بنابراين استادان براي آموزش مؤثر در دانشگاهها رو به شيوههاي نوين آموزشي آوردهاند. از جمله اين روشها، ميتوان به ظرفيت بالاي خود دانشجويان بهويژه دانشجويان مدارج بالاتر براي تدريس دروس سطوح پايينتر اشاره كرد. دستيار آموزشي يكي از اين ظرفيتهاست كه در دانشگاههاي ايران به نسبت كمتر و در دانشگاههاي پيشرفته دنيا به ميزان بيشتري از آن بهره ميبرند. اين افراد با توجه به وظايف تقريباً متفاوتي كه دارند، با عناوين مختلف نامگذاري ميشوند، ولي از بارزترين آنها ميتوان دستيار آموزشي (TA)، دستيار پژوهشي (RA) يا (GSA) و همكار آموزشي (TF) را نام برد.
TA: Teaching Assistantيا دستيار آموزشي
دستيار آموزشي دانشجوي كارشناسي ارشد يا دكتراست كه با توجه به وظايف مشخص شده دانشگاه در رابطه با تدريس به استاد درس مربوطه كمك ميكند و در مقابل حقوقي را از دانشگاه دريافت ميكند. هيچ دستيار آموزشي نبايد براي تدريس كامل دروس استخدام شود.
GSA: Graduate Student Assistantيا دستيار پژوهشي
دانشجوي سطح كارشناسي ارشد يا درجه بالاتر كه در كارهاي پژوهشي و تحقيقاتي همكاري ميكند.
GSAها يا دستياران پژوهشي وظيفه تدريس، حل تمرين يا اداره آزمايشگاهها را بر عهده ندارند.
TF: Teaching Fellowيا همكار آموزشي
TF
همكار آموزشي محسوب ميشود كه از دستيار آموزشي (TA) باتجربهتر است يا تحصيلات بالاتري دارد. معمولاً اين افراد در مقطع دكترا تحصيل ميكنند. اين دسته نيز در رابطه با تدريس دروس به استاد مربوطه كمك ميكنند. همكاران آموزشي نيز معمولاً نميتوانند بهطور مستقيم به تدريس دانشجويان بپردازند؛ مگر در موارد نادر كه تجربههاي تخصصي در درس مورد نظر دارند و تحت نظارت مستقيم يك استاد ميباشند.
اين دسته از كارها در دانشگاهها به عنوان كارهاي دانشجويي محسوب ميشوند؛ از نظر مالي از سوي دانشگاه هزينهاي به آنان پرداخت ميشود و نيز دستيار آموزشي يا پژوهشي بودن سابقهاي ارزشمند و تجربياتي گرانبها را براي دانشجويان به همراه دارد و توانايي آنان را در امور تحقيقاتي و تدريس بالا ميبرد.
در دانشگاههاي مختلف دنيا وظايف و برنامههاي مختلفي در قبال اين افراد به اجرا گذاشته ميشود. برگزاري دورههاي آموزشي، اختصاص جوايز و وظايف متفاوتي كه اساتيد مربوطه بر عهده اين دانشجويان ميگذارند، از جمله برنامههايي است كه هر دانشگاه در پيش ميگيرد. در ادامه به نوع برخورد چند دانشگاه معتبر دنيا به موضوع دستياران آموزشي و پژوهشي اشاره ميكنيم.
مدال گودوين
در دانشگاه ماساچوست امريكا، هرساله به بهترين دستيار آموزشي (
TA) دانشگاه، مدالي با عنوان مدال گودوين (GoodWin) اهدا ميشود. دستيار آموزشي برتر بايد فراتر از يك دستيار آموزشي معمولي ظاهر شده باشد، به طور مؤثر وظايف خود را اجرا كرده باشد و توانسته باشد سطح انتظارات دانشجويان و اساتيد را برآورده كرده باشد. اين مدال با هدف بزرگداشت يا
Harry Manley Goodwin، اولين رئيس دانشگاه ماساچوست اهدا ميشود.
همكار آموزشي در نقش استاد
دانشگاه هاروارد مشخصاً برنامهاي را براي حضور و حمايت از همكاران آموزشي (
TF) دارد و به ميزان بالايي از ظرفيت آنان در جهت آموزش، خلاقيت و اعتماد به نفس دانشجويان بهره ميگيرد و آنان را به عنوان افرادي شاخص و ارزشمند در پيشبرد آموزش به دانشجويان به شمار ميآورد. در اين دانشگاه دانشجويان مقطع دكتري، قسمتي از برنامه دكتراي خود را به عنوان همكار آموزشي به آموزش دانشجويان و همكاري با اساتيد خود ميپردازند. اين افراد ميتوانند وظايف متفاوتي بر عهده داشته باشند كه اين اختيارات را اساتيد مربوطه مشخص ميكنند. بعضي بهعنوان مشاور دانشجويان فعاليت ميكنند، برخي در قالب يك گروه همراه با استاد سرپرست خود به تدريس ميپردازند و برخي ديگر مسئوليت حل تمرين دروس را برعهده دارند.
