براي نگهداري معابر شهري سالانه چيزي حدود ۲ تا ۴ ميليون تن آسفالت به مصرف ميرسد كه هزينه بسيار زيادي براي آن صرف ميشود، اين در حالي است كه بسياري از شهروندان به عنوان استفادهكنندگان اصلي معابر شهري از كيفيت بد آسفالت كه به عارضه پيري زودرس دچار شده است، همچنان ابراز گلهمندي ميكنند و در اين زمينه به دلايل متعدد، هم توليدكنندگان و هم بهرهبرداران و مجريان نيز تا حدودي به صف شهروندان ناراضي پيوستهاند.
چرا كه حركت در برخي معابر شهري هم مانند حركت در خاكريزهاي مناطق جنگي است، با اين حال اقدامات زيربنايي توسط شهرداري تهران در دو سال اخير در اين بخش آغاز شده است تا شهروندان در معابر شهري با خيال آسوده و با آرامش برانند.
طبق آمار اعلام شده از سوي مشاور معاون فني - عمراني شهرداري تهران، معابر شهري در پايتخت به معابر بزرگراهي، شرياني، معابر جمعكننده و پخشكننده ترافيك و معابر فرعي و كوچهها تقسيمبندي شدهاند. بر اين اساس در شهر تهران حدود ۵۰۰ كيلومتر معابر بزرگراهي – شرياني درجه يك و دو، به ترتيب ۳۵۰ و ۵۰۰ كيلومتر، معابر جمعكننده و پخشكننده حدود ۱۵۰۰ كيلومتر و مابقي معابر چيزي حدود ۷ هزار كيلومتر را شامل ميشود. به گفته اين كارشناسان حوزه آسفالت تمامي اين معابر به صورت مستمر و پيوسته نيازمند مراقبت، نگهداري و مرمت هستند.
آسفالت چهل تكه
در شهر تهران به دلايل مختلف در برخي معابر شهري شهروندان ديگر به آسفالت چهل تكه، چاله و چوله و كم بودن عمر و كيفيت پايين آسفالتها عادت كردهاند و مشاهده و حركت در برخي معابر شهري كه آسفالت آنها چندين سال است كه پا برجامانده است، سبب تعجب شهروندان ميشود!
با اين حال معماريان، كارشناس و مشاور معاون فني و عمراني شهرداري تهران به جوان ميگويد: نميشود عمر آسفالت و ماندگاري آن را با دقت بالا اعلام كرد زيرا دلايل بسياري بر كاهش عمر آسفالت ميتوانند تأثيرگذار باشند از جمله اين دلايل ميتوان به كيفيت قير، مصالح به كار رفته در آسفالت، عملكرد نامطلوب در پروسه توليد تا حمل و اجراي ناصحيح و حتي چگونگي نگهداري اشاره كرد. در اين زمينه تا دهه گذشته به دليل ارزاني قير، توجه زيادي به پروسه توليد تا مصرف آسفالت صورت نميگرفت اما با گران شدن اين فرآورده نفتي و چرخه اقتصادي آن در حال حاضر حركت به سمت افزايش عمر آسفالت و استانداردسازي توليد آسفالت مورد توجه ويژه قرار گرفته است.
كارهاي مطالعاتي و پژوهشي فراواني در اين زمينه آغاز و در دو سال اخير حتي برخي از اقدامات نيز عملياتي شده است و اين روند همچنان با قوت در حال پيگيري است و بايد گفت معمولاً عمر آسفالت بر مبناي ۱۰ سال مدنظر قرار ميگيرد و نبايد آسفالت پخش شده در معابر در طراحي شش ساله نيازمند بهسازي باشد.اين كارشناس حوزه آسفالت درباره علل اصلي كاهش عمر آسفالت ميافزايد: دفن فاضلاب و سرازير شدن آبها به سمت جنوب شهر و مرطوب بودن خاك و نبود زهكشي مناسب و نامناسب بودن زيرسازيها و استفاده از مصالح نامرغوب در كنار ساير عوامل در كنار توليد تا پخش آسفالت ميتواند از عمر آسفالت معابر بكاهد.
