در مجامع منابع طبیعی کشور آمارهايي ارايه شده كه نشان مي دهد هر ساله یک میلیون هکتار از اراضی قابل استفاده کشور از بین میروند که این به معنای افزایش روند بیابانی شدن زمين هاي حاصلخيز است. نابودی پوشش گیاهی جنگلی و مرتعی و بیدفاع گذاشتن خاک در مواجهه با سیلاب ها و بادها، منجر به افزایش شدید فرسایش آبی و بادی در کشور شده است.
اولين و آخرين ويرانگر
با اينكه عوامل طبيعي نقش بسزايي در بيابانزايي دارند اما كارشناسان مي گويند اگر طبيعت هم موجب اين امر مي شود، علتش انسان است. افزایش سیلهای مخرب و طوفانهای شدید حاصل شیوههای نادرست بهره برداری از طبیعت است، که خود نیز نابسامانیها و درماندگیهای اجتماعی اقتصادی و اکولوژیکی دیگری را بهدنبال دارد.
بیابانزایی یا بیابانی شدن پدیدهای است که در اثر عملکرد نادرست انسان در طبیعت پدید میآید. بیابانزایی یکی از شیوه های تخریب خاک در مناطق خشک، نیمه خشک و کم رطوبت است که بر اثر عوامل مختلف از جمله تغییر آب و هوا و فعالیت های انسانی حادث می شود. با كمال تاسف بايد گفت كه این پدیده یک ششم جمعیت جهان، ۷۰ درصد اراضی خشک و همچنین یک چهارم مساحت جهان را تحت تاثیر اثرات منفی خود قرار می دهد.
بيشتر افراد بر اين باورند كه بيابانها در مناطقي گسترش مي يابند كه خشك هستند و به قول معروف، هر جا كه آب نباشد بيابانها پديد مي آيند. اما وقتي از عوامل انساني در گسترش بيابانها سخن به ميان مي آيد، به مواردي برمي خوريم كه دانستنشان حداقل شايد براي جلوگيري از بيانزايي توسط اين موجود دو پا خالي از لطف نباشد.
بهره برداری نادرست از زمینهای کشاورزی يكي از موارديست كه موجب افزايش بيابانها مي شود، همچنين استفادهی افراطی از کود و سموم شیمیایی، شخم اراضی در جهت شیب، بهره برداری بیرویه از سفرههای آب زیرزمینی که منجر به شوری آب و درنهایت شوری خاک می شود از ديگر عواملي است كه نشان مي دهد كشاورزاني كه در زمين هاي سرسبزشان در حال كشت هستند هم مي توانند به وسيله اي براي تبديل اين اراضي به بيابان باشند.
كارشناسان محيط زيست، چرای مفرط و بهره برداري بیش از ظرفیت از مراتع و جنگلها و تبدیل نابهخردانهی اراضی منابع ملی به کشاورزی و ویلاسازی را نيز از جمله عملکرد سوء انسانها مي دانند که منجر به پدیده بیابانزایی مي شود.
چه بايد كرد
وقتي ساعت ها در مورد بابانزايي حرف بزنيم و در نهايت بخواهيم به راهكاري براي جلوگيري از آن برسيم، جمله و اولویت اول در جهت مبارزه با این پدیده را بايد پیشگیری از تخریب زمینهایی که هنوز بهطورکامل تخریب نشدهاند و یا میزان تخریب در آنها کم است، عنوان كنيم. این درحالیست که، برای اراضی تخریب شده نیز باید برنامههای اصلاحی درنظر گرفت. گرچه هرساله متولیان و مجریان منابع طبیعی تلاش و هزینهی زیادی برای حفظ و نگهداری اراضی جنگلی و مرتعی و حوزههای آبخیز اعمال میکنند، اما چون این تلاشها به عزم و ارادهی ملی و همگانی تبدیل نشده، همواره سرعت تخریب منابع طبیعی بیش از تلاشهای صورت گرفته برای اصلاح و سازندگی بوده است. ضمن اینکه نقایص قانونی و حقوقی در زمینهی برخورد با متجاوزان، متخلفان و تعدیگران به منابع طبیعی نيز روند تخریب و از دست رقتن این منابع را تشدید کرده است.
