كوچ نشینی كهن ترین شیوه زندگي بشري است كه پابرجا بودن آن تا عصر حاضر از بزرگ ترین جاذبه های این نوع از معیشت است و همین شیوه خاص زندگی سبب شده ایلات و عشایر «دیدنی ترین جاذبه عصر تكنولوژی» لقب بگیرند. عشایر به شیوه ای جذاب و باورنكردنی طی قرن ها وسال های طولانی اقدام به حفظ سنن و آداب و رسوم گذشته خود كرده اند و این اصالت به جاذبه ای برای صنعت گردشگری تبدیل شده است. مسكن عشایر و نوع زندگی آن ها، زبان و موسیقی، غذاهای محلی، صنایع دستی، و لباس های محلی به همراه آیین های به جای آوردن جشن های عروسی و محلی از مهم ترین جاذبه های ایلات و عشایر است. بارزترین مشخصه ایلات و عشایر شیوه زیست آنان است كه بر خلاف یك جا نشینان روستایی و شهری، در كوچ و نقل و انتقال دایمی سیاه چادرها و رمه های خود هستند.
******
همه ساله با گذشت نزديك به يك ماه از فصل بهار، ايلات وعشاير استان تهران نیز چون عشایر سایراستانها كوچ خود را آغاز مي كنند. در کوچ بهاره حدود 1800 خانوار از عشایراستان تهران به همراه 400 خانوار عشایر میهمان، در قالب چهار ایل و 28 طایفه مستقل از مناطق قشلاقی خود به سمت شهرستان های فیروزکوه، دماوند و شمیرانات مي روند. همراه آنها عشایر میهمان ازاستانهای قم، البرز، مرکزی و سمنان نیز با حدود 700 هزار راس دام سبک به مناطق ییلاقی استان تهران كوچ مي كنند. این افراد هرسال در راه سفر به سمت ييلاق با مشكلات زيادي مواجه مي شوند و سازمانهايي از جمله امور عشايري وزارت جهاد كشاورزي وظيفه دارند شرايط اين كوچ بزرگ را تسهيل ببخشند چرا كه عشاير استان تهران با داشتن 600هزار راس انواع دام سهم عمده اي در توليد گوشت ولبنيات استان بزرگ تهران دارند.
مشكلاتي كه قابل حل است
عشاير كوچنده هرسال براي بردن خانواده ورمه هاي خود به ييلا ق به يك سري از ملزومات اساسي نياز دارند كه عبارتندازآب سالم وبهداشتي، سوخت، مواد غذايي، حمام وخانه هايي براي اسكان موقت ومسيري كوتاه وايمن تا باكمترين تلفات دامي به ييلاق برسند. البته وجودپزشك ودامپزشك براي خانواده ودامهاي انها از جمله نيازهاي حياتي به شمار مي ايد. حيدر موسوي دامداري كه 50 سال است به شیوه کوچ نشینی زندگی می کند، در خصوص مشكلات دامداران مي گويد: هرساله موقع كوچ به ييلاق بايد ابتدا به فكر تحصيلات فرزندان مان باشم چرا كه زمان آغاز حركت ما با روزهاي پاياني تحصيلات فرزندانمان است و براي اينكه زحمات يكساله آنها بی نتیجه نماندهمسرم در كنار انها می ماند تا درس وامتحانات انها تمام شده و به ما ملحق شوند كه اين باعث مي شود تامجبور شويم براي عقب نيفتادن، كارگر استخدام كنيم.
وي ادامه مي دهد: البته تنها به اين مورد ختم نمي شود چرا كه براي سير كردن شكم خود ودامهايمان مجبوريم خودروهاي باربر اجاره كرده تا ملزومات ما راحمل كند و با توجه به سرعت اندك گله ومسير هاي سخت وكوهستاني هزينه هاي بالايي بر دوش ما مي گذارد.
ماجراي پل رو گذر پرديس وحل مشكل سدماملو
عشاير هنگام كوچ به ييلاق از برخي جاها مجبور به عبورهستند يكي از اين مكانها شهرستان پرديس در دماوند است. ساخت و سازها و توسعه شهرستان پردیس مشکلاتی را برای عبور دام عشایربه وجود آورده است. يكي ازمسائل عبور عشایر و دام آنان از حاشیه اتوبان است كه برای جلوگیری از تصادف و خطرات احتمالی، پروژه احداث پل روگذر در شهرستان
پردیس تصویب شد اما با گذشت چند سال از تصویب این پروژه هنوز این پل مهم در شهرستان پردیس احداث نشده است.
سيروس نصیری مدير امورعشايرتهران باتاييد اين موضوع مي گويد: براي حل اين مشكل از سرپرست جديد فرمانداري پردیس درخواست کرديم با اختصاص بودجه، این پل روگذر هرچه زودتر احداث شود تا عشاير هنگام عبور دچار خسارت نشوند.