با اين حال مشاور معاون فني و عمراني شهرداري تهران بخشي از مشكلات را ناشي از نامرغوب بودن مصالح مورد نياز براي تهيه آسفالت عنوان ميكند و ميافزايد:درصد زيادي از مصالح مورد استفاده براي تهيه آسفالت از نوع رودخانهاي است كه به دليل داشتن سيليس بالا و همنامي بار الكتريكي اين ماده با قير سبب كاهش چسبندگي مورد نياز بين قير و سنگدانهها ميشود و آسفالت توليدي از كيفيت خوبي برخوردار نيست و همين امر سبب شننما يا زبرشدن سطح معابر ميشود و با بارش باران و خاصيت قطبي آب، آب به سرعت در سطح رويه آسفالت نفوذ و سبب دگرگوني در جنس آسفالت شده و از عمر آسفالت ميكاهد. همچنين بخشي از قير توليدي نيز داراي پارافين است كه از كيفيت آسفالت توليدي ميكاهد زيرا اين ماده قدرت چسبندگي قير را كاهش ميدهد.
براين اساس لازم است تا با افزودنيهايي ساختار قير اصلاح شود تا آسفالت توليدي كيفيتدار شود و به بيان ديگر با پيدايش خاصيت شبه لاستيكي، مقاومت آسفالت در برابر گرما و سرما افزايش مييابد كه اين امر عمر آسفالت توليدي را بالا ميبرد كه لازم است در پروسه توليد آسفالت و در تمام مراحل، كنترلهاي لازم و ضروري صورت گيرد.
با اين حال وي يكي ديگر از دلايل كاهش عمر آسفالت معابر را فقدان كنترل تردد وسايل نقليه سنگين با بار غيرمجاز عنوان كرده و تأكيد ميكند كه در اين زمينه لازم است تا اقدامات ضروري بهعمل آيد، هرچند با توجه به توصيههاي صورت گرفته از سوي اين حوزه اقداماتي براي جلوگيري و كنترل موارد قيد شده آغاز شده است.
لزوم بهكارگيري نيروي ماهر در حوزه آسفالت بسياري از صاحبنظران و كارشناسان براين باورند كه يكي از مؤلفههاي اساسي در اجراي آسفالت، نيروي انساني ماهر است كه متأسفانه به دليل نبود آموزشهاي لازم و فقدان نظارت بر چگونگي اجراي عمليات پخش آسفالت توسط اين عوامل حتي آسفالت توليدي مرغوب نيز در حين حمل تا مقصد توسط اجراكنندگان آسفالت باعث شده است دقت لازم در هنگام اجراي آسفالت به كار گرفته نشود و كار نامناسب، عمر آسفالت را بكاهد.
دستيابي به آسفالت با كيفيت جهاني؛ حالا حالاها نه!
هرچند مشاور معاون فني و عمراني معتقد است كه يكي از دلايل مهم كاهش عمر آسفالت و كيفيت آن چگونگي توليد واستفاده از مصالح نامرغوب است اما رئيس انجمن آسفالت استانهاي تهران و البرز بر اين باور است كه نبود حمايت از توليدكنندگان آسفالت و ناديده گرفتن نگاههاي اقتصادي در اين پروسه تأثيرگذار است، والا با توجه به شرايط كنوني دستيابي به آسفالت با استاندارد جهاني و كيفيت بالا در آينده نزديك دور از ذهن است.
