«يك روز از چين تا روم و همين آسياي صغير، مرز زبان فارسي را تشكيل ميدادند. انسان ميبيند كه در دوران عثماني، ديوان و مكاتبات آنها به زبان فارسي بوده است و شعرايي به زبان فارسي داشتند. بهترين شعراي بخشي از دوران عثماني، شعراي فارسيگو هستند؛ وضع هند و شبه قاره هند هم كه معلوم است. بنابراين، نفوذ زبان فارسي بسيار بوده است.» اين جملات بخشي از بيانات رهبر معظم انقلاب در ديدار با اعضاي فرهنگستان زبان و ادب فارسي در روز بيست و هفتم بهمن ماه سال 1370 است.
ايشان به خوبي گستره نفوذ و احاطه زبان فارسي در جغرافيايي بزرگتر از مرزهاي امروزي كشورمان را ترسيم ميكند كه نه تنها نشان از اهميت و كاربردي بودن زبان و ادبيات فارسي است، بلكه روشن كننده اين بحث است كه درصد بسيار قابل توجهي از مردمان و سرزمينهاي شناخته شده در آن روزگاران تحت سيطره زبان و ادبيات فارسي ميزيستهاند.
فارسي، زبان دوم جهان اسلام استزبان و ادبيات فارسي محموله و مجموعه بسيار عظيمي از گنجينه معارف بشري و ميراث ذهني و عقلي بشر را با خود به همراه دارد، از اين رو فارسيزبانان و علاقهمندان و دوستداران اين زبان در سراسر جهان و صاحبان ذوق و انديشه بايد با جديت كامل و اهتمام فراوان، تلاش مضاعفي را براي اعتلاي زبان فارسي به عمل بياورند. مقام معظم رهبري، زبان فارسي را زبان دوم جهان اسلام و رسانه صدور پيام انقلاب اسلامي ميدانند و همـواره بر اهميـت و اولويـت برنامهريزي براي ارتقاي جايگاه زبان فارسي تأكيد كرده و خودشان در حوزه عمل به اين توصيهها به عنوان يكي از پيشروترين افراد محسوب ميشوند.
ايشان در يكي از ديدارهايي كه در مرداد ماه سال گذشته با اساتيد و اعضاي هيئت علمي دانشگاهها داشتند، درباره اهميت و جايگاه زبان و ادبيات فارسي ميفرمايند: «از پيشرفت علمى در كشور براى گسترش و نفوذ زبان فارسى استفاده شود. زبان خيلى مهم است. برادران و خواهران عزيز! اهميت زبان ملى يك كشور براى خيلىها هنوز دانسته و شناخته نيست.
زبان فارسى بايد گسترش پيدا كند. بايد نفوذ فرهنگى زبان فارسى در سطح جهان روز به روز بيشتر شود. فارسى بنويسيد، فارسى واژهسازى كنيد و اصطلاح ايجاد كنيد. كارى كنيم كه در آينده، آن كسانى كه از پيشرفتهاى علمى كشور ما استفاده ميكنند، ناچار شوند بروند زبان فارسى را ياد بگيرند. اين افتخارى نيست كه ما بگوييم حتماً زبان علمى كشور ما فلان زبان خارجى است.
زبان فارسى اينقدر ظرفيت و گنجايش دارد كه دقيقترين و ظريفترين علوم و دانشها ميتوانند با اين زبان بيان شوند. ما زبان پرظرفيتى داريم.»
ايشان همچنين با تأكيد بر اينكه بعضى از كشورهاى اروپايي نگذاشتند زبان انگليسى به زبان علمى آنها تبديل شود، خاطر نشان ميكنند: «كشورهايي مثل فرانسه، مثل آلمان. اينها زبان خودشان را بهعنوان زبان علمى در دانشگاههايشان حفظ كردند. مسئله زبان، مسئله بسيار مهمى است، واقعاً احتياج دارد به اينكه حميت به خرج دهيد. يكى از اهتمامهايي كه دولتهاى آگاه و هوشيار در دنيا انجام ميدهند، تكيه روى گسترش زبان ملىشان در دنياست. متأسفانه با غفلت خيلى از كشورها، اين كار اتفاق نيفتاده است، حتى زبانهاى بومى را، زبانهاى اصلى بسيارى از ملتها را بهكلى از بين برده يا تحتالشعاع قرار دادهاند.
