امروزه با پيشرفت تكنولوژي تفريحات كودكان نسبت به تفريحات كودكان چند دهه قبل تغييرات بسيار زيادي داشته، اكثر كودكان به جاي بازي با دوستانشان مشغول بازيهاي كامپيوتري و ديدن برنامهكودك و انيميشنها هستند. پدر و مادرها نيز به خاطر مشغله كاري ترجيح ميدهند كه كودكشان مشغول ديدن كارتون باشد تا اينكه مزاحم كار آنها شود. اما اين برنامهها روي افكار كودك چه تأثيري ميگذارد؟
اگر كودكان ما ساعتها جلوي تلويزيون مينشينند و انواع آن موهومات 1500 توماني را ميبينند به تبعات آنها نيز بايد فكر كرد. سري به محتواي فرهنگي اين كارتونها بزنيم و با درنگي گاهي كنار كودكمان بنشينيم و در ديدن همراهش باشيم. آنگاه است كه شايد به عمق يك فاجعه فرهنگي پي ببريم. تمايلات جنسي پنهان در بسياري از اين انيميشنها و اباحهگريهاي خاص آنها ذهن سليم و پاك كودكان را آلوده ميسازد. خشونت لجام گسيخته آنها هر كودكي را از خود بيخود ميكند، شايد بسياري از حركات كودكان براي ما سؤالبرانگيز باشد و گاهي خندهآور اما آثار مخرب فرهنگي و اخلاقي اين انيميشنها بسيار بالاست. در وسطي و گرگم به هوا اگر نگران خراش پاي كودكمان بوديم در موج انيميشنهاي هاليوودي بايد نگران زخمهاي فكري و روحي بود. ذهن كودك مانند لوح سفيدي است كه روي آن خط و شكلي كشيده نشده است. كودك به راحتي به وسيله رنگ، شكل، حركات، رفتار و فلسفه اين كارتونها تأثير ميپذيرد. كودك به وسيله كارتونهايي كه ساعتها وقت خود را براي تماشاي آن صرف كرده در سراسر زندگي خويش الگو ميگيرد و با همسانسازي و همانندسازي رفتار، الگوها را در حركاتش اجرا و تقليد ميكند. امروز صنعت انيميشنسازي در دنيا جايگاه ويژهاي پيدا كرده است و به موازات صنعت سينما و يا با گامي پيشتازانهتر از آن سعي در القاي پيامهاي خود به ذهن و فكر كودكان و نوجوانان و حتي بزرگسالان دارد. در اين ميان، كمپانيهاي مشهور سازنده انيميشن دنيا همچون والت ديزني، استوديو پيكسار، دريم وركس و چند كمپاني محدود ديگر هستند كه مشخص ميكنند نسل بعدي راجع به موضوعات گوناگون چطور بايد بينديشند، در برابر مسائل و مشكلات چه راهحلي را برگزينند و در نهايت اينكه كدام دسته از اعتقادات بايد درون آنها جاي گيرد و دروني شود.
تعدادي از انيميشنهاي مروج عقايد و سبك زندگي غربي كه در سالهاي اخير دوبله و توزيع شدهاند عبارتند از شرك، اهريمن دروني: نفرين ابدي ساخته 2012، غارنشينان ساخته 2013، مدرسه غولها ساخته 2013، جنگاور ساخته 2013 يخ زده ساخته 2013 كه تنها بخشي از انيميشنهاي دوبله شده امريكايي در سالهاي اخير هستند. در سال 2012 انيميشن ديگري دوبله شد به نام شجاع، انيميشني با مضامين فمينيستي و با اتكا به موضوع جادو كه اساساً سبك زندگي امريكايي در موضوع زنان و خانواده را تبليغ و ترويج ميكند، فيلمي كه برنده اسكار بهترين انيميشن سال هم شد.
