مازندران استانی است سرسبز كه زیبایی آن همیشه زبان زد خاص و عام در داخل و خارج از كشور بوده و توانسته آرامش را براي مسافران به ارمغان بياورد.
به گفته مسئول ارشد استان، ورود بيش از 11میلیون نفر مسافر در ايام تابستان نشان از رضايت مردمي دارد كه به اين استان سفر مي كنند.
اما در اين بين بايد ديد كه اين سفرها چه فوايد و ثمرات مثبت و منفي براي مردم مازندران دارد و آيا مردم و مسئولين مازندران توانسته اند بهره برداري هاي لازم را از اين مسافرها داشته باشند يا خير؟
***
رنگي شبيه خاكستري
طبیعت مازندران با حرکت خزنده تغییرات مخرب محیط زیست بوسيله انسان سبب شده است که این طبیعت حیات بخش درحال وفات باشد.
بوجود آمدن ترافیک های سنگین در محورهای عبوری كه از گنجایش جاده های استان خارج می باشد، سبب تاثيرات منفي مادي و معنوي بر استان شده و به تبع آن افزايش میزان آلودگی هوا سبب تغییرات آب وهوایی وگرم تر شدن و کاهش میزان بارش و نابودی حیوانات و گیاهان نادر و کمیاب دارویی ودرمانی مازندران خواهد شد و تاثیر مخرب آن بر صنعت كشاورزي.
از جمله مشکلات دیگر استان می توان به زباله ها و پسماندهای تفریح های به ظاهر خوشایند اشاره کرد که اگر کمی حسابگر باشیم با اين فرض كه سهم هر مسافر از زباله های تولید شده فقط 100گرم باشد وآن را در11میلیون نفر ضرب کنیم حاصل عدد بسیار بزرگی خواهد شد که این میزان زباله نیازمند جمع آوری و بازیافت خواهد بود که هزینه بسیاری از درآمدهای کسب شده برای استان مازندران را صرف خود خواهد کرد.
مردم مازندران با بدرقه مسافران شاهد چهره نامناسب جنگل ها وسواحل دریا و تفرج گاه های استان می باشند که بوی بد زباله ها و آلودگی ها و تخریب هایی که بر روی درختان جنگل ها به نشانه یادگاری مانده، يادآور ميهمانانشان مي باشد.
رونق گردشگري روستايي
از طرفي روستا گردي و رونق گردشگري روستايي، به خصوص روستاهايي كه در طول نوار ساحلي درياي خزر قرار دارند مردمي ترين نوع صنعت گردشگري به شمار مي آيند.
روستاهاي ساحلي به دليل وجود منابع غني همواره در معرض بيشترين بهره برداري ها قرار دارند، به طوري که مهم ترين عنصر جذب گردشگر در اين مناطق عوامل طبيعي و فضاي دلپذير آنهاست.
اگرچه ديدن جاذبه هاي تاريخي و تفريحي به خصوص در روستاهايي که داراي جاذبه هاي زيارتي و تفريحي هستند، از قديم الايام رواج داشته، اما عدم وجود برنامه ريزي سيستماتيک موجب شده آثار منفي زيست محيطي، اجتماعي و فرهنگي بيش از آثار مثبت اين پديده باشد.
تغيير کاربري اراضي کشاورزي و گسترش ويلاسازي در دو دهه اخير نه تنها موج عظيمي از سوداگري زمين را در اين مناطق به وجود آورده بلکه با هجوم سيل مسافران و گردشگران، مناطق روستايي نوار ساحلي را با معضل دفع و تخليه زباله رو به رو ساخته و علاوه بر آسيب جدي بر صنعت روستا گردي موجب آلوده شدن نوار ساحلي دريا نيز شده است.
آثار منفي بيش از آثار مثبت
مريم گازا کارشناس ارشد برنامه ريزي توريسم و استاد دانشگاه که در پايان نامه خود به بررسي وضعيت روستاهاي ساحلي پرداخته، معتقد است زماني يکي از جاذبه هاي روستاها بازارهاي سنتي بوده که در مناطق مختلف در ايام هفته برگزار مي شد و توليدات سنتي و عرضه مستقيم کالا خريداران خود را از نقاط مختلف کشور فرا مي خواند اما اکنون روند توسعه گردشگري در روستاها به سمتي حرکت کرده که بازارهاي محلي پر از محصولات چيني شده است.
