حدود 10سال پیش در شهریورماه 82، کلنگ پروژه نفلین سینیت درشهرستان سراب توسط وزیر صنایع و معادن دولت هشتم به زمین زده شد تا احداث بزرگترین مجتمع صنعتی و اشتغالزای منطقه با عنوان طرح ملی تولید پودرآلومینا از سنگ نفلین علاوه بر ایجاد بیش از 12هزار اشتغال مستقیم و غیرمستقیم برای جوانان سراب و شهرهای اطراف، تامین آلومینا و محصولات جانبی مورد نیاز کشور را نیز فراهم آورد.
با این حال برخلاف اهمیت و توجه ویژه ای که وزرای صنایع دولت های مختلف به اجرای این مصوبه نشان دادند و بازدید سه وزیر صنایع و معادن دولت های بعدی از محل احداث این پروژه و اعتباری که برای احداث این کارخانه در نظر گرفته می شد، روند اجرای آن نامطلوب بود تا آنجا که پس از گذشت بیش از یک دهه این پروژه همچنان بر زمین ماند و امید سرابی ها برای رونق اقتصادی و تحول به یاس تبدیل شد.
**********
تعلل ها و اما و اگرها!
با توجه به نقش استراتژیک فلز آلومینیوم و تولید پودر آلومینا در آذربایجان که ماده اولیه آلومینیوم است، احداث این کارخانه ، خودکفایی در تولید این فلز استراتژیک و تبدیل شدن آذربایجان به قطب صنعت آلومینیوم کشور را نوید می داد و قرار بود فلزی با کیفیت را راهی بازارهای جهانی کند، با این حال پس از گذشت چند سال، حلقه مفقوده اجرای این طرح، تحول اقتصادی استان آذربایجان شرقی را کمرنگ تر نمود.
پس از کلنگ زنی این طرح، پروژه مذکور در دولت بعد با اعتباری بالغ بر 380 میلیون یورو طی مصوبه نخستین سفر استانی ریاست جمهوری به استان آذربایجانشرقی در دستور کار سازمان ایمیدرو قرار گرفت . شرکت مذکور با انجام مطالعات زیربنایی و اخذ مجوزهای قانونی لازم توانست در اجرای پروژه به پیشرفتهایی دست یابد اما پس از مدتی عملیات اجرایی طرح دچار رکود شد. چندی بعد کارشناسان برای برون رفت از این شرایط رکود راهکارهایی ارائه دادند که نهایتا یکی از راهکارها در دومین سفر هیئت دولت به استان مورد توجه قرار گرفت و در فهرست اولویت های دولت جا گرفت و دستور اجرای این طرح ملی صادر شد. اما بار دیگر این اولویت درمیان دستورالعمل های مکتوب جا خوش کرد.
با وجود اینکه از زمان کلنگ زنی این پروژه مسئولان استانی و کشوری بارها بر کارشناسی بودن این طرح تاکید کردند، اما ادعاهایی مبنی بر غیراقتصادی بودن پروژه مطرح شد که شاید بتوان گفت در تعلل در عملیات احداث پروژه بی تاثیر نبود.
بومی نبودن فناوری مورد نیاز و نبود تکنولوژی برای تولید پودرآلومینا و نیاز به استفاه از تجارب روسیه و چین به عنوان کشورهایی که در این زمینه فعالیت می کردند ، پایین بودن نرخ برگشت پروژه و عدم توان فنی برای بهره برداری از محصول اولیه تولیدی از جمله مواردی بود که به عنوان مانع برای تسریع در روند اجرای پروژه بیان شده بود. علاوه بر آن برخی افراد اصل 44 قانون اساسی را به عنوان مانع اجرایی شدن طرح مذکور عنوان می کردند که با توجه به اجرایی شدن طرح قبل از ابلاغ اصل 44 ، این مورد نیز رد شد. شرایط تحریمی حاکم بر کشور و احتمال عدم اجرای مصوبه دولت برای جذب فاینانس نیز از جمله دیگر مواردی بود که به عنوان موانع موجود بر سر راه این پروژه عنوان می شد.
