از چندین سال پیش بهره مندی ازامکانات ریلی و اتصال استان آذربایجان غربی به شبکه سراسری راه آهن به عنوان یکی از مهمترین مطالبات مردم این استان مرتبا در سفر مقامات کشور و هئیت دولت و یا از طریق نمایندگان این استان در مجلس شورای اسلامی مطرح می شد تا اینکه بالاخره در سال 80 در سفر رییس جمهور وقت به این استان، پروژه راه آهن مراغه – ارومیه به طول 184 کیلومتر به تصویب رسید. پروژه ای ملی که قرار بود در کمترین زمان ممکن و با استفاده از اعتبار دولت به بهره برداری برسد. اما چندی نگذشت که کمبود اعتبار و همکاری نکردن برخی سازمانها در اجرای این طرح در تملک و آزادسازی اراضی در کنار هزاران مشکل موجه و غیرموجه آهنگ حرکت این پروژه را کند و کندتر کرد.تا آنجا که حتی اولتیماتوم های مسئولان وقت وزارت راه و شهرسازی مبنی برخلع ید از پیمانکاران کم کار و بازدیدهای دوره ای مرتب از قطعات مختلف طرح نیز نتوانست به اجرای آن شتاب دهد. با وجود آنکه شواهد حاکی از بلاتکلیفی این پروژه است اما طی سه چهارسال اخیر اخباری از نزدیک شدن پروژه به زمان افتتاح به گوش می رسد و گویا آخرین زمان بهره برداری ازاین خط ریلی هم طبق اظهارات معاون استانداری آذربایجان غربی سال 94 اعلام شده است. البته به دلیل خلف وعده چندین باره های مسئولان دراین مورد، قبول این زمان هم کمی محال به نظر می رسد.
***
پروژه ملی راه آهن مراغه - ارومیه جزو طرح های اولویت دار سفرهای اول تا سوم دولت های نهم و دهم به آذربایجان غربی محسوب می شود، پروژه ای که حالا در کنار دستورات و الزامات مقامات کشوری و استانی برای اجرای هر چه سریعتر آن عنوان مهر ماندگار را هم داراست، قرار بود نهایتا تا سال 88 به بهره برداری برسد اما پس از گذر بیش از 5 سال از زمان تعیین شده نه تنها این پروژه به بهره بردای نرسید بلکه هنوز عملیات احداث ایستگاه های آن به دو سه سوم هم نرسیده است.
در مسیر این خط آهن احداث 8 ایستگاه درنظر گرفته شده که از این تعداد تاکنون پنج ایستگاه شهری در شهرستانهای مراغه، ملکان، میاندوآب، نقده و ارومیه احداث شده و سه ایستگاه بین راهی قزل قلعه، شیرین بلاغ و رشکان همچنان در حال احداث است. برای این مسیر پنج قطعه درنظر گرفته شده بود که حالا با وجود گذشت 12سال از آغاز عملیات اجرایی و صرف بالغ بر دو هزارمیلیارد ریال، تنها قطعه اول و دوم راه آهن از مراغه تا مهاباد به بهره برداری رسیده و گویا بیش از یک هزار و پانصد میلیارد ریال دیگر هم برای احداث قطعات باقی مانده نیازاست.
بی اعتباری درد بی درمان!
این پروژه نیز همچون صدها پروژه ملی و مهم دیگر از زمان تصویب با دست اندازهای بسیاری روبرو بود و برخلاف اهمیت آن در توسعه منطقه درمیانه راه متوقف شد . کمبود اعتبار و بی پولی یکی از مهمترین دلایلی است که به عنوان عامل رکود پروژه در طی این چند سال عنوان شده تا آنجا که مدیرکل راهوشهرسازی آذربایجان غربی معتقد است این طرح دچار یک درد بیدرمان بیاعتباری شده است.
خلیل محبت خواه با بیان اینکه این طرح به صورت ملی تعریف شده است و باید از طریق وزارتخانه مربوطه و اعتبارات کشوری برای تامین منابع ملی آن اقدام شود اما تامین بودجه مورد نیاز با تعلل انجام میگیرد گفت: با وجود پیگیریهای این اداره کل از وزارت راهوشهرسازی تاکنون موفق به دریافت اعتبار مورد نیاز نشدیم.
بنا به گفته این مسئول تاکنون برای این طرح 240 میلیارد تومان اعتبار هزینه شده و این در حالی است که نیاز ریالی برای بهره برداری از این طرح راه آهن 340 میلیارد تومان است.
گویا اخیرا وزارت راه و شهرسازی برای تامین بودجه موردنیاز و خروج طرح از بحران مالی، اقدام به فروش اوراق مشارکت کرده که البته این عمل از نظر بسیاری از مسئولان استانی نه تنها کارگشا نیست بلکه ممکن است این پروژه را در حالت کما قرار دهد.