علاوه بر این درچند سال اخير با ايجاد سد ماملودر45 کیلومتری جنوب شرقی تهران كه بر روی رودخانه جاجرود احداث شده ، عبور عشایر با اختلال مواجه شده است.البته طبق توافقاتي كه بين سازمان امور عشايري استان تهران وسازمان اب اين استان به عمل امد قرار شد سازمان اب با ايجاد يك مسير 2 كيلومتري مشكل عبور ومرور عشاير را حل كند كه اين اتفاق در سال جديد رخ داده است.
سيروس نصيري با تائيد اين موضوع مي گويد: سال 90 برای نخستین بار بالغ بر 30 مسیر ایل راهی عشایر را از طریق روزنامه رسمی قوه قضائیه به ثبت رسانده ایم، همچنین به دستگاههای اجرایی اعلام کردیم هردستگاهی که میخواهد عملیات اجرایی در ایل راههای عشایری انجام دهد حتما باید یا مسیر جایگزینی را برای عبور عشایر در نظر بگیرد و یا عملیات اجرایی خود را به مکان دیگری منتقل کند.
وی با بیان اینکه براساس قانون ایجاد هرگونه انسدادی در حریم و ایل راههای عشایر ممنوع است و با آن برخورد خواهد شد، مي گويد: از لحاظ عرفی و قانونی حق مالکیت عشایر نسبت به ایل راه های عشایری که بالغ بر 30 مسیر است بایستی محفوظ بماند.وي ادامه مي دهد: تاچند سال قبل سد ماملو عبور عشایر را مختل کرده بود اما در مذاكراتيكه با سازمان آب استان تهران داشته ایم، قرار شد که آنها در پائین دست سد ماملو مسیری را به طول 2 کیلومتر برای عبور عشایر احداث کنند.
مدیرامور عشایر استان تهران ادامه مي دهد: خوشبختانه امسال با ايجاد اين مسير مشكل عشاير حل شد.وی عمده ترین مشکل عشایر کوچنده را تعرض، تصرف و واگذاری اراضی در مسیر کوچ عشایر به افراد حقیقی و حقوقی دیگر و توسعه شهرها و مناطق صنعتی عنوان کرده و می گوید: عشایر استان با قدمت 400 ساله، صاحبان عرفی و قانونی ایل راه های عشایری هستند و به صراحت قانون، هر گونه تعرض و واگذاری مسیر های عبور عشایر مطلقا ممنوع اعلام گردیده و با متخلفان برخورد قانونی پیش بینی شده است.
نقش پرنگ اقتصادي عشاير
جامعه عشايري به عنوان جامعه سوم، حدود چهارصد سال است که به دلايل مختلف از اكثـر نقاط عشـايري كشـور به استـان تهران مهاجرت می کنند و بعلت ويژگيهاي اقليمي و جغرافيـايي استـان همچنـان به شيوه معيشت پدران خود يعني دامـداري ازطـريق كوچ به منـاطق ييلاقي ، ميانبند و قشلاقي ادامه داده اند . اين جامعه با جمعيتي بالغ بر 2587 خـانوار در زمان قشـلاق و 3150خانوار در زمان ييـلاق و جمعيتي حدود 13000 نفر به علاوه550000 واحد دامي همراه با 85000 واحد دامي عشاير ميهمان ، متشكل از 4 ايل و در قالب 3 زيست بوم23 سامانه در مناطق عشايري شهرستانهاي فيروزكوه ، دمـاوند ، ورامين ، پـاكدشت ، ري ، ملارد ، شميـرانات استقرار دارند و توسط 7 شركت تعاوني و يك اتحاديه استان خدمات دهي مي شوند . عشاير استان كه گله داران عمده گوسفند و بز نژادهاي اصيل بومي منطقه اند، 44درصد گوسفند و بره ، 31 درصد بز و بزغاله و 90درصد شتر و بچه شتر از كل دام استان را در اختيار دارند . توليدات سالانه اين جامعه که هر خانوار آن نمادی از يک کارگاه توليدی است ،000/10 تن گوشت ، 12000 تن شير ، 1100 تن ساير فرآورده های لبنی و 560 تن پشم است . همچنين در توليد صنايع دستی نظير قالی و قاليچه ، گليم ، جاجيم ، زيلو ، گبه ، جوراب ، کلاه و دستکش ، حصير و سياه چادر که بيشتر جنبه خود مصرفی دارند فعاليت می کنند . جمع آوری گياهان داروئی و زراعت نيز از جمله ديگر اقدامات توليدی برخی از آنان است.لذا با توجه به نقش اساسي عشاير در توليد گوشت ولبنيات كشور رسيدگي به مشكلات انها نقش اساسي در رسيدن كشور به خود كفايي دارد.
