از سال ۱۳۸۷ که طرح مطالعات قلعه «شياخ» ايلام در دستور كار قرار گرفت تا کنون هنوز اقدامی در خور در جهت حفظ و حراست این قلعه انجام نشده است. رئيس وقت سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان ايلام در آن زمان وعده داده بود «عمليات اجرايي مطالعات این قلعه پس از انجام مطالعات و عمليات نقشهبرداري آن شروع می شود و با توجه به شرايط اين بنا طرح مطالعاتي آن در دستور كار مسئولان مرتبط با موضوع در استان ايلام قرار خواهد گرفت» . اما در حالی که قرار بود در سال ۱۳۸۸ طرح مطالعاتی بنای مذکور عملیاتی شود اما هنوز اقدام مناسبی در جهت احیا ء و بازسازی این بنا انجام نشده است.قلعه «شیاخ»که از سال ۸۸ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است ،به عنوان بزرگترین بنای به جا مانده از عصر ساسانیان در استان ایلام در زمان ساخت و احداث، از لحاظ موقعيت استراتژيكي از وضعيت مناسبي برخوردار بوده است. این قلعه که در روستاي «بردي» بخش زرين آباد از توابع شهرستان دهلران واقع شده، بزرگترين و منحصر به فردترين بناي تاريخي استان ايلام و غرب كشور است.
قلعه ساسانی یا آقل گوسفند
بخشدار بخش زرین آباد از توابع شهرستان دهلران با بیان اینکه یکی از مهمترین آثار تاریخی استان ایلام یعنی قلعه «شیاخ» به محلی برای نگهداری دام وگوسفندان عشایر استان تبدیل شده است، گفت: قلعه شاخ یکی از بزرگترین و منحصربفردترین قلعه های تاریخی غرب کشور است که در پنج کیلومتری شرق روستای بردی، دهستان سیدابراهیم، بخش زرین آباد شهرستان دهلران بر بالای یک بلندی نسبتا مرتفع که بر رودخانه های شاخ و دره شور مشرف است و در یک موقعیت طبیعی- جغرافیایی مهم و احتمالا بر سر راه باستانی ایران به میان رودان ( بین النهرین ) واقع شده و امروزه به عنوان نماد حاکمیت و یکی از شاهکارهای معماری دوران ساسانی از آن یاد می شود.
محسن چراغی پور با اشاره به اینکه عدم حفاظت از قلعه شیاخ باعث سوء استفاده کشاورزان در محدوده آثار شده است به طوری که بعضی از عشایر منطقه در داخل محوطه قلعه شیاخ سکنا گزیدند وگوسفندان خود را دراین بنای تارخی نگهداری می کنند ، گفت : میراث فرهنگی می تواند این آثار را با تهیه سند به تملک خود را بیاورد تا افراد سود جو نتوانند آنها را برای کشاورزی استفاده کند.
بخشدار زرین آباد اظهار داشت: این اثر بسیار مهم و تاریخی است که در طول سال گردشگران از مناطق مختلف برای بازدید آن به زرین آباد می آیند.
چراغی پور با بیان اینکه در سالهای اخیر مبلغی ناچیز برای ترمیم دیوارهای این اثر تاریخی اختصاص یافته بود، ادامه داد: وسعت این قلعه تاریخی بسیار زیاد است و امیدواریم که مسئولان میراث فرهنگی اعتبار بیشتری برای محافظت و ترمیم مرمت آن در نظر بگیرند ، در بحث حفاظت از این قلعه باستانی نیز باید دقت بیشتری کنند و این مهم تنها با ایجاد نمایندگی میراث فرهنگی در منطقه می تواند میسر شود.
چراغی پور اظهار داشت: زرین آباد یکی از بخش های سه گانه شهرستان دهلران است که از قدمت بسیار تاریخی و باستانی برخوردار است و وجود قلعه های همچون «قلعه انجیر» و« شیاخ» بیان گر این موضوع است که از قدیم بخش زرین آباد یکی از مناطق استراتیژیکی محسوب می شود.
