
روز گذشته خبري از قول معاون مركز پيشبيني آب و هواي امريكا روي شبكهها قرار گرفت مبني بر اينكه «ال نينو»، قدرتمندترين چرخه آب و هوايي 65 سال گذشته، تأثيرات عظيمي بر آب و هوا در سراسر جهان خواهد داشت كه به موجب آن خاورميانه و از جمله ايران زمستان سختي خواهد داشت. در مقابل، مديركل پيشبيني و هشدارسريع سازمان هواشناسي ايران معتقد است فصل پاييز و ماههاي ابتدايي زمستان نه تنها سردتر نخواهد بود، بلكه دماي هوا، گرمتر از حد نرمال پيشبيني شده است.
در گذشتههاي نه چندان دور، پدربزرگها بر اساس تجربياتشان ميتوانستند تا حدود زيادي آب و هواي آينده و به خصوص زمستانها را كه نياز به سوخت و آذوقه داشت، پيش بيني كنند. آنها وضع بهار و تابستان را مورد ارزيابي قرار ميدادند و از پاييز و زمستان و ميزان سرما و بارشهايش ميگفتند و جالب اينكه در اكثر مواقع هم درست از آب در ميآمد.
امسال نيز برخي بزرگان از زمستاني سرد سخن ميگويند و يكي از دلايل آنها اين است «تابستاني كه گرمايش پوست بكند، زمستانش هم ميسوزاند!» اما در مقابل اين نوع پيش بينيها سازمان عريض و طويلي بهنام «هواشناسي» هم وجود دارد كه با نوع پيشبينيهايش طي ماههاي اخير، موجب رقم خوردن وقايع و حوادثي شد كه بعضاً ناگوار هم بودند.
حال در شرايطي سازمان هواشناسي ايران در مقابل پيشبيني پدربزرگان از گرم شدن زمستان خبر ميدهد كه اكثر سازمانهاي هواشناسي، زمستان سختي را براي اكثر كشورها و به خصوص خاورميانه و ايران اعلام كردهاند.
فصل سرما بسيار دشوار استروز گذشته اداره ملي اقيانوسشناسي و هواشناسي امريكا گزارش داد «النينو» در حال شكلگيري در قويترين حالت خود از سال 1950 ميلادي يعني زمان پيدايش آن تاكنون است. اين پديده طبيعي هر دو تا هفت سال يك بار رخ ميدهد و تا شش الي 18 ماه ادامه دارد.
مايك هالپرت، معاون مركز پيش بيني آب و هواي امريكا در اين رابطه گفت: «نمودارهاي دمايي حاكي از آن است كه در فصل سرما شاهد جريانهاي برفي خواهيم بود. با اين حال، فركانس، تعداد و شدت اين سوانح طبيعي را نميتوان در زمانبندي فصلي تعيين كرد.»
در همين رابطه «عمر بادور»، دانشمند سازمان WMO نيز معتقد است: «در حالي كه پيشبيني دقيق ناپداريها و ناهنجاريهاي آب و هوايي پيش از فرا رسيدن فصل سرما بسيار دشوار است، آب و هواي غيرمعمول زمستان پيش رو در كشورهاي خاورميانه تعجبآور نخواهد بود.»
در همين راستا و طبق آخرين گزارش سازمان جهاني پيشبيني آب و هوا وابسته به سازمان ملل متحد، اختلاف دو درجهاي در دماي سطح دريا در آبهاي اقيانوس هند و اقيانوس آرام نسبت به ميزان متوسط، حوادث غيرقابل پيشبيني آب و هوايي را در سراسر خاورميانه ايجاد خواهد كرد. پديده گرم شدن سطح دريا ال نينو را جزو چهار قويترين حوادث طبيعي از سال 1950 قرار خواهد داد؛ زماني كه سيل و خشكسالي ناهنجاريهايي را در روند منظم آب و هوايي ايجاد كرد.
اكثر الگوهاي آب و هوايي بينالمللي نشان ميدهد كه قدرت پديده ال نينو سال 2016- 2015 ميلادي به احتمال زياد تا پايان سال ميلادي جاري رفته رفته تقويت خواهد شد. بر همين اساس سازمان پيشبيني آب و هوايي كشور عمان با همكاري پليس و نيروهاي امدادي وضعيت فوق العاده اعلام كرده است و اين كشور خود را براي بارندگي شديد چهار ماه آينده آماده ميكند. انتظار ميرود كه پديده ال نينو تأثير عمدهاي بر ميزان بارندگي كشورهاي منطقه خاورميانه داشته باشد.