به گفته وي کاهش توليدات سنتي، رشد تصاعدي قيمت ارزاق عمومي و افزايش هزينه هاي زندگي روستاييان، تغيير در شيوه رفتاري و سبک زندگي و نوع غذاهاي مصرفي مردم روستا، به فراموشي سپردن البسه محلي و از همه مهم تر آداب و سنن بومي از ديگر پديده هاي منفي اقبال گردشگران به اين مناطق است.
روستاهاي ساحلي درياي مازندران تقريبا از نظر تاسيسات گردشگري غني است، به طوري که در سراسر ايران هيچ منطقه گردشگري به اندازه سواحل درياي خزر داراي تاسيسات گردشگري گوناگون نيست.
تعداد شهرک ها، مجتمع هاي تفريحي و توريستي، ويلاها و پلاژها هم کم نيست، اما آنچه که موجب مي شود اين همه توانمندي فوق العاده مغفول بماند فاصله برنامه ريزي گردشگري از شرايط بومي و محلي منطقه است.
تصادف در كمين روستاييان
آنچه از خلال صحبت هاي بوميان منطقه بر مي آيد حاکي از آن است که سرمايه گذاري در اين مناطق خارج از روستاها صورت مي گيرد و نتايج حاصل از آن نيز به خارج از روستا منتقل مي شود و منفعتي به جز زباله و ترافيک عايد روستاييان نمي شود.
در همين رابطه اربابي يكي از كشاورزان منطقه ساري در مورد مشكلاتي كه از ورود مسافران براي آنان بوجود آمده به خبرنگار جوان مي گويد: متاسفانه به علت آنكه جاده هاي مازندران اكثرا از كنار زمين هاي كشاورزي مي گذرند و فاقد شانه هاي خاكي براي عبور و مرور ماشين هاي كشاورزي مانند كمباين و... مي باشند باعث بوجود آمدن تصادفات زيادي مي شوند.
قادري يكي از مغازه داران قائمشهري نيز در مورد ورود مسافران بسيار زياد به مازندران مي گويد: فارغ از مسائل ترافيكي و انباشت زباله هايي كه از مسافران به جاي مي ماند، معضل ديگر اسكان نابسامان مسافران مي باشد به طوري كه در پياده روهايي كه نزديك مساجد و يا مغازه ها و حتي مكان هاي مسكوني مي باشد چادر زده و برخي اوقات حتي با اهالي آن محل نيز درگيري مي شوند.
بر پايه اين گزارش توسعه پايدار روستاهاي ساحلي با مشارکت مردم و استفاده از توان و قابليت هاي موجود در منطقه امکان پذير خواهد بود اگر برنامه ريزي با مشارکت مردم محلي همراه شود و دهياري ها و شوراها در فرآيند توسعه گردشگري روستايي حضور داشته باشند، رونق روستاها و ايجاد اشتغال و درآمد چندان دور از ذهن نخواهد بود.
بديهي است مديريت فرهنگي گام اوليه و مقدمه دست يافتن به اهداف توسعه اي کشور است.
البته از اثرات ديگر ورود مسافران به مازندران مي توان به سوء استفاده برخي از مردم از مسافران به عناوين مختلف مانند اجاره اماكن مسكوني با قيمت هاي بسيار بالا و به خصوص در زمان هاي خاص، بي نظمي و نامناسب نمودن چهره جاده ها و خيابان ها و ورودي هاي شهر ها بوسيله تابلو بدست ها، سوء استفاده برخي از جوانان از اماكن استيجاري به علت عدم ارائه مدارك شناسايي، ترويج زندگي هاي مدرن ناموفق و خريد و فروش املاك و اماكن روستايياني كه فاقد اطلاعات لازم از اثرات سوء فروش املاك خود مي باشند، اشاره كرد.
يكي از شهروندان بابلي در اين باره مي گويد: يكي از نقاط ضعف مسئولان استاني اين است كه نظرسنجي علمي و حتي ميداني از مسافران در مورد مشكلات و معايب و محاسن سفر به مازندران استفاده نمي كنند.