وی وجود بناهای مذهبی از جمله امام زاده سید ابراهیم ، سید ناصرالدین و سید فرخ الدین را عامل تبدیل این منطقه به کانون زوار در استان ایلام دانست و افزود : بیش از ۲۰۰ اثر تاریخی و باستانی در این بخش وجود دارد که مهمترین آنها قلعه شیاخ، قلعه دنه، قلعه انجیر، محوطه تاریخی جر سگلال. و....است که از این آثار تنها دو اثر در فهرست آثار ملی ثبت شده است که یکی قلعه تاریخی باستانی شیاخ و دیگری بنای تاریخی مذهبی سید ابراهیم (ع) است که بنای هر دو عصرمتعلق به دوره ساسانی است و این امر نشان از قدمت سکنی گزینی و اهمیت تاریخی بخش زرین آباد دارد.
بخشدار زرین آباد با بیان اینکه عمده علت عدم نگهداری مناسب و معرفی نشدن میراث باستانی این منطقه،ثبت نشدن آن ها در فهرست آثار ملی است، گفت: عدم نظارت کافی و نداشتن زیر ساخت های اولیه گردشگری، عدم بهره مندی از راه دسترسی مناسب به این آثار و معرفی نشدن این آثار از سوی میراث فرهنگی و گردشگری استان باعث شده این بنا ها در گمنامی بمانند.
بنایی به قدمت تاریخ اسلام
قلعه تاریخی شیاخ بزرگترین قلعه استان ایلام است که در منطقه کوهستانی وگرمسیری بخش زرین آباد دهلران در میان تپه ها و در کنار رودهای «شاخ» و «دره شور» واقع شده است. این اثر که در حد فاصل رودخانه بزرگ میمه در جنوب و ارتفاعات تخت پیران در شمال آن قرار گرفته ، باروی بزرگ ، طویل و مستحکم دراد که آن اهمیت این بنا در گذشته را دو چندان می نموده و از ویژگیهای منحصر به فرد این بنا نسبت به دیگر قلعه های استان و حتی بناهای تاریخی مشابه سطح کشور می باشد.
این اثر تاریخی که بر سر یکی از راههای فرعی باستانی منطقه پشتکوه به سمت خوزستان، پیشکوه و عراق قرار گرفته، به لحاظ موقعیت قرار گیری، عظمت واستحکام برج و باروی آن که کاربری خاص (نظامی- مسکونی) داشته و به علت نزدیکی به عراق در زمان ساسانیان اهمیت و جایگاه ویژه ای داشته است.
بنای قلعه بر روی تپه ماهوری که محصور در دو رودخانه «شاخ» و «دره شور» در شرق وغرب بوده ساخته شده است.باروی قلعه به شکل طولی از شمال به جنوب کشیده شده است و صحن داخلی بنا در ضلع شمالی عریض تر نسبت به بخش جنوبی است.ظاهرا در بخش شمالی ساخت وسازهایی انجام گرفته بوده که به مرور زمان و در اثر برخی عوامل طبیعی به شدت تخریب شده اند.
مصالح ساخت بنا را قلوه سنگ و ملاط گچ نیم کوب(دستی)تشکیل داده که بر اساس شواهد موجود باروی آن درزمان و طی چند مرحله ساخته شده است.مساحت کلی این بنای تاریخی حدود ۱۰ هکتاراست.
در منتهی الیه بخش جنوبی (ازشمال به جنوب) با احداث یک دیوار به طول ۹۰ متر و ضخامت یک متر بخش محدودی از ضلع جنوبی را منفک نموده بوده اند که دارای درگاهی بطول یک متر ونیم در بخش شمالی است و در این بخش تنها آثار با قی مانده یک اتاقک به ابعاد ۵در۵ متر است که آن هم تخریب شده وکاربری این قسمت به درستی مشخص نیست.
در شرق ،غرب و جنوب بنا وضعیت طبیعی منطقه به گونه ای است که ورودی قلعه در آن تعبیه نگردیده است ،مطمئناً ورودی قلعه در بخش شمالی بوده که به دلیل تخریب شدید دراین ضلع به درستی مشخص نیست. مهمترین ویژگی این اثر چگونگی تامین آب آن بوده است.
