حادثه سيل و توفان اخير در تهران و استان البرز نشان داد كه مديريت بحران و اعضاي آن در كشور فقط جنبه تشريفاتي داشته و فقط ايدههاي حبابي از جلسات آن خارج ميشود و سيل و توفان هفته گذشته و مشابه آن در سال گذشته پايتخت خود بهتر گواه بر اين مدعا است كه مديريت بحران در كشور ما از جنبه عملياتي آن خارج شده و تبديل به ابزاري شده است تا مديران مربوطه دستگاههاي متولي فقط شعار بدهند. وقوع حوادث اخير نشان داد كه مسئولان دستگاههاي مختلف در سه فاز زماني قبل، حين و بعد از حادثه نه تنها نتوانستهاند كاري انجام دهند بلكه اختلافات ميان دستگاههاي متولي نيز به نوعي مشخص شد و اظهارنظر مسئولان در بخشهاي مختلف بر روي سايتهاي خبري قرار گرفت و اين پرسش بيپاسخ مانده كه اين همه مسئول كه براي سيل و توفان اخير اظهارنظر كردهاند از اعضاي شوراي شهر تهران و مسئولان شهرداري گرفته تا مسئولان ستاد مديريت بحران در ردههاي مختلف قبل از حادثه چرا ساكت بودند و براي پيشگيري و كاهش خسارتهاي جاني و مالي اقدامات عملياتي را انجام ندادهاند و حالا فقط طرح مسئله و مشكل ميكنند و راهكار ارائه ميدهند؟ و كسي هم حاضر نيست بخشي از اين چالش و مشكل را بر عهده بگيرد. هرچند در برابر جان افراد بيگناهي كه در اين حوادث جان باختند كسي خود را مسئول نميداند و همچنان توپ را به زمين ديگري مياندازند كه خود گواهي بر نبود مديريت بحران در كشور است.
هر دستگاه ساز خود را ميزند
در كشور ما حوادث كوچك چنان خسارتهاي جاني و مالي سنگيني به بار ميآورد كه ديگر مجالي براي پرداختن به حوادث بزرگ نميماند. نمونههاي آن را ميتوان در حوادث اخير سيل و توفان سال گذشته و امسال مشاهده كرد. در اين زمينه محمد حقاني عضو شوراي اسلامي شهر تهران با اشاره به اينكه در زمان بحران، ساز و كار تعريف شدهاي نداريم، گفت: هر دستگاه در زمان بحران ساز خود را ميزند.
وي ضمن اشاره به حادثه اخير در شهر تهران و بروز سيل در منطقه سنگان و سولقان، اظهار داشت: نكتهاي كه در اين زمينه بايد به آن اشاره كرد اين است كه مجموعه مديريت شهري و به ويژه پرسنل خدمات شهري در اين زمينه فعاليت گستردهاي را براي كاهش مشكلات و ارائه خدمات به آسيبديدگان داشتند.
حقاني خاطر نشان كرد: به دليل اينكه ما زيرساختهاي لازم را نداريم و نميتوانيم در برابر حوادث موفق عمل كنيم همين امر مشكلاتي را براي شهر و شهروندان به بار ميآورد. عضو شوراي اسلامي شهر تهران با اشاره به اينكه در زمان بحران، ساز و كار تعريف شدهاي نداريم، گفت: در حوادث تنها يك دستگاه مسئول نيست و بايد ساير سازمانها، دستگاهها، نهادها و ارگانها به وظايف ذاتي خود عمل كنند كه متأسفانه در برخي حوادث اتفاقاتي ميافتد كه شاهد عدم همكاري اينگونه دستگاهها هستيم. همچنين عضو شوراي اسلامي شهر تهران تصريح كرد: متأسفانه عرض و طول انهار ما در سالهاي گذشته تغيير پيدا كرده است و به تبع آن شاهد مشكلاتي به دليل اين تغييرات در شهر تهران بوده و هستيم و پوشاندن انهار در مناطق و محلات مشكلاتي را در مواقع بحران، سيل و بارندگي ايجاد ميكند كه بايد به اين نكات توجه شود.
ناهماهنگي در مديريت بحران
وقتي درك صحيحي از مديريت بحران با توجه به شرايط موجود كشور كه هميشه در بحران هستيم نداريم چگونه ميتوانيم انتظار داشته باشيم بتوان از حوادث ناگوار به سلامت عبور كرد؟ در اين زمينه اقبال شاكري رئيس كميته عمران شوراي شهر با اشاره به حوادث سيلاب اخير در تهران گفت: متأسفانه هماهنگي بين سازمان هواشناسي، مديريت بحران، اورژانس، هلال احمر، آتشنشاني و شهرداري وجود ندارد. وي با بيان اينكه هواشناسي در مديريت بحران ضعيف عمل كرده است، گفت: بدون اطلاعرساني قبلي و بدون اعلام آمادگي به ارگانها اين حوادث رخ داده است چراكه در سال گذشته نيز حوادث مشابه رخ داده است. وي با تأكيد بر اين موضوع كه در مديريت بحران نيازمند ارزيابي هستيم، گفت: نبايد جان و مال مردم در حوادث به خطر بيفتد.