جالب تر آنکه با وجود تعلل بیش از یک دهه در اجرای طرح و اهمیت آن برای اهالی آذربایجان غربی تاکنون رقم اعتباری که در بودجه سال آینده برای ساخت و بهره برداری کامل از طرح راه آهن مراغه به ارومیه در نظر گرفته شده ، نه از سوی هیچ یک از مسئولان استان و نه حتی نمایندگان استان در مجلس شورای اسلامی اعلام نشده است.
البته مدیرکل راهوشهرسازی آذربایجان غربی در این خصوص با انتقاد از عملکرد نمایندگان استان در مجلس شورای اسلامی، آنها را در مورد عدم تخصیص بودجه کافی برای برون رفت راه اهن مذکور از بحران را مقصر میدهند. این در حالی است که چندی پیش نماینده مردم ارومیه در مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه در بودجه سال 92 رقمی معادل 80 میلیارد تومان اختصاص یافت گفت:
اداره کل راهوشهرسازی به عنوان متولی به جای اینکه نمایندگان را مقصر بداند باید پاسخگوی بودجه 80 میلیارد تومانی بلاتکلیفی که برای این طرح اختصاص یافته بود، باشد .
قاضیپور ضعف مدیریتی در هزینهکرد بودجه اختصاصی و نبود مسئول وظیفهشناس در حوزه راهوشهرسازی را عامل اصلی در هدررفت اعتبارات و از طرفی جذب نشدن آن دانسته و افزود: 80 میلیارد تومان نصف نیاز مالی طرح راهآهن مراغه به ارومیه بود که آن هم به سرنوشتی نامشخص دچار شد و پولی که میتوانست راهآهن را به دو قدمی ارومیه برساند، با هزینه نامعلوم بازهم راهآهن را فرسنگها از این شهر دور انداخت.
شاید سال 94 ، زمان تمام پروژه
در حالی که از اوایل دهه 90 بارها زمان اتمام مراحل ساخت راه آهن ارومیه –مراغه اعلام شده بود اما عملا در هیچ یک از تاریخ های اعلام شده نتیجه مورد نظر حاصل نشد. با این حال چندی پیش معاون امور عمرانی استاندار آذربایجان غربی در پاسخ به تمام ابهاماتی که در خوصو این پروزه وجود داشت اعلام کرد: سوت قطار در سال 94 در ارومیه به صدا درمی آید و این شهر و مرکز این استان به خط راه آهن سراسری متصل می شود.
هادی بهادری با بیان اینکه راه آهن مراغه - ارومیه تاکنون در قطعات مراغه - میاندوآب و میاندوآب - مهاباد به بهره برداری رسیده و پیش بینی می شود قطعه مهاباد - نقده نیز تا پایان امسال مورد بهره برداری قرار گیرد گفت: بهره برداری از قطعه مهاباد - نقده به دلیل اهمیت ترانزیتی آن بسیار حایز اهمیت است و با بهره برداری از این قطعه برخی از مشکلات ایستگاه های مهاباد و میاندوآب نیز مرتفع می شود.
بنا به گفته این مسئول یکی از مشکلات فعلی دو ایستگاه مهاباد و میاندوآب، کمبود مسافر است که با بهره برداری از ایستگاه نقده و ارومیه نه تنها این مشکل، بلکه مشکل بار نیز در این مسیر راه آهن مرتفع می شود.
بااین حال ناامیدی اهالی آذربایجان غربی از تحقق این وعده ها و بهره برداری از پروژه مذکور همچنان ادامه دارد و شاید توجه به اخباری که در سه چهار سال اخیر منتشر شده گواه خوبی برای عدم اعتماد اهالی این استان به تاریخ ها باشد .
اوایل سال91 محرابیان مشاور ارشد رئیس جمهور وقت بر اتمام راه آهن مراغه - ارومیه تاسال92 تاکید و اعلام کرد: این خط آهن باید تا فروردین سال92 آماده افتتاح و بهره برداری شود و مسئولان استانی و پیمانکاران این طرح بزرگ ملی باید تعهد بدهند.
طبق دستور محرابیان تا پایان سال 91 همه قطعات حساس و مهم مسیر باید آماده بهره برداری می شد و تا پایان خرداد 92 نیز پیمانکاران فرصت داشتند برخی عملیات ریز را به اتمام برسانند.
بااین حال در مدت زمان تعیین شده بخش اول راهآهن مراغه – اروميه حد فاصل مراغه مياندوآب افتتاح شد و در اردیبهشت ماه 92 نیز مسیر 40 کیلومتری حدفاصل مهاباد تا میاندواب به افتتاح رسید.
پروژه ای که به عنوان یکی از طرحهای زیربنایی حمل و نقل ریلی کشور در شمالغرب کشور با توجه به مرزی بودن آذربایجان غربی و همجواری با سه کشور، قابلیتهای ویژه صادراتی با داشتن مرزهای رسمی از سوی مسئولان کشوری به عنوان آبروی نظام تلقی شده بود نه تنها در سال 92 افتتاح نشد بلکه قطعات تمام نشده آن به سال 93 رسید .
