زهرا چيذري | رسيدن روزشمار تقويم به سالگرد زلزله فاجعهآميز بم سبب شد تا يك بار ديگر حرف زلزله احتمالي تهران بر سر زبان مسئولان و كارشناسان بيفتد. نكته قابل تأمل و نقطه اشتراك بيشتر مسئولان و صاحب نظران اين حوزه آن است كه به دلايل متعدد ما براي مواجهه با چنين بحراني آمادگي لازم را نداريم.
«زلزله تهران» اگرچه يك احتمال است، اما بررسيها و تئوريهاي علمي درصد وقوع اين احتمال را آنقدر بالا برده كه بتوان گفت تهران بر روي يك «بمب ساعتي» نشسته است.
نتايج تحقيقات يك گروه ژاپني روي گسلهاي تهران، شدت زلزله احتمالي پايتخت را بين ۷تا ۹ريشتر پيشبيني ميكند با اين وجود، اما وزير كشور آمادگي براي مواجهه با زلزله تهران را ايده آل نميداند و نايب رئيس شوراي اسلامي شهر تهران بر فاجعه آميز بودن اين قهر طبيعت تأكيد دارد.
پيشبيني يك فاجعه قابل پيشگويي
امروز و فردايش معلوم نيست، چراكه هنوز دانش زلزلهشناسي به جايي نرسيده كه بتواند زمان دقيق زلزله را پيشبيني كند، اما احتمال زلزله در تهران علمي است، چراكه به گفته كارشناسان، كشور ايران روي كمربند زلزله دنيا قرار دارد و شهر تهران به دليل قرار گرفتن روي گسلهاي متعدد فعال، يكي از زلزله خيزترين نقاط كشور است.
مطابق با نتايج بررسيهاي گروه مطالعاتي موسسه ژاپني جايكا، در ميان گسلهاي متعدد شهر تهران احتمال فعال شدن سه گسل «مشا»، «شمال تهران» و گسل «جنوب ري» بيشتر است. اما نكته جالب توجه اينجاست كه بسياري از مراكز و ساختمانهاي مهم تهران بر روي گسلها بنا شدهاند؛ درست مانند برج ميلاد كه بر روي يكي از گسلهاي فرعي شهر قد علم كرده است.
با وجود مشخص بودن نقشه گسلها و نقاط پرخطر پايتخت همچنان ساخت و سازها در اين منطقه ادامه دارد.
بمبي در شرف انفجار
شهر تهران جوانتر از آن است تا پيشينه تنلرزههايش را از لابه لاي متون تاريخي بيرون كشيد، با اين وجود اما مطابق مطالعات صورت گرفته، زلزلههاي زيادي در اين منطقه رخ داده است.
بسياري از كارشناسان زلزله بر اين عقيدهاند كه زلزله دوره برگشت دارد. بر اساس پيش بينيها دوره تاريخي بازگشت زلزله به تهران ۱۵۰ سال است. اما در حال حاضر ۱۸۰ سال از آخرين زلزله در اين منطقه ميگذرد و اين همان نكتهاي است كه هشدار هميشگي كارشناسان درباره قريب الوقوع بودن زلزله تهران را در پي داشته است. با اين همه چرا هنوز براي رويارويي با چنين فاجعهاي آماده نيستيم؟
«آماده نبودن در برابر زلزله احتمالي تهران» اعتراف تلخي است اما مسئولان بدون آنكه مسئوليت اين آماده نبودن را به عهده بگيرند بر اين نكته اذعان دارند.
رئيس سازمان جوانان هلال احمر اما در گفتوگو با «جوان» ضمن آنكه زلزله تهران را در صورت وقوع يك اتفاق استثنايي در حوادث بينالمللي تاريخ عنوان ميكند، معتقد است سازمان هلال احمر ايران در حد توان خود و به فراخور امكانات و وظايف قانوني خود آمادگي كامل دارد.
محمد جعفريان اين آمادگي را شامل ذخاير امدادي، ذخاير زيستي و حياتي احتياطي براي جمعيت تهران در حد توان و وظيفه قانوني سازمان عنوان ميكند. در عين حال اما اذعان دارد زلزله احتمالي تهران بسيار فراتر از اينهاست و مشكل بافتهاي فرسوده، تدابير امنيتي و استانهاي معين براي اين موضوع همكاري دهها دستگاه را ميطلبد.
به گفته وي، جمعيت هلال احمر در موضوع استانهاي معين شهر تهران و ايجاد مراكز انبار تجهيزات در كيلومترهاي مشخصي از شهر تهران كارهاي خوبي انجام داده و انبارهاي حمايتي در ۱۵۰ تا ۲۵۰ كيلومتري تهران در چهار جهت تدبير شده است كه در صورت وقوع اين اتفاق ميتواند مؤثر واقع شود، اما واقعيت اين است كه واقعهاي به اهميت زلزله تهران يك عزم ملي ميطلبد.
وي اظهار اميدواري ميكند كه با توجه به تأكيد رئيسجمهور بر بحث زلزله احتمالي تهران، اين هماهنگيها انجام خواهد شد.
وي در رابطه با استانهاي معين تهران ميگويد: محلات تهران در ميان استانهاي همجوار به عنوان معين اين محلات تقسيم شدهاند و نقاط امن محلات نيز شناسايي شده تا ذخيره امكانات صورت پذيرد.
بنا به تأكيد وي، اين امكانات براي ساير حوادث پايتخت نيز استفاده ميشود.
فاجعه در انتظار ۵/۸ ميليون نفر
بامداد ۵ دي ماه سال ۸۲ بود كه دل زمين در شهر بم لرزيد و شهر را آنچنان لرزاند كه با خاك يكسان شد. دل زمين لرزيد، اما اگر خانههاي بم خشت و گل نبود شايد امروز اين شهر همچنان پابرجا ميماند و لرزش پايههاي زمين كوير بيش از ۴۰ هزار قرباني نميگرفت.
با اين وجود اما به گفته نايب رئيس شوراي اسلامي شهر تهران هيچ كس به فكر بافتهاي فرسوده پايتخت نيست و اين موجب ميشود وقوع زلزله در تهران فاجعه بار شود، همانگونه كه شهر بم بعد از زلزله هشت سال پيش همچنان با معضل رو به رو است. شهر تهران ۵/۸ ميليون نفر جمعيت ثابت را در خود جاي داده؛جمعيتي كه بخش زيادي از آنها ساكنان همين بافتهاي فرسودهاند؛ شايد نتوان زلزله را تدبير كرد، اما بافتهاي فرسوده را چطور؟
