محمد رضا هادیلو
واژه کمآبی، واژه تازه و نویی نیست. اگر پای خاطرات بزرگترها و بخصوص آنهایی که عمر خود را با کشاورزی سپری کرده اند بنشینیم، می بینیم که همواره صنعت کشاورزی با این معضل روبرو و با آن دست و پنجه نرم کرده است.
اما وقتی نام استان هایی که دارای هوای خوب و خاک حاصلخیز برای کشاورزی هستند را در لیست قربانیان خشکسالی می بینیم، دلمان می گیرد و به این موضوع می اندیشیم که با چه تدابیری می توان جلوی این خسارات را گرفت.
قزوین از جمله این استانهاست. کمآبی دشت قزوین نیز به گواه اکثر مسئولان و کارشناسان جزو آن دسته از معضلاتیست که به طور حتم خسارات جبران ناپذیری را به بدنه کشاورزی و دشت حاصلخیز و پربار قزوین وارد می کند.
***
در دومین ماه از سال، مشکل کم آبی قزوین در شرایطی خود را کاملا نمایان می کند که از اواخر سال قبل و درست چند روز مانده به سال نو، استاندار قزوین از ضعف اطلاعرسانی در خصوص کمبود منابع آب استان انتقاد کرده و از مسئولان خواسته بود تا مردم را از بحرانی که در پیش است آگاه کنند.
مرتضی روزبه با اشاره به عدم آگاهی مردم از وضعیت منابع آبهای زیرزمینی استان گفته بود: در حال حاضر استان قزوین با بحران کمآبی روبرو شده که برای رفع این مشکل باید هرچه سریعتر راهکار مناسبی اندیشیده شود زیرا اگر امروز به فکر رفع این مشکل نباشیم، قطع یقین در آیندهای نهچندان دور باید هزینه هنگفتی را برای این امر صرف کنیم.
این مسئول با تاکید بر کمبود آب در برخی از روستاهای استان نیز تصریح کرده بود: کمبود آب در روستاها بسیار حائز اهمیت است زیرا زندگی روستایی بر پایه کشاورزی و دامداری استوار بوده و در صورتی که روستائیان آب کافی برای کشاورزی و دامپروری نداشته باشند به شهرها مهاجرت میکنند.
صحبت های استاندار در شرایطی منتشر شد که همگان خوب می دانند مهاجرت روستائیان به شهرها نه تنها موجب خالی شدن روستاها میشود بلکه تراکم جمعیت شهری را هم به طور نامتوازن افزایش می دهد. اکثر روستائیانی که به سمت شهرها مهاجرت می کنند از اقتصاد ضعیفی برخوردارند، به همین دلیل اقدام به حاشیه نشینی میکنند که این امر خسارات جبرانناپذیری را به دنبال دارد.
یکی از راهکارهایی که علاوه بر ایجاد شرایط ثابت جهت صرفه جویی، در شرایط کم آبی نیز به شدت کارساز می باشد، استفاده از سیستم آبیاری مدرن در بخش کشاورزی است.
کارشناسان معتقدند با توجه به اینکه این موضوع هنوز برای بسیاری از کشاورزان ایرانی جا نیفتاده و اطلاعات درستی از آن ندارند، از مسئولان بخش کشاورزی استان ها انتظار میرود با آگاهسازی کشاورزان نسبت به بحران کم آبی آنان را به استفاده از سیستم های آبیاری مدرن برای ادامه فعالیت های کشاورزی تشویق کنند.
البته در همین رابطه استاندار قزوین گفته: در این مسیر باید تسهیلات مورد نیاز به کشاورزان اختصاص یابد تا با اجرای طرحهای آّبیاری مدرن در سطح وسیعی از بخش کشاورزی استان علاوه بر صرفهجویی در مصرف آب، شاهد رونق بخش کشاورزی نیز باشیم.
همه چیز خوب است الا آب
بر اساس آمارهای جهاد کشاورزی استان قزوین، کشاورزان این استان از نظر میزان سطح زیر کشت در وضعیت مطلوبی به سر میبرند و با توجه به اینکه هم اکنون کشت و داشت محصولات کشاورزی این استان به صورت تخصصی و کشت کلی انجام می شود، از میزان برداشت ها نیز می توان احساس رضایت کرد. اما آنچه که بیش از هر چیز باعث نگرانی کشاورزان قزوینی شده است، کمبود آب و معضلی به نام خشکسالی است.
