هر تکه ای از ایران دارای ارزش تاریخی و تمدنی چند هزارساله است و برای حفظ و نگهداری آن باید تلاش بسیار نمود. از غنی تری عناصر فرهنگ مادی هر سرزمین که نشانه تمدن نیاکان آن جامعه و شناسنامه ای برای بیان موجودیت یک تاریخ است،آثار باستانی به جای مانده آن اقلیم می باشد اما مروری بر آسیبهای وارده به ابنیه تاریخی در سالهای اخیر، تلخکامی را در پی دارد؛ آسیبهایی که بخشهایی از آن قابل تحمل است، ولی بخشی دیگر به واسطه ویژگی جبران ناپذیر بودنش، تکان دهنده بوده است.
***
در ماه های اخیر اخبار تخریب بناهای تاریخی از گوشه و کنار کشور بیشتر به گوش می رسد. این موضوع نگرانی های زیادی را بین دوستداران میراث فرهنگی به وجود آورده است.
متاسفانه آثار تاریخی که در فلاورجان وجود دارد با بی توجهی و یا کم توجهی آشکاری از سوی مسؤولان مواجه گردیده است؛ به طوریکه جهت نگهداری ومراقبت از این آثار ملی کمترین بودجه درنظر گرفته شده که آن هم بدون کارشناسی دقیق اغلب به هدر می رود .
مسجد جامع اشترجان در محله ای به همین نام در شهر "ایمانشهر" از توابع شهرستان فلاورجان، یکی از قدیمی ترین آثار این شهرستان و بنایی از در دوره سلجوقی می باشد که با نصب تجهیزات برای برگزاری مراسم مختلف در معرض تخریب است.
این مسجد در 36 کیلومتری جنوب غربی اصفهان در منطقه لنجان واقع شده و یکی از نمونه های نفیس معماری ایلخانی از اواخر سلطنت محمد خدابنده (اولجایتو) به شمار می آید که در تاریخ 12 اسفند 1315 با شماره ثبت 263 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع اشترجان با مساحت تقریبی یک هزار و 500 متر مربع معماری خاصی دارد و از شاخصه های قابل تامل میراث فرهنگی کشور به شمار می رود. این بنا از خشت و آجر ساخته شده و در دیواری از خشت محصور گشته است.
مسجد دارای دو ورودی است، ورودی اصلی در شمال بنا و ورودی دیگر در شرق آن قرار گرفته است. هیچ یک از این دو بر محورهای اصلی ساختمان جای ندارد. دو ایوان بر محور شمالی–جنوبی و سه شبستان در شمال، شرق و غرب صحن مرکزی ساخته شده است. گنبد خانه بزرگ مقصوره در پشت ایوان جنوبی جای دارد.
عملکرد مناره های این مسجد همانند بنای منارجنبان در شهر اصفهان بوده است که با حرکت دادن یکی از آنها، مناره دیگر نیز به حرکت در می آمده ولی اکنون این ویژگی به شکل محسوسی از بین رفته است.
مسجد، شبستانی با محراب قدیمی با 9 طاق و دیواره های بسیار زیبا دارد که روی دیواره ها نیز مکان هایی برای چراغ های پی سوز در نظر گرفته شده است.
در سال 1333 شمسی، مرمت اساسی مسجد آغاز و در آن، شبستان ها نوسازی و بام ها مستحکم شد. دو مناره در طرفین سردر شمالی وجود دارد که بیش از دو سوم آن ها به مرور زمان تخریب شده است؛ ولی آنچه مانده هنوز از عظمت و نفیسی بنا حکایت می کند.
نصب بلندگو به گچ بری های مسجد بدون مجوز!
یکی از مهمترین علل ماندگاری این بنای تاریخی با گذشت هزار سال، وجود سیم های فلزی است که در لابه لای دیوارها به طرز بسیار فنی و ماهرانه ای دور تا دور مسجد تعبیه شده است.
اما متأسفانه از حدود هشت ماه پیش مسجد جامع اشترجان با تبدیل به مکانی برای برگزاری مراسم مختلف مذهبی و فرهنگی در معرض تخریب قرار گرفته و اکنون به فاصله هر چند متر دو عدد بلندگو به گچ بری های این مسجد نصب شده است.