عضو شوراي اسلامي شهر تهران با بيان اينكه مديريت بحران در شهر تهران ناهماهنگي سنگيني دارد گفت: اورژانس اعلام ميكند شرايط بحران را به آنها اعلام نكردهاند و از تلفنهاي مردمي به اين نتيجه رسيدهاند.
بيتدبيري سازمان مديريت بحران در زمان حوادث
احمد حكيميپور رئيس كميته ميراث فرهنگي شوراي اسلامي شهر تهران ضمن اشاره به اينكه سازمانها و دستگاهها به شهرداري به عنوان يك قلك نگاه ميكنند، گفت: بيتدبيري سازمان مديريت بحران در زمان حوادث كاملاً مشهود است.
وي با اشاره به وقوع سيل و توفان در تهران و به ويژه در مناطق سولقان و سنگان اظهار داشت: يكي از مشكلاتي كه در سالهاي گذشته بارها و بارها به آن اشاره شده عدم هماهنگي و تعامل بين دستگاههاي مسئول در بحران است. ستاد مديريت بحران بايد طبق وظايفي كه به عهده دارد به موقع وارد عمل شود و بتواند با برنامهريزي دقيق و مدون مشكلات را كاهش دهد. عضو شوراي اسلامي شهر تهران با اشاره به اينكه متأسفانه پيشبيني سازمانهاي مسئول از جمله سازمان مديريت بحران و سازمان هواشناسي در حادثه اخير درست نبوده است اضافه كرد: بر اساس پيشبيني نادرست، پيشگيري درستي نيز صورت نگرفته است و همين امر باعث وارد آمدن خسارت زيادي به شهروندان شده است و قطعاً ما در آينده نيز با چنين حوادثي روبهرو خواهيم بود و ميطلبد كه از هماينك دستگاههاي مسئول با برنامهريزي و همكاري و بدون موازيكاري برنامههايي را براي پيشگيري و كاهش حوادث در مواقع بحران داشته باشند.
با اين حال شهرداري وظايف عديدهاي را به عهده دارد و اولين مأموريت آن نظافت شهري و خدمات شهري است و اميدواريم دستگاهها و سازمانها نگاه درستي به شهرداري داشته باشند.
حادثه سيلاب به مجلس رسيد
حسين طلا نماينده مردم تهران در مجلس شوراي اسلامي با اشاره به حادثه اخير در تهران گفت: كوتاهي و عدم اعلام و اطلاعرساني سازمان هواشناسي مثل گذشته كاملاً مشهود است و اين در حالي است كه تهران در شرايط عادي هم در بحران قرار دارد.
وي با اشاره به اينكه حادثه اخير در تهران از چند جهت قابل بررسي و اهميت است، اظهار داشت: متأسفانه در سالهاي اخير و به دليل عدم مديريت بحران مشكلاتي را در تهران شاهد بودهايم. به گونهاي كه در همين حادثه اخير و سيل و توفاني كه مردم تهران را غافلگير كرد، سازمان هواشناسي بايد اطلاعرساني دقيقي را ميداشت و در اين زمينه سازمان هواشناسي كوتاهي كرده است. طلا خاطر نشان كرد: يكي ديگر از دستگاههايي كه در اين زمينه بايد پس از اطلاع از وضعيت آب و هوا، وارد صحنه ميشد شركت آب منطقهاي بوده كه در اين زمينه نيز عملكرد خوبي از سوي اين دستگاه شاهد نبودهايم. همچنين ستاد حوادث در استانداري نيز بايد در اين زمينه ورود پيدا ميكرد و اقدامات لازم را انجام ميداد كه در اين زمينه نيز شاهد عدم حضور اين ستاد در اين حادثه بودهايم و متأسفانه چند حادثه اخير در شهر تهران نشان داد كه دستگاههاي ما آمادگي لازم در برابر بحرانها را ندارند و در اين زمينه بايد اقدامات لازم و تأمين تجهيزات و آموزش در دستور كار مسئولان مربوطه قرار گيرد.
