محمدرضاهادیلو
بعضی وقت ها باید در مقابل انتشار برخی اخبار کمی تامل کرد زیرا اگر باور کنیم که همه حرف هایی که مسئولان می زنند و آمار و ارقامی که ارایه می کنند درست است، آنوقت باید به کم کاری ها و بی خیالی بسیاری از نهادها و سازمان ها و ادارات ایمان بیاوریم. مگر می شود فجایع عظیمی در کنارمان به وقوع بپیوندند و آقایانی که وظیفه جلوگیری یا برخورد با این مسائل را دارند فقط به بازگو کردن موارد بپردازند و حداکثر با برگزاری چند نشست و همایش جهت ارزیابی اوضاع، سروته قضیه را هم بیاورند. در همین راستا و طی روزهای اخیر خبری در رسانه ها منتشر شد مبنی بر اینکه "در هر ثانیه 500لیتر فاضلاب و پساب خام به آبهای نیلگون خلیج فارس ریخته می شود!" هر چند در نگاه اول، عدد موجود در خبر چیز خاصی را نمایان نمی سازد اما با یک ضرب و تقسیم ساده می توان به نتایجی رسید که همگان را شوکه می کند.
***
اگر در هر ثانیه 500لیتر فاضلاب به خلیج فارس وارد شود در هر دقیقه این رقم به 30هزار لیتر افزایش می یابد و کافیست این عدد را ضربدر 60 کنیم تا بدانیم در هر ساعت یک میلیون و 800هزار لیتر فاضلاب و پساب وارد آبهایی می شود که دارای هزاران گونه از آبزیان است.
*خلیج فاس و دل دریایی اش
زمانیکه معاون عمرانی شهرداری بندرعباس از تکمیل طرح ساماندهی و زیباسازی خور شیلات تا پایان فصل بهار خبر می داد به این رقم هم اشاره کرد که ثانیهای 500 لیتر فاضلاب و پساب خام در بندرعباس به خلیج فارس ریخته میشود.
جالب اینجاست که حبیب بهادر در ادامه صحبت هایش ترجیح داد تا بیشتر به بررسی آخرین وضعیت خورهای بندرعباس بپردازد و با بیان اینکه طرح ساماندهی خور شیلات که متولی آن شهرداری بندرعباس است در حال حاضر 80 درصد پیشرفت فیزیکی دارد، اظهار امیدواری کرد پروژه زیباسازی منظر خور شیلات در پایان سه ماهه نخست سال جاری به بهرهبرداری برسد.
لازم است برانیم خورها، در اصطلاح، شاخه و محدوده نیمه بسته ای از آب دریا هستند که داخل خشکی شده اند و در حقیقت، یک خور یک خلیج کوچک است. بعضی خورها مدخل یک رودخانه به دریا هستند و در درون آن آب دریا به مقدار قابل توجهی توسط آب رودخانه یا آب شیرین رقیق می شود.
هر چند توجه به خورها به نوبه خود حائز اهمیت است اما نباید فراموش کنیم در شرایطی که در هر ساعت میلیون ها لیتر فاضلاب وارد آب دریاها می شوند، نمی توانیم وقت خود را برای زیبا سازی این خورها صرف کنیم.
بر اساس آمارهایی که معاون عمرانی شهرداری بندرعباس ارایه کرده، مشخص شده مصرف آب شهر بندرعباس دو هزار لیتر در ثانیه است که از این میزان 500 لیتر در ثانیه به صورت پساب و فاضلاب وارد خلیج فارس میشود که این امر مشکلاتی را برای محیط زیست و بهداشت ساحل شهر و سایر نقاط بالادست ساحل به وجود آورده است.
شاید یکی از دلایلی که موجب شده آلودگی های خلیج فارس به چشم نیاید، ارتباط آن با آبهای آزاد دنیا باشد. در کلامی ساده تر، تمام آلاینده هایی که ما به خلیج وارد می کنیم در دریاها و اقیانوس های دنیا حل می شوند.
*شاهکار خلقت
بیش از ۱۵۰ گونه انواع ماهی های خوراکی و غیرخوراکی و تزئینی در خلیج فارس یافت میشود. بیشتر آبزیان این خلیج بجز چند مورد که وارد آبهای کارون، بهمن شیر و اروند میشوند مابقی در آبهای شور زندگی کرده و در همان جا تخم ریزی و تولید مثل میکنند. از مهمترین انواع ماهیهای تجاری خلیج فارس میتوان به زبیده، حلوا سفید، قباد، شیر ماهی، شانک، سنگسر، پیش ماهی، هامور، سیکین، کارفه، طوطی، حلوا سیاه، شوریده، خبور، کفشک، سرخو، خابور و سبور اشاره کرد و میگو هم از دیگر محصولات غذایی باارزش خلیج فارس به شمار می آید. انواع صدفهای خوراکی نیز در برخی سواحل مانند ساحل بندرعباس و ساحل گشه(ساحل صدف) در بندر لنگه و همچنین در اطراف بعضی جزایر مانند هرمز، قشم و لارک یافت میشوند که بازار عمده آن کشورهای اروپایی است.