سيدجليل طباطبايي، رئيس انجمن آسفالت استانهاي تهران و البرز درباره كيفيت آسفالت استفاده شده در معابر شهري به جوان ميگويد: شهر تهران حداقل روزانه به چهل هزار تن آسفالت جهت ترميم و بازسازي آسفالتهاي موجود و انجام آسفالت معابر جديد نياز دارد كه فقط ۲۰ هزار تن آن اجرا ميشود و مابقي آن مربوط به كارفرماست كه اجرا نميشود و به دليل نوع پرداختي پول پيمانكاران آسفالتكار، پرداختيها به صورت تهاتر صورت ميگيرد كه دراين زمينه توان مالي توليدكنندگان آسفالت دچار چالش شده است و در زمينه كيفيت آسفالت معابر شهري بخش بسيار كمي حدود۱۰ درصد از معضلات و مشكلات متوجه توليدكننده آسفالت است كه در خوشبينانهترين وضعيت اگر واقعيت را بخواهيد مطرح كنيم تا رسيدن به كيفيت جهاني آسفالت، فاصله بسيار زياد است.
طباطبايي درباره تأثير نظارت كيفي و كمي بر آسفالت و پخش آن ميافزايد: متأسفانه از آنجايي كه برخي از شهرداريها و ادارات ما قبل از طي تشريفات قانوني و برگزاري مناقصه و انعقاد قرار دارد اقدام به خريد آسفالت از كارخانجاتي كه صلاحيت تعدادي زيادي از آنها مورد تأييد اهل فن نيست، ميكنند و رابطه به جاي ضابطه حاكم ميشود، نظارت معني و مفهوم واقعي خود را از دست ميدهد و ديگر نميتوان از كيفيت و كميت آسفالتهاي اجرا شده مطمئن بود. وي ميافزايد: بايد قبول كنيم قير مصرفي در آسفالت كيفيت لازم را ندارد، از طرفي همه كارخانجات براي فروش آسفالت، تخصصي و براساس ضابطه انتخاب نميشوند، ضخامت آسفالت اجرا شده نيز براساس حجم و وزن و ترافيك و سرعت باري كه بر آن حركت ميكنند، فني و متناسب محاسبه و اجرا نميشود، ضمن آنكه بخشي از ضخامت آسفالتها را كارفرما به جهت كم داشتن بودجه حذف ميكند. به اين صورت كيفيت و كميت آسفالت اجرا شده دچار مشكل ميشود و چون آسفالت اجرا شده تحمل، توان و مقاومت لازم را براي حجم سنگين ترافيك مربوطه ندارد، در اثر بارش برف و باران و يخبندان و سرما و گرماي هوا دچار چالش و نقص ميشود كه اين آسفالت حداكثر تا سه سال از بين ميرود.
با اين حال وي نپرداختن بخشي از پول پيمانكاران و فروشنده آسفالت را عاملي براي در حاشيه قرار گرفتن بهبود كيفيت آسفالت عنوان ميكند و ميافزايد: هر چيز خوب داراي عايدات و منافعي است كه همه ميتوانند از آن استفاده كنند پس با حذف قيمتهاي دستوري و اعمال قيمتهاي واقعي آسفالت و ايجاد توازن بين عرضه و تقاضا و بهبود كيفيت قير و خروج اقتصاد قير از دست دلالان و ورود سازمانهاي نظارتي، ميتوان اميدوار بود كه به زودي در كيفيت قير و آسفالت بهبود حاصل شود و عمر آسفالت نيز افزايش يافته، خرابي و چالههاي ايجاد شده در معابر كاهش و خسارات وارده به وسايل نقليه نيز تا حد زيادي تقليل يابد.
اجراي طرح ارتقاي كيفي و بهسازي آسفالت معابر
آنچه همواره در معابر شهري در رابطه با آسفالت اجرا شده مورد انتقاد شهروندان قرار ميگيرد؛ آن است كه برخي معابر از يكسو لكهگيري و مرمت و روكش ميشوند و از سوي ديگر بنا به دلايل مختلف توسط ساير دستگاهها كنده شده و دوباره با كيفيت نامناسب آسفالت ميشوند. خرد شدن آسفالت و يا كنده شدن آسفالت همواره براي شهروندان و وسايل نقليه مشكلات بسياري برجا ميگذارد، اين در حالي است كه شهروندان با طرح اين موضوع كه به عنوان ساكنان محل زندگي خود همواره عوارض متعددي را ميپردازند پس انتظار دارند تا معابر شهري اگر از لحاظ كيفيت از استانداردهاي لازم برخوردار نيستند، اين معابر به گونهاي نباشند كه به آنان ضرر و زياني نيز وارد سازد.