در میان شهرها و شهرستان های قزوین، بویین زهرا را باید به عنوان قطب تولیدات کشاورزی و خشکبار استان معرفی کرد. این شهرستان با دارا بودن پتانسیل قوی برای کشت و داشت محصول پسته یکی از مهمترین مناطق پرورش این محصول است.
تا همین چند وقت پیش، یکی از راهکارهایی که برای رفع کمبود آب استان ها مورد استفاده قرار می گرفت، بهره برداری از چاههای آب غیرمجاز بود، ولی با کم آبی های اخیر این راهکار نیز خود به مشکلی مضاعف تبدیل شده است.
البته نباید فراموش کنیم که کشاورزی در بویین زهرا به زعم تهدیدات کمآبی که هر ماه نیز بر ابعاد آن افزوده می شود دارای شاخصههای مورد قبولی است، به طوری که در حال حاضر بخش اعظمی از تولیدات غلات، سبزیجات و محصولات باغی این منطقه به همراه دیگر محصولات استان پس از برداشت روانه بازارهای مصرف استان های دیگر می شود.
احد احمدی فرماندار بویین زهرا با اشاره به اینکه مشکل کم آبی بزرگترین مشکل کشاورزی این شهرستان است، رشد بالای صادرات محصولات کشاورزی بویین زهرا در سال های اخیر را مد نظر قرار داده و می گوید: ما خوب می دانیم که ادامه تلاش برای بهبود وضعیت کشاورزان و صنعتگران در این شهرستان امری ضروری و مهم است به همین دلیل لزوم طرحریزی و انجام اقدامات مؤثر برای رفع مشکلات کشاورزان بویین زهرا باید در اولویت وظایف کاری مسئولان جهاد کشاورزی این شهرستان قرار گیرد.
مرتضی شعباننژاد مدیر جهاد کشاورزی شهرستان بویین زهرا نیز با تاکید بر اینکه استفاده از روشهای نوین آبیاری زمینه را برای خودکفایی بیشتر و کمک به کیفیسازی محصولات کشاورزی این شهرستان فراهم می کند، می گوید: در جهت بالا بردن رضایت کشاورزان، در حوزه کانالکشی و توسعه آبرسانی به کشاورزی بویین زهرا فعالیتهای خوبی صورت گرفته است که امیدواریم زمینه برای افزایش تولید محصولات بیشتر مهیا شود.
در روزگاری که کم آبی ها و به تبع آن خشکسالی ها هر روز بیش از گذشته قد علم کرده و مردم و بخصوص کشاورزان را می آزارد، خوب است بدانیم طی سالهای اخیر خاک وسیع و مناسب و حاصلخیزبویین زهرا جهت کشت انواع محصولات خشک و غیر خشک، کشاورزان این منطقه را ترغیب کرده تا در فکر گسترش مزارع و ایجاد مراکز دامپروری در کنار کاشت و برداشت محصولات خود باشند.
حال با این افزایش زمین های زیر کشت، وقتی خللی در تامین آب ایجاد می شود به سرعت همه چیز را تحت الشعاع قرار می دهد.
ضرورت ایجاد تشکل ها
با توجه به اینکه قزوین یک درصد خاک ایران را به خود اختصاص داده است، این استان در بخش کشاورزی به ویژه تولید محصولات دامی جزء استانهای برتر کشور محسوب میشود. با این اوصاف چنین به نظر می رسد که علاوه بر سازمان جهاد کشاورزی، وجود تعاونی ها و تشکل های دیگری نیز برای پیگیری مسائل مبتلابه کشاورزان نیاز است تا بتوانند در لحظات سخت، پیگیر مطالبات آنها باشند.
به عنوان مثال قزوین با 35 هزار هکتار باغ انگور و رتبه نخست در تولید این محصول دارای تشکیلاتی در این زمینه نیست و این در حالی است که در شمال کشور به خاطر وجود 20 هزار هکتار اراضی چای، سازمان چای راه اندازی و پیگیر خواسته های چایکاران است.
با توجه به اینکه بخش قابل توجهی از تولید انگور و کشمش قزوین به خارج از کشور صادر می شود، اگر در این استان به نیازهای کشاورزان این محصول توجه، و در مواقع بحرانی مانند خشکسالی ها خساراتشان جبران شود تا از این کار فاصله نگیرند، فقط از قبل صادرات کشمش، می توان درآمد 125 میلیون دلاری این محصول در طول یک سال را تا 750 میلیون دلار افزایش داد.