همچنین نصب داکت، عکس، لوله گاز، ساعت و سازه های فلزی بر روی دیواره های این مسجد این بنا را از حالت تاریخی خارج کرده است.
رییس نمایندگی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان فلاورجان در این باره به "جوان" می گوید: نصب تمام تجهیزات بر روی دیوارهای این بنا بدون مجوز میراث انجام گرفته و تذکرات داده شده به مسئولین برگزاری این مراسم فایده ای نداشته است.
حافظ کریمیان با اشاره به اینکه به جای نصب بلندگو بر روی پایه، این بلندگوها به تعداد زیاد دقیقا بر روی گچبری ها پیچ شده است، اظهار می کند: گنبد خانه مسجد جامع اشترجان با نصب بلندگو، داکت و تریبون فلزی بیشترین آسیب را می بیند.
وی ادامه می دهد: هم اکنون در این مسجد علاوه بر برگزاری نماز جمعه، نمایشگاه نیز برپا و در این نمایشگاه ها نیز بنرها و دیگر چیزها با میخ و پونز بر دیوارهای تاریخی این مسجد نصب می شود.
رییس نمایندگی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان فلاورجان خواستار جمع آوری تجهیزات نصب شده بر روی دیوارهای مسجد جامع اشترجان و مرمت سریع آن شد.
حفظ آثار باستانی نیازمند جهاد ملی
آثار و اماکن باستانی و تاریخی بیانگر هویت تاریخی یک ملت است؛ همین آثار باستانی هستند که نشان می دهند یک ملت و کشور در گذشته چگونه زیسته اند. از سوی دیگر حفظ آثار باستانی و تاریخی یکی از وظایف مهم دولت ها است و دولت ها وظیفه دارند تا برای حفظ و بالندگی فرهنگ و تاریخ کشورها تلاش کنند.
یکی از کارشناسان میراث فرهنگی معتقد است خوشبختانه برنامه وسیع ودامنه داری همانند یک جهاد ملی برای حفظ و نگهداری آثار معماری باستانی در کشور در حال انجام می باشد بنابراین شاید بررسی آنچه در زمینه نگهداری ومرمت آثار باستانی در پاره ای کشورهای اروپائی معمول گشته از نظر آگاهی مردم سرزمین ما بی فایده نباشد و توجه به بهره گیری از تجربیات بی شماری که در این باره به عمل آمده است بتواند ما را در این راه یاری نماید.
حسین یقینی در گفت و گو با خبرنگار ما در خصوص مرمت تخریب هایی که در آثار تاریخی ارزشمند به وجود می آید، می گوید: با توجه به تخریبی که در این مسجد تاریخی به وجود آمده نخستین نکته ای که در امر تعمیر آن پیش می آید آن است که ازنظر اسلوب و شیوه چه رویه ای را باید پیش گرفت و آیا هنگام تعمیر یک اثر تاریخی باید در نظر داشت که آنچه در معرض انهدام قرار گرفته است درست همانند آنچه به هنگام آبادانی در آن بنا به چشم می خورده است دوباره زنده کرد یا آنکه در ترمیم خرابی ها باید به بهتر ساختن بنا توجه نمود.
وی ادامه می دهد : یکی از مهمترین مشکلات میراث فرهنگی استان اصفهان کمبود بودجه است، چرا که مجموعه بودجه ملی و استانی در مجموع نزدیک یک سوم مقداری است که برای حفاظت و تعمیر بناها لازم است.
استان اصفهان با بهره مندی از سابقه درخشان تاریخی، در هر کوی و برزن و گوشه و کنار خود برگی از تاریخ را ورق می زند؛ هم اینک وجود بناهای بی شمار و البته منحصر بفرد تاریخی در این استان پهناور از جمله شاخصه هایی است که همگان اصفهان را با آن می شناسند.
اما بی توجهی به این بناها که قرن ها پا برجا، روزگار گذرانده اند چیزی جز تخریب را به دنبال نخواهد داشت و مسؤولان هر چه زودتر باید چاره ای برای نجات این مسجد تاریخی بیندیشند.