در دانشگاه هاروارد براي دانشجويان
TF، انواع مختلف كلاس تعريف شده است. در واقعTFها ميتوانند كلاسهاي متنوعي براي دانشجويان خود برگزار كنند مانند جلسات بحث و تبادل نظر و جلسات حل تمرين و آزمايشگاه.
از آنجايي كه مشاركت دانشجويان در كلاسهاي درس، عامل مهمي در يادگيري دروس و نيز بالا بردن اعتماد به نفس دانشجويان است، براي بعضي از دروس بسته به نظر استاد، جلسات بحث برگزار ميگردد كه ادارهكننده اين جلسات
TFها ميباشند. در اين جلسات همكار آموزشي سؤالي را بيان كرده و سپس دانشجويان به بيان نظرات خود و ديدگاههايشان ميپردازند، نظرات يكديگر را نقد ميكنند، سؤالات ديگري را مطرح ميكنند و بدينگونه در موضوعات درسي خود بينش و فهم عميقتري را بهدست ميآورند.
در جلسات حل تمرين و آزمايشگاه نيز همكار آموزشي بايد به سؤالاتي كه دانشجويان از درس مربوطه دارند پاسخ داده و با كمك خود آنان تمرينهاي درسي را حل كرده و توضيح دهد و اگر در زمينه وسايل و ابزارهاي آزمايشي سؤالات و ابهاماتي را دارند، رفع نمايد. بهطور كلي همكاران آموزشي كه اكثراً هم دانشجويان مقطع دكتري ميباشند، نقش حائز اهميتي را در اين دانشگاه ايفا ميكنند و در فواصل كوتاه توسط اساتيد خود ارزيابي ميشوند.
پروژهاي براي آموزش مؤثر
دانشگاه كلتك (
Caltech) براي بالا بردن سطح علمي و علاقه دانشجويان در يادگيري دروس مختلف و نزديك كردن ارتباط بين دانشجويان مقاطع مختلف، همكاران آموزشي، دستياران پژوهشي و اساتيد برنامهاي با نام «پروژه كلتك براي آموزش مؤثر» برگزار ميكند. اين پروژه شامل سمينارهاي آموزشي، اردوهاي علمي و جلسات بحث و تبادل نظر ميباشد. ويدئوي سمينارها و همايشهاي علمي مربوط به اين پروژه نيز بهصورت آنلاين در سايت يوتيوب در دسترس علاقهمندان قرار گرفته است.
دستياران آموزشي بينالمللي
دانشگاههاي معتبر دنيا سالانه دانشجويان غيربومي بسياري را پذيرش ميكنند، برخي از اين دانشجويان به زبان غيرانگليسي صحبت ميكنند و زبان انگليسي را بهعنوان زبان دوم خود برگزيدهاند. از طرفي اين دانشجويان نيز مانند دانشجويان انگليسي زبان ميتوانند بهعنوان دستياران آموزشي و پژوهشي شروع به كار كنند. برنامه دستياران آموزشي بينالمللي
(
International Teaching Assistant Program) برنامهاي است كه در بسياري از دانشگاهها به منظور ارزيابي سطح زبان اين دانشجويان مخصوصاً صحبت كردن آن به اجرا گذاشته ميشود. براي افراد دروسي ارائه ميشود كه به آنها ارتباط مؤثر با دانشجويان، نوع فرهنگ آنان و نيز صحبت كردن به زبان انگليسي به ميزان مورد نياز را آموزش ميدهد. پس از گذراندن اين دروس، دانشجويان از سوي اساتيد خود ارزيابي ميشوند و در صورت موفقيت ميتوانند به كار خود مشغول شوند.
دستيار آموزشي سطوح بالاتر
از سال ۲۰۰۳، نوع جديدي از همكاري دانشجويان با اساتيد تحت عنوان دستيار آموزشي سطوح بالاتر (
Higher level teaching assistant) تعريف شد و در بسياري از دانشگاه به اجرا درآمد. براي يك دستيار آموزشي سطح بالا يا به اصطلاحHTLA، ۳۳ استاندارد تعريف شد. به طور مثال چنين فردي بايد حداقل يك سال بهعنوان دستيار آموزشي فعاليت كرده باشد. به زبان انگليسي بهعنوان زبان اول يا دوم خود تسلط داشته باشد. وقت و حوصله كافي براي دانشجوياني كه پايه ضعيفتري در دروس دارند، داشته باشد. يك دستيار آموزشي سطح بالا با چنين ويژگيهايي، ميتواند يك كلاس را خود اداره كند و اختياراتي مانند تمرين، امتحان و نمره را داشته باشد.
اين برنامه ابتدا براي مدارس ابتدايي و متوسطه وضع شد ولي رفته رفته برخي از دانشگاهها مانند دانشگاه چستر (
Chester) در انگلستان نيز از آن استفاده كردند. چنين برنامهاي به دانشجويان مقطع كارشناسيارشد اين فرصت را داد كه بتوانند اختيار كامل تدريس در يك كلاس را برعهده بگيرند و تجربيات و آگاهيهاي خود را افزايش دهند.
