نمی توان این واقعیت را ناديده گرفت كه وجود برخی سیاست های نادرست در زمینه کشاورزی و برخی ناهماهنگی ها در میان مسئولان، کشاورزی و کشاورزان اين كشور را در آستانه برخی مخاطرات جدی قرار داده است. همانطور كه نبايد برخي از سیاست ها و اقدامات مثبت و ارزندۀ متولیان و مجریان عرصه کشاورزی را در کشور ناديده گرفت، نمی توان و نباید وجود برخی ضعف ها و نارسایی ها در برنامه ریزی ها و چالشها و تنگناهای پیش روی کشاورزان را نيز انکار کرد و چشم بر روي آنها بست.
بي شك امروزه، یکی از مهمترین مشکلات فرا روی کشاورزان، فروش محصولات کشاورزی و کمبود نقدینگی ناشی از آن است. واردات بی رویه محصولات خارجی به ایران و توزیع آن به ویژه در استانهايی كه هر كدام به تنهايي قطبي در اين عرصه به حساب مي آيند و نبود نظارت دقیق و کافی بر واردات و عدم تنظیم بازار و برخی تخلفات دولت در اجرا نکردن مصوبات مجلس شورای اسلامی در این زمینه و نیز برخی وعده های عمل نشده دولت در خریدهاي تضميني و توافقی، از جمله مشکلات اساسی و تنگناهایی است که کشاورزان و در اصل، صنعت كشاورزي را تهدید می کند.
***
هر چند نقش و حضور دولت برای اقدام به خرید تضمینی برخي محصولات کشاورزی و تعیین نرخ پایه براي آنها، اقدامی ارزنده به شمار می آید، اما بعضي بی برنامگی ها و عدم نظارت دقیق وکافی در این زمینه، از مشکلات اساسی فراروی کشاورزان ایران است. در حالی که در سیاست و اقدامات خرید تضمینی، وجوه محصولات باید به صورت نقدی و به موقع پرداخت شود، اما بسیاری از کشاورزان، پس از فروش محصولات خود، با تأخیر و بی نظمی در دریافت مطالبات خود روبرو می شوند. چنانچه به رغم مراحل دشوار کاشت، داشت و برداشت محصول، بخش عمدهﺍی از حاصل دسترنج آنان به وسیله واسطه ها ودلالان به تاراج می رود.
خودكفا بوديم و حالا وارد كننده
در حالی که کشور ما در یک شرایط ویژه از نظر اقتصادی قرار دارد، عدم نظارت و دقت مسئولین باعث شده تا گندمهای ایرانی توسط برخی از دلالان عراقی پیشخرید شده و از کشور خارج شود.
بر اساس شنيده ها، بسياري از کشاورزان و تولیدکنندگان گندم از شنيدن این خبر خوشحال مي شوند که تجار خارجی از جمله تجار عراقی با حضور بر سر مزارع اقدام به خرید گندم گندمکاران كرده و آن را به خارج از کشور انتقال میدهند، چرا که مي توانند با قیمتی بالاتر از قیمت خرید تضمینی دولت محصولشان را بفروشند.
اما اگر كمي موشكافانه تر به موضوع بنگريم، مي بينيم كه این اقدام با اما و اگرهای بسياري همراه است و تبعات این خبر خوشحالکننده به زودی به کل جامعه سرایت یافته و باعث بروز مشکلات عدیدهای برای تك تك شهروندان اين مرز و بوم خواهد شد.
این خرید سرمزارع توسط خارجیها در حالی اتفاق میافتد که رکورد واردات گندم به کشور در 10 سال اخیر شکسته شده و کشوری که تا چند سال پیش داعیه خودکفایی در تولید گندم را مطرح کرده و حتی جشنهای این خودکفایی گوش عالم را کر مي کرد، حالا این خودکفایی به وابستگی محض تبدیل شده است.
خرید تضمینی محصولات کشاورزی از 30 سال پیش با خرید گندم آغاز شد و پس از آن با هدف خودکفایی کشور، محصولات دیگری مانند برنج، چای، جو و پنبه نیز در طرح خرید تضمینی قرار گرفت، اما این خریدهای تضمینی گاهی با قیمتهایی پایین انجام و باعث ایجاد مشکلاتی میشود.
خيز عربها براي غارت گندم ایرانی
به خاطر سیاستهای غلط اکنون کشور به واردکننده گندمی تبدیل شده که خود تولیدکننده آن است.
اينها حرف هاي غلامرضا نوری نماینده مردم بستانآباد در مجلس شورای اسلامی است كه با نگراني ادامه داد: وقتي سیاستهای غلط تکرار میشوند، تولید محصولی را که به راحتی میتواند نیاز داخلی را تامین کرده و مایه مباهاتمان باشد را به مشکلی برای تولیدکنندگان و مصرفکنندگان تبدیل مي كنيم.
وی اضافه کرد: تجار خارجی با حضور بر سر مزارع گندم، اقدام به خرید بالاتر از قیمت مصوب دولت و بین 11 تا 12 هزار ریال میکنند.
