هر چند هنوز براي قطع وابستگي به درآمد نفتي خيلي زود است، اما براي شروع فرآيند قطع تدريجي اين وابستگي نبايد زمان را از دست داد. تأكيدات مدام مقام معظم رهبري بر محورهاي اقتصاد دانش بنيان، سرعت بخشيدن به توليد علم و فناوري و حفظ و ارتقاي سرمايههاي موجود، بر اين مبنا استوار است.
به منظور برنامهريزي عملياتي تحقق اين اهداف يا به عبارت ديگر براي سرعت دادن به رهايي اقتصاد نفتي بايد نگاه جزءنگر را كنار گذاشت و پيشبرد كشور را به عنوان يك كل منسجم متصور شد. با تغيير و مديريت آگاهانه روشها به راحتي ميتوان به اين مهم دست يافت، حتي مصرف با فكر و برنامهريزي توليدات و محصولات و فرآوردههاي سايرين، تمريني ناخودآگاه براي توليد است؛ توليدي كه در مقياس هر فرد شايد كوچك به نظر برسد اما بر جامعه تفكري را حاكم ميكند كه زايش اقتصادي پايدار يكي از دستاوردهاي آن در كنار خودباوري، عزت نفس، حس مفيد بودن و... است. نمونه زنده و ارزنده اين تجربه، كشورهاي شرقي ژاپن و چين هستند كه هم گرفتار جنگ بودهاند و هم از جمعيت زيادي برخوردارند. بهانههاي غيرموجهي كه اغلب ما در هر دو رده مديريتي و شهروندي براي كمكاريها و بيتوجهيهاي خود ميآوريم. در حالي كه نه جمعيت ايران به اندازه چين زياد است و نه جنگ هشت ساله ما به اندازه جنگ جهاني ويرانگر بوده است.
از سوي ديگر بايد دست زدن به اقدامات همزمان و شبكهاي را نيز تمرين كنيم. يكي از شاخههاي شبكهاي كه اهداف فناورانه منتهي به توسعه اقتصادي را در پي دارد تبيين اهميت بازار داخل و گردش مالي آن براي مردم است. همزمان مديران نيز بايد بازار را بشناسند و صنايع و فناوريهاي مؤثر در گردش مالي بازارها در سطوح مختلف را شناسايي كنند، به طوري كه براي بازارها در هر سطح برنامه منحصر به فردي داشته باشند. در اين صورت ميتوانيم منابع را هدفمند تخصيص دهيم و بدانيم از هر اختصاص بودجه و اعتباري چه انتظار و برداشتي خواهيم داشت. تسخير بازارها يا سهمخواهي از آنها را طبقهبندي كنيم و بازارهاي تضمين شده منطقه را ناديده نگيريم.
در عين حال خودرو را از پيشاني و شناسنامه صنعت كشور برداريم، چون عدم توفيق آن بهرغم حمايتهاي كلان دولتي، ذوق سرمايهگذار ريز و درشت خصوصي را كور ميكند و خسارت كنار كشيدن بخش خصوصي به بازارهاي داخلي تحميل ميشود.
از طرف ديگر سرمايههاي سرگردان را به سمت فناوريهايي هدايت كنيم كه برآورد سوددهي آنها با واقعيتهاي جامعه تطابق دارد و زمينه توسعه آنها موجود است. سپس اين سرمايهها را بيمه و ضرردهيهاي احتمالي را پيشبيني و ريشهيابي كنيم.
همچنين ورودي متفاوت را به بازار مسكن تجربه كنيم. در حال حاضر بخش قابلتوجهي از سرمايهها و نقدينگيها در حوزه طلا و مسكن متمركز است كه ميتواند به خدمت توسعه فناوري در بيايد. در اين مسير بايد ديد چطور ميتوان عرصههاي فناوري و صادرات را به فضايي امن و مورد اعتماد و جايگزين ملك براي مردم معرفي كرد، به طوري كه ملك از يك كالاي سرمايهاي به يك كالاي مصرفي تبديل شود يا لااقل بعد سرمايهاي آن را محدود كنيم. به نظر ميرسد خرد كردن قوارههاي ملكي كه يكي از راههاي آن آپارتمانسازي و بلندمرتبهسازي بود با اين هدف دنبال شد اما بياييد بپذيريم اكنون زمان تغيير سياستهاي دهههاي 60 و 70 در اين حوزه است و بايد با تطهير برخي برنامهها، سرمايهداري تك بعدي منجر به فئوداليسم را متوقف كنيم و با خوشبيني و غفلت نظارهگر رشد نوع جديدي از اشرافيت مصرفي و ضدتوليد نباشيم. در عين حال زمين تشنه و آماده باروري فناوري دانشبنيان را با سرمايههايي كه در گنجهها و كمدها و قفسههاي حقيقيها و حقوقيها خاك ميخورند، آبياري كنيم.