بنده از پيش از انقلاب، از اينكه واژههاى بيگانه بىدريغ در دست و زبان مردم ما به كار ميرفت و به آنها افتخار ميكردند ـ كأنه كسى اگر يك مطلبى را با يك تعبير فرنگى بيان كند، اين را يك افتخارى ميدانست ـ هميشه رنج ميبردم. متأسفانه تا امروز هم اين باقى است! خيلى از سنتهاى غلط پيش از انقلاب، با انقلاب از بين رفت؛ اين يكى متأسفانه از بين نرفت! يك عدهاى كأنه افتخار ميكنند كه يك حقيقتى را، يك عنوانى را با يك واژه فرنگى بيان كنند درحالىكه واژه معادل فارسى براى آن عنوان وجود دارد، دوست ميدارند از تعبيرات غربى استفاده كنند. بعد حالا يواشيواش اين ديگر به دامنههاى گستردهاى در سطوح پايين و سطوح عوامانه هم رسيده كه واقعاً رنجآور است. من نمونههايي در ذهن دارم كه ديگر حالا لزومى ندارد آنها را عرض كنم.»
مسئولان و مديران چه وظيفهاي دارند؟شايد به دليل همين توجه ويژه رهبر معظم انقلاب است كه اهميت زبان فاخر فارسي به درستي در نقشه جامع علمي كشور مورد توجه قرار گرفته و ارتقاي جايگاه زبان فارسي در ميان زبانهاي بينالمللي يكي از هشت هدف كلان نظام علم و فناوري كشور در نظر گرفته شده است. اما پرواضح است كه مسئولان و مديران كشور بايد راهكارهاي اجرايي تقويت و فراهم كردن زمينههاي اعتلاي هر چه بيشتر و بهتر اين زبان را براي حفظ و صيانت آن از گزند آسيبهاي احتمالي در آينده فراهم كنند.
يكي از مراكزي كه به صورت پايهاي و اصولي ميتواند زبان و ادبيات فارسي را آموزش بدهد و دانشآموزان را با زبان و ادبيات فارسي به خوبي آشنا كند، وزارت آموزش و پرورش است؛ چه اينكه دانشآموزان به دليل قرار داشتن در شرايط سني متناسب به يادگيري و بالا بودن ضريب گيرايي موضوعات علمي از جمله آشنايي و تسلط شان با ريشههاي اصلي و كاربردي ادبيات و زبان فارسي در آموزشهاي پايهاي، قطعاً در آينده به خوبي ميتوانند از زبان و ادبيات فاخر كشورمان صيانت و زمينههاي تعالي هر چه بيشتر آن را فراهم كنند.
يكي ديگر از راهكارهايي كه ميتواند به رشد، توسعه و پيشرفت هرچه بيشتر زبان و ادبيات فاخر فارسي بينجامد، هوشيارسازي عموم مردم از خطر به كارگيري واژهها و كلمات بيگانه و نيز خطرات احتمالي بيتوجهي به رسمالخط نگارش زبان فارسي در آينده است. همچنين با وضع مقررات مناسب در زمينه الزام به استفاده از زبان فارسي و نيز گسترش واحدهاي واژهسازي در فرهنگستان زبان و ادب فارسي لازم است. البته بايد به اين نكته هم توجه داشت كه فرهنگستان زبان و ادب فارسي بايد معادل و مترادف كلمات و اصطلاحات جديد خارجي را به بهترين شكل ممكن ارائه دهد و از طرفي نيز بايد براي عاديسازي عبارات جديد ديگر تمامي دستگاههاي دولتي و رسانهها به خصوص رسانه ملي به كمك فرهنگستان زبان فارسي بيايند.
چند سال از بيانات رهبر معظم انقلاب در خصوص جايگاه زبان فارسي مي گذرد؟