جايگاه مديريت ريسك در مديريت بحران
همچنين اكبرپور معاون آمادگي و مقابله سازمان مديريت بحران كشور با تأكيد براهميت پيشگيري از بروز مشكلات ناشي از بحران، تصريح كرد: پيشگيري هنر مديريتي است، دنياي امروز دنبال مديريت ريسك است.
وي خاطرنشان كرد: غالب سكونتگاههاي كشور در بستر رودخانهها ايجاد شده است كه اين امر سبب افزايش بروز بحران ناشي از بارندگيها و سيلابها ميشود. در اين راستا بايد برنامهريزي درستي براي پيشگيري از بحران داشته باشيم.
اكبرپور با اشاره به سه آيتمي كه مقام معظم رهبري براي مديريت بحران تعريف كردهاند، اظهاركرد: افزايش آگاهي و آموزش مردم و مسئولان در برابر بلاياي طبيعي به ويژه زلزله و بلاياي جوي، ايجاد مديريت واحد با تأييد رئيس جمهور براي آمادگي و اقدام مؤثر و فرماندهي واحد در دوران بحران و همچنين تقويت آمادگي و امكانات درساعت اوليه حوادث براي امداد و اسكان آسيبديدگان اين سه آيتم هستند كه ما موظف به اجراي آن هستيم.
ضعف اطلاعرساني در مديريت بحران
در دو حادثه سيل و توفان هفته گذشته و سال گذشته بحث چگونگي اطلاعرساني وضعيت مديريت در شيوههاي اطلاعرساني سبب شده تا بهرغم پيشبينيهاي اوليه براي وقوع حوادث بخشهاي متولي نتوانند به بهترين شكل ممكن اطلاعرساني صحيح انجام دهند. بر اين اساس ضعف در شيوه سيستمي اطلاعرساني سبب شده تا خسارتهاي جاني و مالي افزايش پيدا كند. در حقيقت ميتوان از دو حادثه مشابه توفان و سيل كه در دو فاز زماني متفاوت اتفاق افتاد نتيجه گرفت كه مديريت بحران نيازمند مديريت قوي و كارا بايد باشد تا بتواند دركمترين زمان ممكن امور اطلاعرساني و ساير اقدامات بخشها را هماهنگ كند. به واقع به دليل نگاه از بالا به پايين در بحث مديريت بحران كه بخشهاي زيرمجموعه بايد كارها را انجام دهند وظايف ذاتي دستگاهها گوشزد نشده و با كوچكترين خللي در امور فاجعه عظيمي به بار ميآيد.
متأسفانه با آنكه كشور ايران در معرض بيش از 35 نوع حادثه كوچك و بزرگ طبيعي و غيرمترقبه قرار دارد و همچنان آمار تلفات و خسارتها كاهش نمييابد نشان از آن دارد كه مديريت بحران در كشور ما بر مسير آزمون و خطا به پيش ميرود و چشمانداز و اهداف آن فقط بر روي پروندهها نقش بسته است كه كارايي لازم را نميتوان از آن گرفت. اينكه ايراد كار در افراد مسئول در اين بخشهاست و يا اينكه به صورت سيستمي مديريت بحران دچار بحران شده است را بايد با نگاه كنجكاوانه دنبال كرد و دستگاهها و بخشهاي قانونگذار نيز بايد پروسه مديريت بحران را در كشور بار ديگر معنا كنند چرا كه تاكنون مديريت بحران در كشور ما نتوانسته است پاسخگوي كمكاري و ناكارآمدي در اين حوزه باشد.
گرچه آمادگي براي بحران، جزو اصول اوليه مديريت بحران است اما متأسفانه ديده ميشود كه به وقت بروز بحرانهاي طبيعي مانند سيل و توفان پاي ستاد مديريت بحران در كشورمان نيز در گل فروميرود و عمدتاً مديران از غافلگيري در بحرانها سخن ميگويند و كمكاريهاي صورت گرفته را با اين بهانه توجيه ميكنند. اين در حالي است كه ستاد مديريت بحران بايد اصل آمادگي و عدم غافلگيري در بحران ها را همواره مدنظر قرار دهد. به هر جهت ماجراي مديريت بحران در كشورمان به مديريت اخبار خوب و بد تبديل شده است و همواره ديده ميشود كه دستگاههاي مسئول در روزهاي آفتابي خودي نشان ميدهند و همه اخبار خوب را به پاي فعاليت خود ميگذارند و در روزهاي توفاني و بحرانهاي اينچنيني خلع مسئوليت ميشوند و انگشت اتهام خود را به سمت ديگران نشانه ميروند. در واقع همه در موفقيتها و ناكاميها سهيم هستند و همين موضوع بحران اصلي مديريت بحران دركشور است.
