسلامي قرار دهد.
بحث در خصوص حضور يا عدم حضور مسافران شخصي كه قاعدتاً سليقههاي متنوعتري نسبت به كاروانهاي اعزامي رسمي در خود جاي دادهاند، نظرات مختلف را در پي دارد. آنچه مسلم است، اكنون توجه به شهدا و دفاع مقدس، مرزبنديهاي رايج در جامعه را برهم زده و طرز فكرهاي مختلف حتيالمقدور به خون شهدايي كه باعث حفظ كشور و عزت و افتخار آن شدهاند، ارزش و احترام خاصي داده است.
روي تابلويي نوشته است: خواهرم خون سرخم را به سياهي چادرت بخشيدم و كمي آن طرفتر دو دختر نوجوان 13 يا 14 ساله سعي دارند روسريهاي سبك خود را از دستهاي هوسباز باد جنوب رهايي بخشند. سؤال اينجاست بهتر بود آنها در خانههايشان ميماندند تا اين تضاد را رقم نزنند، يا شايد روزي همين تضادها باعث تغيير نگرششان شود؟