نوری با اشاره به اینکه محصولی را که خود در داخل تولید میکنيم، حالا باید وارد کنیم، تاکید کرد: متاسفانه محصول وارداتی نه از لحاظ کیفیت قابل مقایسه با تولید داخلی است نه از لحاظ سلامت و بهداشت.
متاسفانه ضربات بر پيكره گندم به جايي رسيده كه در واردات این محصول به کشور به جايي رسيده ايم كه رکورد واردات آن در 10 سال گذشته شکسته شده است.
نوری، قیمت پایین تعیین شده توسط دولت را مهمترین دلیل این اتفاق ناخوشایند در کنار سایر سیاستهای غلط دانست.
سال گذشته قیمت خرید تضمینی هر کیلوگرم گندم 420 تومان بود و کشاورزان از همان ابتدا تمایلی به فروش محصول خود به دولت که به اعتقاد آنها به بهای ناچیزی میخرید، نبودند امسال نیز نرخ خرید تضمینی 750 تومان اعلام شده و این در حالی است که دلالها اقدام به خرید گندم کشاورزان سر زمین آنهم بدون هزینه حمل و نقل تا مرکز خرید از 950 تا 1200 تومان میکنند.
از سویی بالا بودن قیمت خوراک دام و طیور در کشور که به بیش از دو برابر افزایش یافته بود، دامداران را مجبور کرد که برای تغذیه دامهای خود از گندم که بهای بسیار کمتری نسبت به خوراک دام داشت، استفاده کنند. وقتي قیمت خوراک دام و سویا به بیش از یک هزار تومان رسید، در همان حال قیمت گندم 420 تومان بود و در اين شرايط کشاورزان ترجيح دادند بخش زیادی از گندم تولیدیشان را به دامهای خود بدهند و یا به دامداران ديگر بفروشند.
از سوی دیگر سال گذشته نرخ ارز جهش زیادی داشت و باعث میشد، صادرات یا فروش هر محصولی به هر کشوری سود مناسبی داشته باشد، بنابراین کشاورزان کشور، به ویژه در استانهای غربی تمایل داشتند، گندم تولیدی را به دلالانی که قیمت بالا پیشنهاد میدادند و دست به نقد هم بودند، بفروشند و چه كساني بهتر از عراقي ها.
به نظر میرسد با ادامه روند کنونی و تاراج این محصول اساسی، سبد غذایی هموطنان شاهد افزایش قیمت در صنایع پایین دستی وابسته به گندم و مهمتر از همه نان که اصلیترین نیاز غذایی در جامعه ایرانی محسوب میشود، باشد.
كرمان هم در امان نيست
چندي پيش يكي از اعضاي كمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس با انتقاد از نرخ خرید تضمینی گندم توسط دولت به قیمت ۷۲۰ تا ۷۵۰ تومان گفته بود: نمایندگان کشورهای حوزه خلیج فارس امروز با حضور در جنوب استان کرمان اقدام به خرید گندم کشاورزان با نرخ هزار تومان برای هرکیلو کرده اند.
محمد رضا امیری کهنوج با اشاره به اينكه کشاورزان جنوب استان کرمان پیگیر میزان نرخ خرید تضمینی گندم توسط دولت بودند که بعد از اینکه متوجه تعیین نرخ ۷۲۰ تا ۷۵۰ تومان خرید تضمینی توسط دولت شدند، اعلام کردند کشورهای حاشیه خلیج فارس در حال حاضر هر کیلو گندم را با قیمت هزار تومان خریداری می کنند، ادامه داد: در جنوب کرمان بالغ بر ۱۰۰ هزار تن گندم تولید می شود و امروز خبردار شدیم که از کشورهای حاشیه خلیج فارس گندم کشاورزان جنوب استان کرمان را با نرخ هزار تومان خریداری می کنند.
اين در شرايطي است كه در سال گذشته ايران ناچار شده بود تا بخشي از گندم مورد نياز كشور را وارد نمايد و به عقيده كارشناسان، دلیل این واردات کمبود تولید گندم نبوده بلکه علت، تعیین نرخ پایین خرید تضمینی گندم از کشاورزان بود كه موجب شد بخش اعظمي از گندم كشور یا خوراک دام ها و يا به آن طرف مرزها صادر شود.
امیری کهنوج در همين رابطه و با عنوان كردن اين مطلب كه امسال نیز متاسفانه همین اتفاق برای گندم در حال رخ دادن است و این موضوع به عدم تعیین نرخ مناسب برای خرید تضمینی است، گفت: اگر در آینده تامین گندم در داخل با مشکل مواجه شود، ممکن است مجبور به واردات با نرخ ۱۵۰۰ تومان شویم.
با كمال تاسف بايد گفت، در سال ۸۹ مراکز خرید گندم در جنوب کرمان حدود ۴۰ مرکز بود این در حالی است که در حال حاضر تنها سه مرکز خرید گندم در جنوب این استان وجود دارد.
با تمام اين تفاسير اگر نخواهيم مشکلات مدیریتی را بپذيريم و در رفع آنها گامي برنداريم و به اصلاح امور نپردازيم، امروز گندم را از دست مي دهيم و فردا بسیاری از محصولات استراتژیک مثل ذرت و جو و علوفه دام را از دست خواهيم داد و مملكت با چالش هاي عديده اي روبرو خواهد شد.