اما در این میان آنچه از دید مسئولان و کارشناسان پنهان مانده بود تحمیل ضرر و زیان مالی بر اثر پایان نیافتن به موقع طرح های عمرانی و بروز ناامیدی و نارضایتی های اجتماعی بود. بنا به اظهار برخی مسئولان بر خلاف دیگر پروژه هاکه به دلیل کمبود منابع مالی اغلب با تاخیر در ساخت و بهره برداری مواجه می شوند ، کارخانه مذکور نه تنها از نظر تامین مالی با مشکلی روبرو نبوده بلکه در دولت های مختلف ، بودجه آن به موقع تخصیص داده می شد. بنا به گفته معاون اول رییس دولت دهم در سفر استانی دولت به آذربایجان شرقی در تاریخ نهم اردیبهشت سال 92 اختصاص 500 میلیارد ریال جهت تکمیل طرح و تامین فاینانس ارزی کارخانه نفلین سینیت توسط بانک مرکزی مصوب شد.
درنگ چندین ساله در اجرای این پروژه مهم بارها توسط مسئولان استانی و حتی کشوری مورد انتقاد قرار گرفت اما دلیل عدم تحقق آرزوی سرابی ها همچنان نامشخص و مبهم باقی ماند.
چندی پیش نماینده مردم سراب با انتقاد از روند کند بزرگترین مجتمع صنعتی و اشتغالزایی منطقه «نفلین سینیت» خواستار توجه ویژه وزیر صنایع و معادن به این پروژه شد.
مهناز بهمنی با بیان اینکه حلقه مفقوده اجرایی شدن طرح باید پیدا و مشخص شود که چرا با وجود تصویب اعتبارات به این طرح همچنان روند اجرایی آن نامطلوب است گفت: طرح نفلین سینیت سراب که در زمان دولت هشتم و از سوی وزیر وقت صنایع کلنگزنی شد، دستخوش تغییرات و تحولات اساسی بوده است در حالی که سه وزیر صنایع از این طرح دیدن کرده و هرکدام زمان 36 ماهه را برای بهرهبرداری از آن اعلام کردهاند ولی تاکنون این 36 ماه زمان پیشبینی شده محقق نشده و شایسته است وزیر صنعت در آستانه دهمین سالگرد کلنگزنی این پروژه عنایت خاصی به طرح داشته باشد.
قرارداد با روس ها، پایان انتظارات!
بالاخره در اوایل سال جاری استاندار آذربایجان شرقی ضمن انتقاد از کندی اجرای طرح نفلین سراب از تعیین تکلیف نهایی طرح تا پایان سال جاری خبر داد.
اسماعیل جبارزاده با اشاره به وجود معدن نفلین سینیت در دل خاکهای شهرستان سراب گفت: آلومینا از محصولات مهم و استراتژیک سنگ نفلین بوده و طرح ملی تولید آلومینای سراب باید در اولویت قرارگیرد.
وی با اشاره به ادعاهایی مبنی بر غیر اقتصادی بودن طرح افزود: این طرح در زمان دوره نمایندگی اینجانب با انجام کامل مطالعات کارشناسی کلنگ زنی شد و هرگونه شائبه غیراقتصادی بودن طرح حقیقت ندارد.
بنا به گفته جبارزاده بر ای آغاز به کار مجدد این پروژه اقدامات لازم انجام شده و قرار است از ظرفیت های بخش خصوصی نیز بهره گرفته شود.
همچنین چندی پیش معاون وزير و رئيس هيات عامل ايميدرو به عنوان مجری این طرح نیز از امضاي قراردادي بين سازمان توسعه و نوسازي معادن و صنايع معدني ايران (ايميدرو) و شركت روسيSTG به منظور اجرای طرح توليد آلومينا از نفلين سينيت سراب خبر داد. طبق قرداد، مقرر شده روسها در مدت سه تا چهار سال طرح مذکور را به بهرهبرداري رسانند.
مهدي كرباسيان در مراسم امضاي قرارداد با بیان اینکه طرح توليد آلومينا از نفلين سينيت يكي از طرحهاي مهم ايميدرو است و بهطور حتم از آن حمايتهاي مالي خواهد كرد گفت: طرح مذكور مورد حمايت دولت، وزارت صنعت، معدن و تجارت و ايميدرو است؛ لذا از طرف روسي انتظار میرود كه اين طرح طبق برنامه زمانبندي و به خوبي اجرا شود
بنا به گفته وی بر اساس قوانين ايران، براي اجراي طرحها بايد به لحاظ تامين تجهيزات و همچنين در اجرا تا 51 درصد از ظرفيتهاي ايراني استفاده شود.
معاون وزير و رئيس هيات عامل ايميدرو ادامه داد: براساس اين قرارداد، ايران تضمين خواهد كرد كه طرح توليد آلومينا از نفلين سينيت سراب را فقط با روسها تكميل كند و در مقابل نيز طرف روسي تضمين خواهد كرد كه انتقال دانش فني و تكنولوژي كارخانه را به ايران منتقل كند.