با آماری که معاون عمرانی شهرداری بندرعباس ارایه کرده، مشخص می شود در هر شبانه روز 43میلیارد و 200میلیون لیتر پساب و فاضلاب به حلق ماهی های بی زبان ریخته می شود و وقتی این خبر نگران کننده تر می شود که بدانیم خلیج فارس یکی از بزرگ ترین پناهگاههای موجودات دریایی مانند مرجانها، ماهیهای تزئینی کوچک، ماهیهای خوراکی و غیر خوراکی، صدفها، حلزونها، نرم تنان، شقایقهای دریایی، اسفنجهای دریایی، عروسهای دریایی، لاک پشتها، دلفینها، کوسه ماهیها و بسیاری از موجودات دریایی دیگر است و متاسفانه در کمال بی خیالی مسئولان حفاظت از محیط زیست و شهرداری ها و فرمانداری ها و استانداری ها و آنها که نانشان را از آب دریاها در می آورند، هر ماه یک میلیارد و دویست و نود و شش میلیون لیتر فاضلاب در شرایطی زندگی میلیونها موجود دریایی را به خطر انداخته که در سازمان ها و مراکز حفاظت از محیط زیست به دلیل نبود کارشناس و متخصص ویژه، هزینههای پژوهشی بالا و فقدان دانش کافی کاری صورت نمی گیرد و افراد حاضر هم ترجیح می دهند بدون اقدامی عملی برای جلوگیری از ورود این همه آلاینده به آبها، حقوق بگیرند و جان دادن و تلف شدن گونههای مختلف جانوری پستاندار در خلیج فارس را به تماشا بنشینند.
وقتی مسئولان و تصمیم گیرندگان در شهرداری بندرعباس از ساماندهی خورها صحبت به میان می رانند، منطقی است که در قدم و اولویت نخست به سراغ اجرای بخش انتقال پساب جاری در این خورها به اماکنی از پیش تعیین شده بروند تا از این طریق هم مسائل بهداشتی مرتبط با این خورها را کاهش دهند و هم از ریخته شدن این حجم فاضلاب خام به دریا جلوگیری کنند.
با ورد 500لیتر فاضلاب و کثافات در ثانیه به خلیج فارس، سالانه 15میلیارد و 552میلیون لیتر انواع آلاینده ها و پسابها این خلیج زیبا و جهانی را با تمام آبزیان و گیاهانش تهدید می کند. جالب است بدانیم در کتابهای قدیمی از قول ناخدایان و ملاحان از حیوانات و پریها و موجودات عجیب و غریب در خلیج فارس سخنهای فراوان گفته شده است. از ماهی قرش که قادر است کشتی را ببلعد تا کوسهای که از دهنش آتش بیرون میزند و پری دریایی که مانند عروسان زیبا روی بوده و تا همین دهه های اخیر جزو باورهای بی گمان مردم به شمار می رفت.
حال سوال اینجاست که چه سازمان یا نهادهایی مسئول جلوگیری از ادامه روند این فاجعه هستند و تا کی باید فاضلاب بندرعباسی ها به دل پاک خلیج فارس ریخته شود. آیا مسئولان امر خود را پاسخگوی کم کاری ها و بی توجهی هایشان می دانند یا باز هم با نشانه رفتن انگشت اتهام به سمت یکدیگر، آنقدر فضا را به هم می ریزند تا مشخص نشود هر کس چه وظیفه ای داشته و چقدر برای رسیدن به اهداف سازمان متبوعش تلاش کرده است.
*درد روی درد
درد خلیج فارس فقط فاضلاب بندر نشینان نیست، بلکه عبور سالانه بیش از 10هزار شناور از خلیج فارس که ۷۵ درصد آنها به حمل و نقل نفت خام و محصولات نفتی مربوط است و در پی آن تخلیه مواد زائد مختلف مانند آب شستشوی موتور، فاضلاب، آب توازن کشتی و بسیاری موارد دیگر سبب بروز مداوم انواع آلودگیها در این منطقه میشود که اثرات قابل توجهی بر محیط زیست دارد. طبق مطالعات انجام شده سالانه در حدود یک و نیم میلیون تن نفت به خلیج فارس نشت میکند و به همین علت سازمان بین المللی دریانوردی(IMO) این منطقه را در سال ۲۰۰۷میلادی به عنوان منطقه ویژه دریایی اعلام کرد زیرا طبق آمارها میزان آلودگی این منطقه بیش از حد متوسط بین المللی است. در دهههای گذشته نیز آلودگی زیست محیطی یکی از چالشهای مهم در این پهنه آبی بودهاست. از آن جایی که ۶۰ درصد از ذخایر نفت جهان در خلیج فارس قرار دارد، احداث سکوهای نفتی و مجتمعها و پالایشگاهها در اطراف خلیج فارس و ورود نفت، مواد شیمیایی و پسابها به داخل آب جزو عوامل اصلی این آلودگی ها به شمار می آیند اما با تمام این تفاسیر و باتوجه به اینکه خلیج زیبای فارس به نام ما ایرانیان ثبت شده، این وظیفه ماست که نه تنها خود عاملی برای آلوده کردن آن نباشیم بلکه به عنوان نیرویی بازدارنده در برابر هر آلاینده دیگری نیز قد علم کردعه و از آن محافظت نماییم.