مفاهيم، الگوهاي رفتاري و نمادهاي اين انيميشنها در جهت قبحزدايي و حرمتشكني مسائل غيراخلاقي ميباشد. القائات مستقيم و غيرمستقيم به كودك در سطح او نميباشند، بلكه تلاش دارد مسائل مربوط به ايام جواني را به دنياي كودكان انتقال دهد. در سالهاي گذشته، هدف هاليوود، وارد كردن نوجوانان به مسائل دنياي جوانان بود كه باعث ناهنجاريهاي رفتاري، فكري و جنسي آنها ميگرديد. امروزه تلاش ميشود كودكان و خردسالان را با اين ناهنجاريها روبهرو سازند. با اين روش نوجوان، كودك و خردسال اجازه ندارند نيازهاي دوران خود را تجربه نمايند و به اجبار زودتر از سن خود با مقولاتي آشنا ميشوند كه ظرفيت و توان آن را ندارند. هاليوود به كودك و نوجوان اجازه كودكي و نوجواني نميدهد. نوجوان را به جاي شادابي، سرزندگي، بازي، خلاقيت و دوست داشتن مبتلا ميكند به خشونت، درگيري، كشتن، فرار، مخفيكاري، سكس، خودارضايي و ... و كودك را به جاي آرامش، لطافت، امنيت، مهرباني، بازي، انس با خانواده و آموزش اخلاق، درگير ميكند با ترس، نگراني، دروغ گفتن و ... .
كودك و خردسال فرصت تجربه نيازهاي دروني خود را نخواهد داشت. زودتر از نيازش براي او نيازسازي ميشود و او بايد تلاش كند اين نياز را در خود پيدا كند. نتيجه آن بلوغ زودرس، بحران هويت، عدم پذيرش جمعي، اختلالات شخصيتي، هنجارشكني اجتماعي و بسياري از مشكلات ديگر خواهد بود. براي مثال اگر بخواهيم به آسيبشناسي يكي از مجموعههاي پرطرفدار بپردازيم، آسيبشناسي مفاهيم و نكات مجموعه «شرك» است. در اين مجموعه به نكات بسيار مهمي ميرسيم كه شايد در نگاه اول تنها طنز و خنده به نظر برسد.
قبحزدايي و حرمتشكني در اين مجموعه بسيار قابل توجه است. در ابتداي داستان «شرك» در حالي مشغول خواندن كتاب ميباشد كه در دستشويي نشسته است و خواندن او همراه با صداهاي ناهنجار ميباشد. در آخر، شرك با پاره كردن يك ورق از كتاب، خودش را تميز مينمايد. اين شروع براي مخاطب همراه است با پذيرفتن نكات غيراخلاقي و عادي شدن مطرح كردن آنها در ميان جمع. از نكات مهم ديگر ميتوان به اين موارد اشاره كرد: لذت بردن از گودال گل و لجن، حمام كردن با لجن، آروق زدن و خارج شدن باد معده، لخت شدن كامل شرك در مقابل بچههايش در سالن اجتماعات و شوخي كردن با خر شرك در مدرسه سحر و جادو.
كودك با ديدن اين موارد قبح آنها برايش از بين خواهد رفت. مشاهده انجام اين اعمال توسط قهرمان داستان، نوعي مشروعيت به همراه خواهد داشت و كودك ميپذيرد انجام اين اعمال بدون مشكل است و حتي برخي از آنها را ميتواند در جمع انجام دهد. پذيرش اين مسائل غيراخلاقي از طرف كودك بستري را در او ايجاد ميكند تا در سنين بالاتر موضوعات شديدتري را بپذيرد. گروهها و فرقههاي ضد دين مثل شيطانپرستان، چون اعتقاد دارند هر نوع مفهوم اخلاقي و ديني، از خداوند و اديان الهي سرچشمه گرفته است، براي مقابله با خداوند، مسائل اخلاقي و حرمتهاي ديني را زير پا ميگذارند.
در آخر به والدين مسئول توصيه ميشود به گونهاي عمل كنند تا كودكان تجربهاي مثبت با تلويزيون و ساير رسانههاي تصويري داشته باشند از جمله:
- به برنامههايي كه كودك شما ميبيند توجه نموده و گاهي اوقات آن برنامهها را با فرزند خود تماشا كنيد.
- زمان تماشاي تلويزيون را محدود كرده و در زمانهايي از روز تلويزيون را خاموش كنيد.
- تلويزيون را در اتاق كودك قرار ندهيد چرا كه در اين صورت نميتوانيد براي زمان استفاده از آن محدوديت و قانون خاصي بگذاريد. آن را در يك مكان عموميتر قرار دهيد.
- زمان صرف غذا، زمان تعامل و دور هم جمع شدن اعضاي خانواده و زمان مطالعه، زماني نيست كه با تماشاي تلويزيون از كيفيت آن كاسته شود، در مواقع فوق تلويزيون را خاموش كنيد.
- زماني كه احساس ميكندي برنامه خاصي از تلويزيون براي كودك شما مناسب نيست آن را خاموش نماييد.
مركز اطلاعرساني پليس تهران بزرگ
