معماي سقوط هواپيماي روسي

روز شنبه 9 آبان(31 اكتبر) يك فروند هواپيماي ايرباس‌ اي 321 شركت هواپيمايي «متروجت» (كاگاليماويا) روسيه با 217 مسافر و 7 خدمه در منطقه العريش صحراي سينا سقوط كرد. اين هواپيما از شهر شرم الشيخ به سوي سن پيترزبورگ در حال حركت بود. در تحقيقات اوليه مشخص شد كه هواپيماي ايرباس 23 دقيقه پس از پرواز از شرم الشيخ در هوا متلاشي شد و قطعات لاشه هواپيما در محدوده‌اي به وسعت 20 كيلومتر مربع پراكنده شده است. هواپيماي روسي پيش از سقوط در ارتفاع 31 هزار پايي (9400 متري) در حال پرواز بوده است. پس از اين حادثه گمانه‌زني‌هاي مختلفي در باره علت سقوط اين هواپيما صورت گرفته است كه به طور كلي به دو دسته قابل تقسيم هستند؛ دسته اول كه به ويژه بلافاصله پس از سقوط اين هواپيما مطرح شد، به مسئله وجود نقص فني در هواپيما اشاره و سقوط آن را ناشي از عملكرد نادرست هواپيما تلقي كرده‌اند. به ويژه مصري‌ها كه هر گونه سناريوي سرنگوني اين هواپيما را بر خلاف منافع خود به ويژه در زمينه گردشگري مي‌دانند، تلاش كردند تا اين سناريو را پر رنگ جلوه دهند. در حال حاضر بيش از 3ميليون گردشگر روس به شرم الشيخ مي‌روند و وجود ناامني در اين منطقه بر شمار اين گردشگران تاثير منفي خواهد نهاد. اين براي مصر كه منبع اصلي درآمد آن گردشگري است و اوضاع اقتصادي نامناسبي نيز دارد، تبعات بسيار بدي خواهد داشت. مقامات رسمي روسيه نيز در ابتدا بر وجود نقص فني در هواپيما تأكيد كردند. دليل اين رويكرد روس‌ها نيز روشن است، زيرا هر گونه قبول سرنگوني اين هواپيما به ويژه از سوي گروه تروريستي داعش به‌منزله ضربه‌اي جدي براي موقعيت كنوني روسيه در خاورميانه و از سوي ديگر به‌منزله تحقق وعده داعش در باره وارد كردن ضربه‌اي سخت بر مسكو به تلافي عمليات نظامي آن در سوريه است. اما مقامات شركت هواپيمايي روسي شديدا با اين ادعا مخالفت و تأكيد كرده‌اند كه عامل سقوط هواپيماي ايرباس روسيه فقط مي‌تواند يك عامل خارجي بوده باشد. شركت متروجت امكان بروز نقص فني و هرگونه خطاي انساني را دراين حادثه رد كرده است. به همين جهت سناريوي دوم در باره سقوط اين هواپيما كه بر نقش عامل خارجي در اين حادثه تأكيد مي‌كند، پر رنگ‌تر شده است. به ويژه اينكه گروهك تروريستي «ولايت سيناء» وابسته به گروه داعش در بيانيه‎اي مدعي شد كه هواپيماي مسافربري روسيه را هدف قرار داده است. در اين بيانيه تصريح شده بود كه هواپيماي مسافربري روسيه در واكنش به حمله جنگنده‌هاي روسيه به مواضع داعش در سوريه منهدم شده است. اگر سناريوي دوم را بيشتر محتمل بدانيم پرسشي كه مطرح مي‌شود چگونگي سرنگوني اين هواپيما است. در اين باره دو فرض كلي وجود دارد؛ فرض اول سرنگوني ايرباس با انفجار بمب در داخل هواپيما به ويژه در ناحيه دم آن است. دراين زمينه شواهدي وجود دارد، از جمله اينكه كارشناساني كه مسئول بررسي حادثه هواپيماي سقوط كرده روسيه در مصر هستند اعلام كردند كه در بررسي بقاياي اين هواپيما به عناصر و قطعاتي دست يافته‌اند كه بخشي از بدنه و ساختار هواپيما نيستند. برخي مسئولان امريكايي نيزاعلام كردند كه بر اساس تجزيه و تحليل‌هاي اطلاعاتي، احتمال وجود عوامل ديگري براي سقوط هواپيماي مسافربري روسيه در شبه جزيره سينا از جمله انفجار بمب بيشتر است. يك ماهواره امريكايي در زمان وقوع اين حادثه يك تشعشع داغ و با حرارت بالا را در منطقه ثبت كرده است. تحليلگران اطلاعاتي امريكا بر اين باورند كه اين تشعشع احتمالا انفجار يك بمب يا انفجار مخزن سوخت پس از منفجر شدن يك وسيله انفجاري بوده است. همين مسئله باعث شده تا در دوماي روسيه پيش نويس قانوني در خصوص دادن مجوز به ناظران روسي براي بازرسي هواپيماها در خارج ازاين كشور، ارائه شود. اگر پيش نويس اين قانون تصويب شود، سرويس‌هاي امنيتي روسيه اجازه خواهند داشت كه مستقيما در روند حفاظت از هواپيماها حضور داشته باشد. فرض دوم، سرنگوني هواپيما از طريق اصابت موشك زمين به هوا توسط گروه داعش است. اين فرض با توجه به شواهدكنوني بيشتر احتمال وقوع دارد. كما اينكه گروه ولايت سينا سندي درباره چگونگي سرنگوني هواپيماي مسافربري روسي با سامانه موشكي ضد هوايي روسي اس - 125 منتشر كرده است.  ادعاي داعش نشان مي‌دهد كه اين گروه تروريستي به مقادير قابل توجهي از زرادخانه معمر قذافي، ديكتاتور سابق ليبي در مجاورت با مصر را در اختيار گرفته است، زرادخانه‌اي كه انواع موشك‌هاي پيشرفته سام و سلاح‌هاي ديگر روسي را داشته است. سامانه موشكي اس - 125 كه در غرب با نام سام- 3 شناخته مي‌شود، در اوايل دهه 1960 ميلادي ساخته شده وانواع مختلف آن توسط كشورهاي مختلف از جمله ليبي خريداري شده بود. اين سامانه موشكي قادر به هدف قرار دادن اهدافي تا ارتفاع  59‌هزار پايي و تا فاصله 35 كيلومتري است. بدين ترتيب بايد گفت كه اگر گروه ولايت سينا وابسته به داعش به اين سامانه موشكي دست‌يافته باشد، كاملاً امكان دارد كه هواپيماي روسي را به‌راحتي و با شناسايي قبلي براي انتقام از دولت روسيه سرنگون كرده باشد. هر چند امريكايي‌ها ادعا كرده‌اند كه ماهواره جاسوسي آنها كه قادر به شناسايي گرماي ناشي از شليك هرگونه موشكي از روي زمين است، هيچ نشانه‌اي از اين مسئله در سقوط هواپيماي روسي ثبت نكرده است.