بازار شايعه و دروغپردازي در ايران گرم است؛ بازاري كه شبكههاي مجازي به آن رونق دادهاند و هر از گاهي مردم زودباور را با خودشان همراه و گاهي هم گمراه ميكنند. «حاج قاسم سليماني» مرد محبوب خط مقدم دفاع از ايران هم سوژه اين شايعهپردازيها شده است. اين بازار شايعه از محبوبيت سردار حاج قاسم سليماني نزد مردم سوءاستفاده كرده و پيام جعلي او را به پادشاه و وليعهدان عربستان سعودي رسانده است.
«ايراني زود share كن. پيام ژنرال سليمان به [. . . ] عرب. فوري. . خبري كه هيچكس ازش خبر نداره. قسمتي از پيام ديشب سردار ايران قاسم سليماني در پاسخ به بيحرمتي پادشاه و وليعهدان عربستان مبني بر اينكه ايرانيان را غلام عرب خواندند و از دو مأمورشان حمايت كردند.
اي [. . . . ]. . . اگر رهبرم به من دستور دهد كه با نيروهايم به عربستان بيايم بدان كه حداكثر زماني كه به تو و خاندان كثيف تو ميدهم فقط سه روز است و پس از آن خواهي ديد كه تو در جلوي ايرانيان زانو خواهي زد و غلام مردم عزيز ميهنم خواهي بود. كاري نكن كه كشورت را با خاك يكسان كنم، آن كساني كه از تو حمايت ميكنند خود ميدانند من چه كسي هستم.
من قاسم سليماني هستم. من همان فردي هستم كه به وسيله افرادم به راحتي به كاخ سفيد نفوذ كردم و نامهام را توسط ايشان روي ميز اوباما گذاشتم و بدان اگر اراده كنم شبانه در كاخت سر از تنت جدا ميكنم. اگر رهبرم دستور دهد عربستان را مانند عراق در روز اربعين ميكنم؛ همان روزي كه جوانان و مردم عزيز وطنم با كارتهاي شناسايي خود وارد كشور عراق شدند.
اي حيوان آدم نما. . . روزي خواهد رسيد كه عربستان را از وجود تو پاك خواهم كرد.»
اين متن شايعهاي است كه خيلي زود در فضاي شبكههاي مجازي دست به دست شد؛ بيآنكه كسي از خودش بپرسد كه آيا ادبيات ضعيف متن در چارچوب مكاتبه سياسي، نظامي يا حتي شخصيت سردار شجاع ايراني ميگنجد يا خير؟
اين پيام چيزي نبود جز يك شايعهپردازي پوچ كه نه منبع خبري معتبر درباره اهانت خاندان آل سعود به ايرانيان كشف شد و نه منبع انتشار اين نامه از سوي حاج قاسم سليماني كه معمولاً مردي عملگرا و قاطع است تا آنكه بخواهد به سراغ جنگ واژهها برود. نظير اين قبيل شايعهپردازيها و به دنبالش تكذيبيهها را در شبكههاي مجازي به وفور ديدهايم؛ اما نه از بار اين دروغپردازيها كاسته شد و نه جامعه به احقاق حقوق خود در دريافت اخبار موثق و معتبر تمايلي نشان داده است. همه اينها مثل قطعات جورچين به هم وصل شدهاند و همين موضوع عاملي شده براي تداوم انتشار اخباري كه حفرههاي زيادي دارند و مخاطبانشان را نادان فرض ميكنند.
بازار داغ اين شايعات در سطوح مختلف جامعه باعث شده كه حتي در ويكي پديا يا دانشنامه آزاد صفحهاي تحت عنوان «كلكبازيها و شايعهها در ايران» راهاندازي شود؛ چراكه اين هنجار فرهنگي - اجتماعي به شكلي خطرناك در حال ريشه دواندن در تار و پود جامعه است. در مواردي خاص حتي رسانهها هم در انتشار اين فرهنگ شايعهپردازي در جامعه نقش داشتهاند. از دروغ نادر كج شدن برج ميلاد گرفته تا شايعه اخير به نتيجه رسيدن مذاكرات هستهاي و تصميم ملكه انگليس براي بازپس فرستادن الماس «كوه نور» در روز سيزده بدر كه در يكي از خبرگزاريها منتشر شد و هر چند تكذيبيه آن با تأخير در همان رسانه به انتشار رسيد اما بسياري را گمراه كرد. دروغ و شايعهپردازي به اين ترتيب به شكلي خطرناك در حال گسترش در جامعه است و انتشار اخباري از اين دست هم كمكم دارد به اين پديده مذموم سر و شكلي عادي ميدهد.
شايعهپردازي هر چند مختص ايران نيست؛ اين پديده را ميتوان يكي از پديدههاي اجتماعي همه جوامع بشري دانست كه با رشد رسانههاي اجتماعي به دردسر و معضلي جديد براي جوامع مختلف تبديل شده است؛ اما در ايران ظاهراً پتانسيل بهتري براي رشد اين پديده وجود دارد. اينترنت به سرعت پيامها را منتقل ميكند و شايعات به عمد يا غير عمد ظهور پيدا ميكنند. آنها به عمد يا غير عمد دست به دست ميشوند و وقتي نوبت به توصيف شايعه ميرسد، «آتشسوزي» استعاره خوبي براي آن است. وقتي جرقه دروغ و شايعه زده شد آنها نهتنها به سرعت گسترش پيدا ميكنند بلكه به سختي قابل كنترل و جمع شدن هستند و مهمتر از هر چيزي تشخيص اينكه قرار است اين آتش به كدام سو برود و كجا را بسوزاند، سختتر است!
