نام کتاب: طلسم
نام نویسنده: سامرست موام
ويليام سامرست موام، نويسنده انگليسي (۱۹۶۵- ۱۸۷۴) اولین کسی بود که با شجاعت تمام ۱۰ رمان را انتخاب کرد و به عنوان بهترین و خواندنیترین رمانها به علاقهمندان ادبیات داستانی ارائه داد. او در کتاب درباره رمان و داستان کوتاه که توسط کاوه دهگان به فارسی ترجمه و منتشر شده رمانهای پیشنهادی خود را به طور مفصل نقد و بررسی کرده است. البته فراموش نکنیم که این انتخاب توسط کسی صورت گرفته است که خود نه تنها یک رمانخوان حرفهای بلکه یک منتقد ادبی و رماننویس شناخته شده نیز هست و آثار زیبای او را صدها نفر در سراسر جهان ترجمه کردهاند و برخی آثارش هم چون پایبندیهای انسانی و لبه تیغ بارها در سراسر جهان و به زبانهای مختلف ترجمه و تجدید چاپ شده است.
آثار پیشنهادی موام در کتاب درباره رمان و داستان کوتاه بدون تقدم و تأخر عبارتند از: برادران کارامازوف اثر فیودور داستایوفسکی، سرخ و سیاه اثرهانری بل استاندال، جنگ و صلح اثر لئون تولستوی، مادام بواری اثر گوستاو فلوبر، دیوید کاپرفیلد اثر چارلز دیکنز، غروروتعصب اثر جین اوستین، بلندیهای بادگیر اثر امیلی برونته، موبی دیک اثر هرمان ملویل، باباگوریو اثرانوره دو بالزاک و تام جونز اثر هنری فیلدینگ.
با این وعده به خوانندگان روزنامه که به زودی در همین ستون شاهکارهای انتخابی موام را معرفی خواهیم کرد، به سراغ رمان طلسم و بررسی نگاه نوستالژیک نویسنده در این اثر میرویم.
رمان طلسم هرچند شهرت برخی دیگر از آثار موام همچون لبه تیغ را ندارد، اما رگههای معرفتی خاصی در این اثر وجود دارد که خواننده شرقی – ایرانی با روحیه معرفتجویانه را به طرز غریبی جذب خود میکند و دغدغههای هستیشناسانه او را به چالش میکشد. قهرمان رمان طلسم، شخصیتی برگرفته از پل گوگن نقاش امپرسیونیست فرانسوی است؛ همان پل گوگنی که از بازرگانی و دلالی بورس به نقاشی روی آورد و پس از مدتی از نمایش کلیشهای و فریبکارانه هنر شهری و متمدن نیز کسل و خسته شد و برای بازگشت به خویشتن بکر و طبیعیاش به تاهیتی رفت و در نهایت نیز در یکی از جزایر مارکیز در جنوب اقیانوس آرام از دنیا رفت.
قهرمان رمان طلسم نیز يك تاجر عامي است که هرچند پولش از پارو بالا میرود، اما در پس چهره زمخت و بیاحساس او روحی نهفته است که یک روز، در لحظه تهوع بزرگ (به تعبیر رومن رولان)، تمام کلیشهها را بالا خواهد آورد و از تمام تعلقات نمایشی پیرامون خود خواهد گریخت. او دارای همسری سانتی مانتال است که از جیب شوهرش خزانهای برای برپایی مجالس نمایشی هنری و برپایی نمایشگاههای نقاشی و محافل روشنفکرانه، ساخته است و البته در این میان نقش او تنها به خزانه بودن محدود میشود زیرا از نظر زنش از کمترین احساس و شعور هنری نیز بهره نبرده است، تا اینکه....
سامرست موام در کشاکش زندگی قهرمان داستان و همسرش، پارادوکسهای آدمی را به زیبایی تمام روایت کرده است و در مسیر داستان شیرین خود، دست مخاطب را میگیرد و او را به حقیقت میرساند. موام زن سانتی مانتالی را معرفی میکند که خود را دوستدار هنر نشان میدهد و در حشر و نشر با هنرمندان این روحیه نمایشی را ارضا میکند. در اینجا موام با ظرافت خاصی خواننده را در نقدی نیشدار نسبت به هنرنماها با خود همراه میکند. موام از آن سو قهرمان ساده و دهاتی خود را در گریز از سرخوردگیهای ناشی از تحقیرهای همسر، از شهر و کلیشههایش فراری میدهد و به جزیرهای دور افتاده میبرد تا در آنجا در تعامل با آدمهایی که حتی زبانشان را نمیفهمد، به خویشتن خویش و هویت ناب و بی زنگار و واقعیاش باز گرداند. جایی که او به خصلتهای بدوی اما واقعی و بکرانسانی برمیگردد، جایی که با نگاه و حس اهالیاش ارتباطی ناب و حقیقی برقرار میکند، جایی که برای درمان سرخوردگیهایش به نقاشی با رنگهای طبیعی روی میآورد، و جایی که در نهایت در کنار تمامی تابلوهای زندگیاش میمیرد و آرام میگیرد، و باقیمانده تابلوهای سوختهاش برای همیشه او را در عالم هنر واقعی جاودانه میکند.
موام در رمان خود صراحتاً به عوامفریبی روشنفکر نماها و هنرنماهایی که بی محتوایی و سطحی بودن خود را در لایهای خوش رنگ و لعاب پنهان کردهاند میتازد. موام در عین حال اندیشهای لطیف و فلسفی را روایت میکند؛ اینکه وطن آدمی جایی است که در آن آرام میگیرد، حسی آشنا به پیرامونش پیدا میکند و به خود واقعیاش میرسد، مثل قهرمان طلسم که در کنار همسر و در میان مردم متمدن شهرش غریب و سرگردان است و در گریز از این غریبی و سرگردانی، سر از جزیرهای دورافتاده با مردمی بدوی و ساده درمیآورد و در آنجا طلسم زندگیاش میشکند و روحش آرام میگیرد. او، به نوعی نماد سرگشتگیهای همه ما در زندگی است که در پی آرامش و سکون هستیم و بیشک کثرت و هیاهوی نمایشی و کلیشهای زندگی شهری، ما را به چنین آرامشی رهنمون نخواهد کرد.
رمان زیبای طلسم را بخوانید و پس از آن لیست گزیدهترین آثار ترجمه شده این نویسنده بزرگ از جمله: حاصل عمر، لبه تیغ ، بادبادک، پرده نقاشی، کاتالینا، ابهام زندگی، دیروز و امروز و پایبنديهای انسانی را در لیست هزار و یک کتابی که باید بخوانید جای دهید.
