وحيد مهري| گاهي بعضي واژهها اشتباهي ترجمه يا معني ميشوند كه كمكم همين ترجمه اشتباه درمتون مختلف و اصطلاحات فني و عاميانه حتي كوچهبازاري راه پيدا كرده و رايج ميشوند بهگونهاي كه جزئي از فرهنگ اصلي ميگردند؛ در حالي كه از ريشه ترجمه اين واژگان مشكل داشته است؛ البته اين موضوع نه تنها در زبانهاي غربي مثل انگليسي، فرانسوي و... همواره يكي از مشكلات عمده بحث ترجمه بوده است بلكه در ترجمههاي متون عربي به فارسي كه زبان ديني ما است هم وجود دارد به شكليكه حتي گاه در ترجمه احاديث يا حتي آيات قرآن و نيز كتابهايي چون نهجالبلاغه تفاوتهاي زيادي را ميبينيم؛ چراكه بار معنايي لغات در يك جمله بسيار متفاوت است.
اين موضوع را اگر از عالمان ديني كه اهل ترجمه و تفسير هستند يا حتي از مترجمان زبانهاي ديگر هم بپرسيد تصديق ميكنند زيرا متأسفانه ورود واژگان غلط در زبان، يك مسئله فراگيري است كه حتي در مباحث فني و تجاري هم مصداق دارد. دكتر رضواني كه از معدود مترجمان بزرگ و شناخته شده زبانهاي خارجه كشورمان است، ميگويد: «در يك همايش تجاري كه شخصيتهاي مهمي هم درآن حضور داشتند مترجم هنگام ترجمه سخنراني يكي از مهمانان، كلمهاي را به اشتباه ترجمه كرد و همين يك كلمه اشتباه باعث شد تا خسارت زيادي به اقتصاد يك كشور و شركاي تجاري آن وارد شود. چراكه واژهها بهخصوص درجملهها بار معاني مختلفي پيدا ميكنند.»
اما اگر خوب نگاه كنيم، ميبينيم اين مسئله به غير از ترجمه غلط لغات، درمقوله فرهنگسازي واژگان هم مصداق دارد. گاه ترجمه اشتباه يك كلمه ميتواند كم كم به دليل كاربرد، فرهنگ اشتباهي را بهجاي فرهنگي صحيح بنشاند و حتي باعث گمراهي عمومي شود. براي مثال يكي از اين كلمات كه متأسفانه هم در فرهنگ عمومي و هم در فرهنگ ديني ترجمه غلط آن رايج شده است بحث غرور است. غرور از صفات رذيلهاي است كه قرآن و ائمه معصومين(ع) آن را مذمت كردهاند؛ يعني همان ثقلين، آن را رد ميكنند اما با اين وجود با معناي معكوس و غلط درجامعه جا افتاده است. مانند مباحثي چون غرور ملي كه به كرار در اتفاقات بزرگ ملي و ديني توسط اشخاص و رسانهها به خصوص رسانه ملي مطرح ميشود؛ اين در حالي است كه به گفته دكتر اسماعيل آذر استاد زبان و ادبيات فارسي بايد عوامل صداوسيما به ويژه مجريان كه تابلوي رسانه ملي هستند در كاربرد واژگان صحيح فارسي دقت بيشتري داشته باشند. چند وقت پيش در يكي از جلسات سخنراني حجتالاسلام والمسلمين فاطمينيا بوديم. ايشان درميان صحبتهايشان از رواج برخي واژههاي غلط در جامعه گلايه داشت به خصوص در مورد واژه به غلط رايج شده غرور ملي كه صداوسيما در رواج آن نقش زيادي داشته است، درحالي كه دايره واژگاني ما در زبان فارسي گسترده است و ميتوانيم از جايگزينهاي مناسبتري استفاده كنيم مانند عزت ملي به جاي غرور ملي، زيرا هرچه باشد عزت كلمهاي است كه بزرگي و مجد را ميرساند در حالي كه واژه غرور معناي منفي و معكوس دارد پس چرا نبايد لغات درست را رواج بدهيم؟!
در اين رابطه يكي از تازه مسلمانان بلژيكي هم با تعجب ميپرسيد چرا شما ايرانيها از كلمه غرور كه صفت ناپسندي در اسلام است و در قرآن هم به آن اشاره شده براي بيان خوبيها استفاده ميكنيد؟ من هر چه فكر ميكنم معناي اين تناقض در كلمات را متوجه نميشوم، همين يادگيري زبان فارسي را براي من سخت كرده است.
به طور كلي تحريف و تغيير زبان امري است كه عمدتاً ناخواسته صورت ميگيرد و چون از مشخصههاي زبان فراگيري و كاربرد آن است اغلب بدون اينكه متوجه شويم واژگان غلط را استفاده ميكنيم و دهان به دهان رواج ميدهيم؛ بنابراين همانگونه كه ورود لغات خارجي به زبان فارسي اهميت دارد، اصلاح واژگان كاربردي هم حائز اهميت است زيرا وقتي كلماتي به اشتباه رواج پيدا ميكنند معنا و مفهوم معكوس هم ميگيرد كه درست نيست و بايد بيش از پيش زبان فارسي را پاس بداريم چنانچه امام خامنهاي هم به اين مسئله تأكيد جدي دارند. لذا دراين رابطه وظيفه صداوسيما دركنار ساير بخشها سنگينتر ميشود زيرا عموميت و فراگيري دارد و به زعم امام راحل دانشگاهي عمومي است پس به جاي اينكه واژهاي غلط كه بعضاً در جامعه رواج دارد را در اغلب فيلم و سريالها تكرار كند بهتر است در رفع اشتباهات لغوي تلاش كند، از سويي مجريان تلويزيوني هم لازم است در كاربرد واژهها در كلامشان دقت كنند زيرا وقتي واژهاي در فرهنگ شفاهي جابيفتد به سختي ميتوان آن را اصلاح كرد.