حسيني ادامه مي دهد: اگر نهاد و يا تشكلي اين نظرسنجي را انجام بدهد و مسئولان استاني نيز از اين نظرسنجي ها استفاده بهينه نمايند مطمئنا بسياري از مشكلات برطرف شده و استان نيز به بهره برداري در اين زمينه خواهد رسيد.
كسي شرح وظايفش را نمي داند
متاسفانه بايد گفت مسئولان هر يك از دستگاه هاي عضو ستاد تسهيلات سفر مازندران آمارهاي متفاوتي از عملكرد خود ارائه مي دهند كه بيشتر جنبه تبليغاتي دارد و نه كاربردي و واقعي.
در سال جاري پزشكي قانوني استان مازندران نيز براي اولين بار با مجوزي كه براي اعلام آمار رسمي و واقعي فوتي ها و علل آنها و به خصوص غرق شدن در دريا و تصادفات و ديگر حوادث دريافت نمود، با اطلاع رساني به موقع و جامع توانست تا بسياري از مسئولين از جمله وزير كشور وقت و ديگر مقامات را نسبت به معضلات حساس نمايد.
غرق شدن برخي از مسافران در مناطق ممنوعه شنا و آمار بالاي تصادفات مسافران از ديگر موضوعات قابل تامل در مازندران است.
هر چند همه مسئولان به مشكلاتي كه در بحث سواحل و دريا و.... در استان هاي شمالي و به خصوص مازندران وجود دارد اقرار دارند اما متاسفانه متولي خاصي به جز استانداري براي رفع آنها وجود ندارد و اين نهاد هم برخي از بهانه ها مانند عدم تشكيل سازمان سواحل، كمبود اعتبار و.... را علت كم كاري در سطح استان مي داند.
بايد بدانيم مشكلات ورود مسافران به استان هاي شمالي فقط در بحث سواحل و دريا نيست چرا كه ترغيب مسافران و به خصوص اهالي پايتخت به خريد زمين و ملك در مازندران از ديگر معضلاتي است كه در چند سال اخير در حال تبديل استان سرسبز و كشاورزي مازندران به استاني بي روح و تاريك مي نمايد.
مصطفي جوان 32 ساله و اهل بابلسر و شاغل در يك مشاور املاك مي گويد: شايد فروش زمين و ساختمان به اهالي پايتخت براي قشر ما خوب باشد اما براي استان در دراز مدت فاجعه بار است زيرا اهالي مازندران در چند سال ديگر نه زميني براي زراعت و نه مكاني براي سكونت خواهند داشت.
مدير كل ميراث فرهنگي ،صنايع دستي و گردشگري مازندران نيز در گفتگوي اختصاصي با خبرنگار جوان گفت: علي رغم اقامتي كه مسافران در مازندران دارند به علت آنكه متولي خاصي در استان در هر بخش مشخص نيست، نتوانسته ايم از مسافران استفاده بهينه نماييم .
سيف الله فرزانه با بيان اينكه بسياري از دستگاه ها مانند بانك ها علي رغم بخشنامه دولت همكاري هاي لازم را با اين اداره كل ندارند اظهار داشت:اعتقاد داريم ادغامي كه در بين سازمان گردشگري، ميراث فرهنگي و صنايع دستي صورت گرفته، درست و كارشناسي نبوده است.
وي افزود:چون قوانين و مقررات حرفه اي در اين زمينه نداريم و نمي دانيم در هر بخش متولي كيست، در نتيجه نمي توانيم اقدامات اجرايي خاصي نماييم، زيرا هر دستگاه براي خود دلايل خاصي دارد.
فرزانه تصريح كرد: مصوبات زيادي در هر زمينه داريم اما اجرايي نمي شوند، چون ضمانت اجرايي محكمي نداريم در نتيجه با اينكه بسياري از كارها براي استان سودآور هستند نمي توانيم دستگاه ها را مجبور به انجام آنها بكنيم.
وي خاطر نشان كرد:60دستگاه عضو ستاد تسهيلات سفر مي باشند اما متولي اصلي هر بخش مشخص نيست به عنوان مثال در بخش ترافيك ،در بخش زباله و.... نمي دانيم متولي اصلي كيست و چه دستگاهي بايد پاسخگو باشد.