در اين زمينه بسيار مشاهده شده است كه با كوچكترين بارندگي و با جاري شدن آب در سطح معابر به دليل وضعيت نامناسب فني و اجرايي آبماندگي در سطح معابر شكل ميگيرد كه عبور و مرور را هم براي وسايل نقليه و هم براي عابران پياده با مشكل مواجه ميسازد. معماريان، مشاور معاون فني و عمراني شهرداري تهران ميگويد: در نظر داريم براي تمامي معابر شناسنامهاي تدوين كنيم تا پروسه آسفالت و ساير اجزاي معابر در آن به دقت ثبت شود كه اين امر ميتواند ما را در ارزيابي مناسبي از چگونگي اجراي آسفالت و عمر آن ياري رساند، چرا كه اگر زودتر از موعد مقرر آسفالت از بين رفت، دلايل و علت آن را ميتوان مشخص و نسبت به رفع آن اقدام كرد تا هم از هزينهكرد اضافي جلوگيري كرد و هم علتهاي آن رفع شود.
وي با بيان اينكه طي سالهاي اخير روند كيفيت عملياتي روسازي آسفالت در سطح شهر روبه رشد بوده است ميگويد: در سالهاي گذشته در شهر تهران سالانه ۲ تا ۴ ميليون تن آسفالت براي معابر مورد استفاده قرار ميگرفت اما در حال حاضر اين ميزان به زير دو ميليون تن رسيده است كه اين امر نشاندهنده افزايش كيفيت و فرايندهاي توليد، حمل و پخش آسفالت است. در اين زمينه پرمصرفترين مصالح حوزه فني و عمران آسفالت است كه در سالهاي اخير با شماري مراكز علمي و دانشگاهي و هم استفاده از نظرات كارشناسان اين حوزه به دنبال ارتقاي كيفيت آسفالت بودهايم و فرايند آن را از مسير توليد، حمل و پخش و نيز آموزش عوامل توليد و اجرا را همواره مدنظر قرار دادهايم. وي افزايش كنترل كيفي از طريق آزمايش، بازرسيهاي فني دورهاي و توجه به عوامل افزايش عمر آسفالت را يكي ديگر از اقدامات در حال انجام عنوان كرده و ميافزايد: براين اساس اصلاح نظام اجرايي، ارتقاي دانش فني و به روزرساني دستورالعملها و ضوابط و همچنين اصلاح فرآيند توليد، حمل و اجراي آسفالت در كنار ساير عوامل مد نظر قرار گرفته شده است و با طرح جامع آسفالت و اجراي طرحهاي مقطعي بهسازي و لكهگيري معابر در فازهاي زماني، درصدد هستيم تا كيفيت آسفالت معابر را براي استفاده شهروندان ارتقا دهيم. با اين حال در بحث درزگيري و لكهگيري به دنبال يكپارچهسازي سطح آسفالت و جلوگيري از تخريب آن هستيم تا آسفالت مدت بيشتري عمر كند و لكهگيري آسفالت اقدامي است كه در ساير كشورها هم مورد استفاده قرار ميگيرد.
هر چند اقدامات براي افزايش كيفيت آسفالت شروع شده اما شهروندان انتظار دارند در برابر عوارضي كه ميپردازند، بتوانند از معابر شهري با خيال آسوده و با اطمينان استفاده كنند، نه اينكه هم عوارض بپردازند و هم خسارت وسايل نقليه خود را در اثر افتادن در چاله و چولههاي معابر بپردازند.