زمستان گرمي در راه استبعد از اينكه خبر در راه بودن پديده ال نينو منتشر و از طريق شبكههاي اجتماعي به سرعت در سطح جامعه دست به دست چرخيد، وزارت نيرو نامهاي به دستگاههاي زيرمجموعهاش ارسال كرد مبني بر اعلام آمادهباش در مقابل زمستان سردي كه در راه است.
اما هنوز چند ساعتي از اين مسئله نگذشته بود كه مديركل پيشبيني و هشدارسريع سازمان هواشناسي كشور با اعلام اينكه فصل پاييز و ماههاي ابتدايي زمستان نهتنها سردتر نخواهد بود، بلكه دماي هوا، گرمتر از حد نرمال پيشبيني شده است، گفت: «بر اساس مدلهاي اقليمي، دماي زمستان امسال در ايران به طور ميانگين حدود 1 تا 5/1 درجه گرمتر از شرايط نرمال خواهد بود.»
احمد وظيفه با بيان اينكه در مورد پديدههاي بزرگمقياس «النينو» و «لانينا» و تأثير آنها در اقليم ايران به عنوان يك موضوع علمي، تحقيقات و مطالعات دانشگاهي صورت گرفته است، گفت: النينو پديده بزرگمقياسي است كه اقيانوسهاي آرام و هند را در برميگيرد و شامل تنگه «تاهيتي» در استراليا تا سواحل پرو در غرب امريكا ميشود كه نوعي شرايط دوقطبي در دو سوي اقيانوس ايجاد ميكند. بعد از اظهارنظرهاي مديركل پيشبيني و هشدارسريع سازمان هواشناسي كشور، يك مقام مسئول در وزارت نيرو با اشاره به اينكه وزارت نيرو به عنوان دستگاه متولي مديريت منابع آب كشور و همچنين تأمين برق و آب براي مشتركان به صورت آنلاين اطلاعات پيشرفتهترين ماهوارههاي جهاني را رصد ميكند تا بتواند بهموقع از سيلابهاي احتمالي جلوگيري كند و همچنين دماي هوا و پيكمصرف برق را پيشبيني كند، به ايسنا گفت: «نامه هشدارآميز وزير نيرو يك نامه داخلي و خطاب به مسئولان تأمين آب و برق بوده و جنبه رسانهاي نداشته است.»
به گفته وي، وزارت نيرو با هدف تأمين آب و برق پايدار و خدمترساني بيوقفه به مشتركان، دائماً معتبرترين و به روزترين آمارهاي جهاني را رصد ميكند و بدون شك در اين زمينه آمارهاي سازمان هواشناسي كشور نيز مورد توجه قرار دارد.
ال نينو چيست؟« النينو»، قدرتمندترين چرخه آب و هوايي 65سال گذشته، پديدهاي است كه در اقيانوس آرام شكل ميگيرد و به علت گردش امواج مياني روي تمام نقاط زمين از جمله ايران تأثير ميگذارد، البته اين تأثير غيرمستقيم است.
در طول پديده ال نينو بادها در استوا روي اقيانوس از غرب به شرق ميوزند. اين بادها در سطح آب اقيانوس جابهجا شده و آبهاي گرم سطح اقيانوس را كه به وسيله خورشيد در مناطق گرمسيري حرارت ديدهاند، به سواحل غربي شمال و جنوب قاره امريكا ميآورد. نشانه كليدي النينو، افزايش دماي غيرعادي در امتداد و هر دو طرف خط استوا در اقيانوس آرام مركزي و شرقي است. اين جريان هر چند سال يكبار با يك گرمايش عظيم و غيرمعمول همراه ميشود، به طوري كه در اين حال دماهاي سطح دريا حداقل براي چند ماه پياپي در سه تا پنج محل ساحلي بالاي حد نرمال ميرود و در پي آن دماي سطح دريا براي يك سال يا حتي بيشتر به صورت غيرعادي باقي ميماند و براي برگشت به شرايط عادي منطقه، به زمان زيادي احتياج است.
النينو اصولاً تغييراتي در موقعيت تندبادها بهوجود آورده و موجب پديد آمدن رفتارهاي آبوهوايي غيرمعمول در كره زمين ميشود. تغييرات در تند بادها كه توسط ENSO صورت ميگيرد بر آب و هوا نه تنها در شمال و جنوب قاره امريكا بلكه در نقاط دوردستي همچون آفريقا و نواحي جنوبگان تأثير ميگذارد.
به هر حال پيشبينيهاي اخير سازمان هواشناسي ايران باعث شده، نه تنها مردم بلكه وزارت نيرو نيز جانب احتياط را رعايت كنند و احتمال را بر سرد شدن هوا در زمستان بگذارند زيرا اگر اينبار هم سازمان هواشناسي خطا رفته باشد شايد جبرانش امكانپذير نباشد.