در بخش شمالی که رودهای «شاخ» و «دره شور» از آن سرچشمه می گیرند ، معماران با استفاده از شیب طبیعی زمین با احداث کانالی(جوی سنتی) از همان مصالح قلعه به طول تقریبی سه کیلومتر ،آب را به نزدیکی قلعه آورده که به دلیل عوارض طبیعی در بخشی تا باروی قلعه با احداث دیواری با مصالح سنگ وگچ کانال آبی را تعبیه نموده بودندکه از شمال تا جنوب قلعه کشیده شده و با این روش آب مصرفی داخل قلعه را تامین می نموده اند.
باتوجه به بزرگی قلعه و تراکم اماکن مسکونی در آن میتوان این قلعه را از نظر جمعیتی نیز با اهمیت دانست. مصالح بکار رفته در ساخت این قلعه سنگهای بدون تراش و نا منظم و ملات گچ نیمکوب هستند که این مصالح از محیط پیرامون خود قلعه جمع آوری شده اند، البته در باورهای عامیانه و مردمی عقیده بر این است سنگهای این بنا از محلی موسوم به جر سه گلال آورده شده اند.
انبار آذوقه یا اصطبل سواره نظام
ظاهرا کاربرد اصلی این قلعه نامعلوم بوده و نیازمند حفاری و انجام پژوهشهای دقیق باستان شناسی است. هر چند برخی از باستان شناسان با توجه نزدیکی به بین النهرین از این قلعه به عنوان انبار آذوقه نام برده اند و برخی هم این بنا را جایگاهی برای سواره نظام ساسانی دانسته اند ولی چیزی که در حال حاضر قابل مشاهده است این است که با توجه به موقعیت قرارگیری، عظمت بنا و نزدیکی به «تیسفون »،پایتخت ساسانیان، احتمالا قلعه مذکوردارای کاربری نظامی – مسکونی بوده و به عنوان یک جایگاه مهم و استراتژیک برای امپراتوری ساسانی مطرح بوده است.
گفتنی است یکی از دلایل تخریب دیواره های قلعه ، احداث جاده روستایی در دهه های قبل در یان منطقه است که متاسفانه به دلیل عدم نظارت مناسب نهادهای مسئول و ناآگاهی افراد محلی نسبت به اهمیت بنا بخشی از باروی شمالی تخریب شده است. با عنایت به شیوه معماری و چگونگی ساخت آن، مواد فرهنگی بدست آمده در سطح بنا و مقایسه آن با بناهای همگون مطالعه شده ای چون تخت سلیمان آذربایجان، قلعه دختر فارس و...بنای تاریخی شیاخ مربوط به دوران ساسانی است با این تفاوت که این بنا از نظر وسعت نسبت به دیگر بناهای هم عصر خود احتمالا عظیم تر و استراتژیک تر بوده و وجود این قلعه در این منطقه به همراه بناهایی از جمله« پشت قلعه» آبدانان نشانی از مرکزیت و تمرکز حاکمیت ساسانیان در استان ایلام است .
نوش دارو ....
پس از تخریب بخش اعظمی از دیوار های شمالی این اثر ملی در دهه های گذشته، اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان ایلام در جهت ترمیم و استحکام بخشی این اثر برآمده است و معاون میراث فرهنگی این اداره کل هفته گذشته اعلام کرد :« استحکامبخشی باروی قلعه شیاخ شهرستان دهلران » اتمام یافته است.
عبدالمالک شنبهزاده با اعلام این خبر اظهار داشت: این قلعه دوره ساسانی با توجه به وسعت هشت هکتاری آن، جزو بزرگترین قلعههای غرب کشور به شمار میآید.
وی با اشاره به اینکه این قلعه یک دیوار دفاعی با ۶ متر ارتفاع و یک ونیم متر پهنا دارد، از ریزش و تخریب بخشهای باروی این اثر ملی خبر داد و گفت : در سال جاری با اعتبار پنج میلیون تومان از محل اعتبارات استانی سال ۹۰ مرمت و استحکامبخشی این دیوار انجامشد.
به گفته معاون میراث فرهنگی استان ایلام، تهیه طرح مرمت، مطالعه و آسیبشناسی این قلعه تاریخی در سال ۸۹ صورت گرفته که در صورت تامین اعتبار از محل اعتبارات سال ۹۱ نیز ادامه کار مرمت قلعه انجام میشود.
نوشتن روستای بردی واقع شده اشتباه است.دراصل روستای سرکمرواقع شده.الکی اطلاعات غلط ننویس 
